Lise öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığının yeme bozukluğu davranışı, sosyal görünüş anksiyetesi ve benlik saygısı ile ilişkisinin incelenmesi
An investigation of the relationship between social media addiction and eating disorder behaviors, social appearance anxiety, and self-esteem among high school students
- Tez No: 981850
- Danışmanlar: PROF. DR. FİLİZ ORHON
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Benlik Saygısı, Ergen, Sosyal Görünüş Kaygısı, Sosyal Medya Bağımlılığı, Yeme Davranış Bozukluğu, Adolescent, Eating Behavior Disorder, Self-Esteem, Social Appearance Anxiety, Social Media Addiction
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Pediatri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe geçişi kapsayan ve biyolojik, psikososyal ile kültürel etkenlerin etkisiyle şekillenen çok boyutlu bir süreçtir. Günümüzde sosyal medya kullanımı, özellikle ergen bireyler arasında hızla yaygınlaşmakta ve günlük yaşamın vazgeçilmez bir unsuru haline gelmektedir. Sosyal medya platformlarında geçirilen sürenin artmasıyla birlikte, ergenlerin çeşitli olumsuz psikolojik etkilerle karşılaşma olasılıklarının da arttığı gözlemlenmektedir. Sosyal medya bağımlılığı, benlik saygısı, beden algısı ve sosyal ilişkiler üzerinde olumsuz etkiler yaratabilmekte; idealize edilmiş beden imgelerine maruz kalmak ise yeme bozukluğu davranışlarının gelişimini tetikleyebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, ergenlerde sosyal medya bağımlılığı ve yeme davranışı bozukluklarının sıklığını belirlemek, bu sorunlara yol açabilecek olası risk etmenlerini saptamak ve sosyal medya bağımlılığı, yeme davranışı bozuklukları, sosyal görünüş kaygısı ile benlik saygısı arasındaki ilişkiyi incelemektir. Kesitsel nitelikteki bu araştırma, Antalya ili Muratpaşa ilçesinde, İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı liseler arasından basit tesadüfi örneklem yöntemiyle seçilen üç lisede, 15 Nisan 2024 ile 15 Ekim 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, belirtilen liselerde öğrenim görmekte olan, 14–18 yaş aralığında bulunan ve çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden ergenler oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında; Tanımlayıcı Bilgi Formu, Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği Kısa Formu, Sosyal Görünüş Kaygı Ölçeği, Yeme Tutum Testi (YYT-40) ve Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği kullanılmıştır. Ayrıca öğrencilerin boy ve kilo ölçümleri okul ortamında standart yöntemlerle alınarak vücut kitle indeksi persentil değerleri hesaplamalarında kullanılmıştır. Araştırmaya katılan 1283 ergenin %56,4'ü kız, %43,6'sı erkek olup yaş ortalaması 15,5±0,9 yıl tir. Ergenlerin %98,5'inin evinde internet erişimi bulunduğu ve %97,3'ünün internete her gün erişim sağladığı öğrenilmiştir. Katılımcıların %98,9'nun internet bağlantısı olan bir akıllı telefonu olduğu, %27,0'nın internete bağlı tablete, %71,6'sının ise internete bağlı bilgisayara sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırmaya katılan ergenlerin sosyal medyada harcadıkları süre incelendiğinde, %7,0'ının günde 1 saatten az, %26,3'ünün 1‒2 saat, %54,7'sinin 3‒6 saat ve %12,0'ının 6 saatten fazla sosyal medya kullandığı belirlenmiştir. Ergenlerin %34,6'sında Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği Kısa Formu ölçeğine göre sosyal medya bağımlılığı saptanmıştır. Yeme Tutum Testinde yeme davranış bozukluğu riski açısından ≥30 puan kesme noktası olarak dikkate alındığında, katılımcıların %22,9'unun risk grubunda yer aldığı belirlenmiştir. Sosyal Görünüş Kaygı Ölçeğinden alınan puanlar 37,116,1, ortanca değeri 33,0 (16,0‒80,0) olarak bulunmuştur. Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği toplam puan ortalaması 29,56,2 olup ortanca değer 30 (12,0‒40,0) olarak hesaplanmıştır. Spearman korelasyon analizine göre sosyal medya bağımlılığı; sosyal görünüş kaygısı ile pozitif (r=0,404), benlik saygısı ile negatif (r=-0,389) ve yeme davranışı bozukluğu ile pozitif (r=0,284) yönde anlamlı ilişkili bulunmuştur (p<0,001). Sosyal medya bağımlılığı olan bireylerde yeme davranışı bozukluğu gösterme sıklığı %41,7 iken, sosyal medya bağımlılığı olmayan bireylerde bu oran %13,0 olarak bulunmuştur (p<0,001). Sosyal medya bağımlılığı olan katılımcılarda yeme bozukluğu sıklığının belirgin olarak yüksek olduğu saptanmıştır. Çok değişkenli lojistik regresyon analizine göre sosyal medya bağımlılığı riskini artıran anlamlı faktörler; 10. sınıfta olmak, kız cinsiyet, geniş ailede yaşamak, düşük fiziksel aktivite düzeyi, arkadaş baskısı, sosyal medya fenomeni takibi, mesajlaşmayı tercih etme, sosyal medyada ≥3 saat zaman geçirme, yüksek sosyal görünüş kaygısı, düşük benlik saygısı ve yeme davranışı bozukluğu varlığıdır (p<0,05). Diğer yandan, çok değişkenli lojistik regresyon analizine göre yeme davranışı bozukluğu riskini artıran anlamlı faktörler arasında; kız cinsiyet, vücut kitle indeksi persentilinin 5. persentilin altında olması (zayıflık), kötü veya çok kötü akademik başarı, aile tarafından kilo baskısı yapılması, günlük ya da haftalık olarak kilo ölçme davranışı, aile içinde internet kullanımına ilişkin bir kuralın bulunmaması veya yalnızca ara sıra uygulanması, sosyal medya bağımlılığı varlığı ve yüksek sosyal görünüş kaygısı yer almaktadır (p<0,05). Sonuç olarak, sosyal medya bağımlılığı ve yeme davranışı bozuklukları günümüzde ergenlerin ruhsal ve fiziksel sağlığını etkileyen önemli sorunlar arasında değerlendirilmektedir. Çalışmamızda ergenlerde yüksek düzeyde sosyal görünüş kaygısı ile düşük düzeyde öz benlik saygısının, sosyal medya bağımlılığı ve yeme davranışı bozukluğu ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu saptanmıştır. Çalışmamızda ayrıca her beş ergenden birinin yeme davranışı bozukluğu açısından risk altında olduğu ve sosyal medya bağımlılığının yeme davranışı bozukluğu riskini yaklaşık üç kat artırdığı belirlenmiştir. Ergenlik döneminde dijital ortamlara maruziyetin artması ve sosyal medya platformlarının gençler üzerindeki etkisinin giderek güçlenmesi göz önünde bulundurulduğunda, sosyal medya bağımlılığı ve yeme bozukluklarının dikkatle ele alınması gereken durumlar olduğu açıktır. Bu nedenle ergenlik döneminde ya da daha erken yaşlarda sosyal medya bağımlılığını azaltmaya yönelik müdahalelerin planlanması ve sağlıklı yeme davranışlarını hedefleyen bütüncül yaklaşımların geliştirilmesi, bu sorunlara bağlı gelişebilecek psikososyal ve fiziksel sağlık sorunlarının önlenmesi açısından çok önemli yaklaşımlar olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
Adolescence is characterized as a multidimensional developmental stage that encompasses the transition from childhood to adulthood and is shaped by biological, psychosocial, and cultural influences. In the current era, social media use has become increasingly widespread, particularly among adolescents, and has evolved into an indispensable aspect of daily life. With the increased time spent on social media platforms, adolescents are more likely to encounter various adverse psychological outcomes. Social media addiction has been shown to negatively influence self-esteem, body image, and interpersonal relationships. Additionally, exposure to idealized body images has been associated with the emergence of disordered eating behaviors. The present study aimed to determine the prevalence of social media addiction and disordered eating behaviors among adolescents, to identify possible risk factors contributing to these conditions, and to examine the relationships between social media addiction, disordered eating, social appearance anxiety, and self-esteem. This cross-sectional study was conducted between April 15 and October 15, 2024, in three high schools located in the Muratpaşa district of Antalya, Türkiye. The schools were selected using a simple random sampling method among those affiliated with the Provincial Directorate of National Education. The study sample consisted of adolescents aged 14–18 years who were enrolled in the selected schools and voluntarily agreed to participate. Data were collected using a Descriptive Information Form, the Short Form of the Social Media Addiction Scale for Adolescents, the Social Appearance Anxiety Scale, the Eating Attitudes Test (EAT-40), and the Rosenberg Self-Esteem Scale. Additionally, height and weight measurements were obtained using standardized techniques in the school