Amerika ve Türkiye'de dijital tarih ve tarihçilik
Digital history and historiography in America and Türkiye
- Tez No: 983881
- Danışmanlar: PROF. DR. DİLŞEN İNCE ERDOĞAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yazıyı icat ederek kendini gelecek nesillere fikirleri ile aktarabileceğini keşfeden insan, daha sonra alfabeyi, kitabı, matbaayı, daktiloyu keşfetti. Uygarlıklar bu temel üzerinde kanunlarla yükseldi. 1937 yılında Howard Hathaway Aiken tarafından icat edilen ilk otomatik bilgisayar dünya tarihindeki en önemli devrimlerden birisi oldu. İnsanın günlerce sarf edeceği emek sonucu ulaşabileceği sonuçlara çok daha kısa bir süre içerisinde ulaşabilen bu devasa makineler, 1960'lı yıllarda ARPANET projesi ile internetin en yalın ve ilk hali ile tanışarak birbirlerine entegre oldular. Bu entegrasyon sadece makineler arasında değil insanlar arasında da çok uzak mesafeleri dahi sanal da olsa kısaltıp, birbirleri arasında çok daha kolay iletişim kurabilmesi ve bilginin daha kitlesel bir şekilde entegre olabilmesi anlamına gelmekteydi. 1989'da internete bugünkü görünümünü kazandıran,“World Wide Web”in mucidi Tim Berners Lee'yle birlikte veriye ulaşma, işleme ve bunu iletişim yoluyla tüm dünya genelinde paylaşma daha anlamlı ve daha kolay hale geldi. Dijitalleşmenin kendi içinde yaşadığı en büyük evrimlerden birisi olan bu devrimsel yenilik sadece kısıtlı bir alanı değil, etkisi itibariyle tüm insanlığı ve doğal olarak onun etki ettiği alanın geçmişini araştıran Tarih Bilimini ve onun mensupları olan tarihçileri de derinden etkileyerek, akademiyi de bu devrime ayak uydurmak zorunda bıraktı. Amerika Kıtası'nın en büyük aktörlerinden olan ABD'den tüm dünyaya yayılan dijitalleşme tarih biliminde“Dijital Tarih ve Tarihçilik”kavramı olarak karşımıza çıktı. Bu terim, bugün bildiğimiz anlamıyla bir kavram olarak ilk kez 1997 yılında Virginia Üniversitesi'nde görevli akademisyenler Ed Ayers ve William G. Thomas III tarafından kullanıldı. İlerleyen yıllarda etkisi katlanarak artan dijitalleşme hareketi, tarih bilimini ve tarihçilik mesleğini icra eden tüm kişi ve kurumlara bu gelişmeye direnmek yerine onunla birlikte çalışabilme yeteneğini kazandırdı. Bu yönüyle Dijital Tarih geçmişi dijital araçların kullanımıyla inceleyen bir disiplindir. Bu kelebek etkisi her geçen gün tarih biliminin beraber çalıştığı tüm disiplin ve alt disiplinleri de etkilemeye devam etmektedir. Dünyada kurulan Dijital İnsanlık Enstitüleri, Dijital Beşerî Bilimler Merkezleri ve Dijital Tarih ve Tarihçilik Merkezleri bugünün öğrencilerine ve geleceğin tarihçilerine, geçmişin bilgi birikimini koruyarak anlatırken, mevcut dijital araçlar vasıtasıyla da araştırma yeteneği kazandırmaya çalışmakta ve bu konuda dijital eğitim ve öğretim metotlarını uygulamaya çalışmaktadır. Başta Tarih olmak üzere dil, edebiyat ve sanat gibi tüm beşerî