setting, and body mass index (BMI) percentiles were calculated accordingly. A total of 1,283 adolescents participated in the study, of whom 56.4% were female and 43.6% were male, with a mean age of 15.5 ± 0.9 years. It was found that 98.5% of participants had internet access at home and 97.3% accessed the internet daily. Additionally, 98.9% owned smartphones with internet connectivity, 27.0% had tablets, and 71.6% had internet-connected computers. In terms of daily time spent on social media, 7.0% of participants used it for less than one hour, 26.3% for 1–2 hours, 54.7% for 3–6 hours, and 12.0% for more than 6 hours. Based on the Social Media Addiction Scale, 34.6% of participants were identified as having social media addiction. Regarding the Eating Attitudes Test, using a cut-off score of ≥30, 22.9% of adolescents were considered at risk for disordered eating behaviors. The mean score on the Social Appearance Anxiety Scale was 37.1 ± 16.1, with a median of 33.0 (range: 16.0–80.0), and the mean Rosenberg Self-Esteem Scale score was 29.5 ± 6.2, with a median of 30 (range: 12.0–40.0). Spearman correlation analysis revealed a significant positive association between social media addiction and social appearance anxiety (r = 0.404), a significant negative association with self-esteem (r = –0.389), and a positive association with disordered eating behaviors (r = 0.284) (p < 0.001 for all). The prevalence of disordered eating among participants identified as having social media addiction was 41.7%, whereas this rate was 13.0% among those without addiction (p < 0.001). The frequency of disordered eating was significantly higher in individuals with social media addiction. Multivariate logistic regression analysis identified several significant predictors of social media addiction, including being a 10th-grade student, female gender, living in an extended family, low physical activity levels, peer pressure, following social media influencers, a preference for messaging, spending more than three hours daily on social media, high social appearance anxiety, low self-esteem, and the presence of disordered eating behaviors (p < 0.05). In a separate multivariate model, significant predictors of disordered eating behaviors included female gender, BMI percentile below the 5th percentile (underweight), poor or very poor academic performance, parental pressure regarding weight, frequent self-weighing (daily or weekly), lack of or inconsistently enforced household rules regarding internet use, the presence of social media addiction, and elevated social appearance anxiety (p < 0.05). In conclusion, social media addiction and disordered eating behaviors have emerged as important issues negatively affecting both the mental and physical health of adolescents. In the current study, high levels of social appearance anxiety and low self-esteem were found to be significantly associated with both social media addiction and disordered eating. Furthermore, it was determined that one in five adolescents was at risk for disordered eating, and that the presence of social media addiction increased this risk by nearly threefold. Considering the growing exposure of adolescents to digital environments and the intensifying influence of social media platforms, social media addiction and disordered eating must be addressed with urgency. Therefore, preventive interventions aimed at reducing social media dependency and promoting healthy eating behaviors from early adolescence—or even earlier—are of great importance for mitigating related psychosocial and physical health risks.
Benzer Tezler
- 18-25 yaş enaz lise mezunu Türk erkekleri için geliştirilen denklemin geçerliliğinin tespiti
Başlık çevirisi yok
ERDAL ZORBA
- Öğretim dalı dersliği yönteminin ortaöğretim kuruluşlarında uygulanması ve sınıf dersliği yöntemi ile karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
MEHMET SOYLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UMUR ERKMAN
- Hazır giyim sanayiinde nitelikli insangücü ihtiyacı
Başlık çevirisi yok
HANDAN SEZER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiGazi ÜniversitesiGiyim Endüstrisi ve Giyim Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL ATAMAN