bilim alanlarını kapsayan ve disiplinlerarası bir alan olan Dijital Beşerî Bilimler; Dijital Tarih ve Tarihçilik çalışmalarını da içerisinde barındıran bir alan olma özelliğini taşımaktadır. Bu noktada; özellikle ABD'de bulunan üniversitelerin gerçekleştirdiği öncü çalışmalar ve kendi bünyelerinde açtıkları merkezler sadece kendi toplumları için değil tüm insanlığın hafızası için önem teşkil etmektedir. Bu üniversiteler sundukları eğitim ve uyguladıkları öğretim metotlarıyla her yeni gün bir adım daha ileri gitmek arzusunda olduklarını açıkça göstermektedirler. Bu adımlar, tarihçilerin kaynak depoları olan ulusal ve yerel arşiv ve kütüphaneler tarafından da atılmakta, dijitalleştirilen her türden kaynak ve doküman araştırmacıların erişimine ücretli ya da ücretsiz olarak açılmaktadır. Türkiye bu konuda ciddi bir çaba içerisinde olsa da, özellikle üniversiteler bünyesinde ABD'de olduğu gibi beşeri bilimler alanında dijitalin henüz yeterli gelişme sağlayamadığı görülmektedir. Kaynakların bolluğu içinde yaşanan bu erişim kıtlığı ve dijital beşerî bilimler merkezlerinin yetersizliği, Türk akademisini sadece bu konu üzerine değil eğitim-öğretim metotlarından, topluma erişebilme fırsatlarına kadar her anlamda kendini yeniden değerlendirmeye ve bu konuda ciddi bir hazırlık yapmaya zorlamaktadır. Bu çalışmanın temel gayesi alanın kendini sürekli yenileyen kaynakları ve gelişen yapısı sebebiyle Amerika ve Türkiye'de bulunan tüm dijital beşeri bilimler merkezleri, kütüphaneler ve arşivleri kapsayan bir katalog oluşturmak değildir. Bu çalışma birinci bölümde“Dijital Tarih ve Tarihçilik”kavramının ne olduğunu açıklamaya çalışacaktır. İkinci ve üçüncü bölümde Amerika ve Türkiye'de resmi kamu hizmeti veren, yaptığı çalışmalarla“öncü ve ilk”olarak alana hizmet sunmuş ya da hizmet sunmaya devam eden üniversite, kütüphane ve arşivlerin dijitalleşme çalışmalarının tarihi ışığında, devlet üniversiteleri bünyesinde kurulan ve bu alanda öncü olarak varlığını devam ettiren dijital beşeri bilimler merkezleri ve bunlara bağlı olarak gerçekleştirilen dijital tarih ve tarihçilik çalışmalarıyla, devlet kütüphanesi ve arşivi statüsünde olup, barındırdığı önemli kaynakları dijitalleştirme süreciyle birlikte araştırmacı ve akademisyenlerin kullanımına sunan devlet kütüphaneleri ve devlet arşivleri incelenmeye çalışılacaktır. Bununla birlikte dijital devrimle hayatımıza girerek dijital tarih ve tarihçiliğin gelişmesine katkıda bulunan“öncü ve ilk”olan ama herhangi bir kamu kurum kuruluşu statüsünde bulunmayan diğer kategorisindeki tamamen ücretsiz dijital arşiv ve kütüphaneler de bu çalışmada işlenecektir. Bu çalışma sunmuş olduğu bilgiler ve paylaştığı kaynaklarla sadece önermeler ve çıkarımlar sağlayan bir tez değil aynı zamanda rehber bir kaynak olma özelliği ile Türk literatüründe bu konudaki ilk çalışma olma gayesindedir.
Özet (Çeviri)
By inventing writing, human beings discovered that they could transmit themselves to future generations through their ideas; thereafter they discovered the alphabet, the book, the printing press, and the typewriter. Civilizations rose upon this foundation with laws. The first automatic computer, invented in 1937 by Howard Hathaway Aiken, became one of the most important revolutions in world history. These colossal machines, able to reach in a much shorter time the results that a person could obtain only after expending days of labor, met in the 1960s with the most basic and earliest form of the internet through the ARPANET project and became integrated with one another. This integration meant not only integration among machines; it also, albeit virtually, shortened even very great distances among people, enabling much easier communication among them and allowing knowledge to be integrated on a more mass scale. In 1989, with Tim Berners-Lee, the inventor of the“World Wide Web”that gave the internet its present appearance, accessing data, processing it, and sharing it worldwide through communication became more meaningful and easier. This revolutionary innovation, one of the greatest evolutions that digitalization experienced within itself, did not affect only a limited sphere; by its impact it touched all humanity and, naturally, it deeply affected the discipline that investigates the past of the realm influenced by humanity, namely History, and its members, the historians, forcing academia to keep pace with this revolution. Spreading from the United States, one of the principal actors of the American continent, to the entire world, digitalization appeared in the field of history as the concept of“Digital History and Historiography.”This term, as a concept in the sense we know today, was first used in 1997 by University of Virginia scholars Ed Ayers and William G. Thomas III. In the ensuing years, as the influence of digitalization increased exponentially, it endowed all persons and institutions that practice the discipline of history and the profession of historiography with the ability to work with this development rather than resist it. In this respect, Digital History is a discipline that studies the past through the use of digital tools. This butterfly effect continues each passing day to affect all disciplines and subdisciplines that work together with history. Digital Humanities Institutes, Centers for Digital Humanities, and Centers for Digital History and Historiography established around the world seek to equip today's students and tomorrow's historians with research skills by preserving and conveying the accumulated knowledge of the past while also making use of contemporary digital tools, and they seek to implement digital methods of education and instruction in this regard. Encompassing all fields of the humanities such as history, language, literature, and art, and being an interdisciplinary field, Digital Humanities also includes within itself Digital History and Historiography studies. The pioneering studies carried out by universities in the United States and the centers they have established within their own institutions are significant not only for their own societies but also for the memory of all humanity. Through the education they offer and the teaching methods they apply, these universities clearly show that they wish to go one step further with each new day. These steps are also being taken by national and local archives and libraries, which are the repositories of historians' sources, and every kind of source and document that is digitized is being opened to researchers either for a fee or free of charge. Although Turkey is engaged in a serious effort in this regard, it is observed that, especially within universities, digital initiatives in the humanities have not yet achieved sufficient development as in the United States. This scarcity of access amid an abundance of sources, together with the insufficiency of digital humanities centers, compels Turkish academia to re-evaluate itself not only on this issue but in every respect, from methods of education and instruction to opportunities for reaching society, and to undertake serious preparation in this area. The fundamental aim of this study is not to create a catalogue that encompasses all digital humanities centers, libraries, and archives in the United States and Turkey, due to the field's constantly renewing sources and evolving structure. In the first section, this study will try to explain what is meant by“Digital History and Historiography.”In the second and third sections, in light of the history of digitization efforts by universities, libraries, and archives in the United States and Turkey that provide official public services and that have served the field as“pioneers and firsts”or continue to do so, it will attempt to examine the digital humanities centers established within public universities that continue to exist as pioneers in this area and the digital history and historiography studies carried out under them, as well as the state libraries and state archives which hold the status of national library and archive and which, together with the process of digitizing the important resources they contain, make them available for the use of researchers and academics. In addition, other entirely free digital archives and libraries, in a different category, that entered our lives with the digital revolution, that are“pioneers and firsts,”and that do not have the status of any public institution but have contributed to the development of digital history and historiography, will also be addressed in this study. With the information it presents and the sources it shares, this study aims to be not only a thesis that provides propositions and inferences, but also, with its quality as a guide resource, the first study in the Turkish literature on this subject.
Benzer Tezler
- Üzüm sularının pastörizasyonu ve kontsantresi sırasında hidroksimetilfurfural oluşumu üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
ŞERİFE ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Gıda MühendisliğiEge ÜniversitesiTarım Ürünleri Teknolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYDIN URAL
- Tekstil boyamacılığında atık flottede boyama imkanları üzerine araştırma
Başlık çevirisi yok
MEHMET YAKARTEPE
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Tekstil ve Tekstil MühendisliğiEge ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. KERİM DURAN
- Çekirdeksiz kuru üzümde uygulanan politikanın Ege Bölgesinde üretim ve üretici açısından sonuçlarının değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
GÜVEN ÖZERİN