منهج القرآن الكريم في الحِجاج: دراسة تطبيقية على قضية البعث في السور المكية
Kur'an'ın delillendirme metodu: Mekkî sûrelerdeki yeniden diriliş inancına dair analitik bir inceleme
- Tez No: 980012
- Danışmanlar: Assist. Prof. Dr. İHSAN KAHVECİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kur'ân-ı Kerîm'in delillendirme metodunu incelemekte; özellikle Mekke dönemine ait sûrelerde ele alınan“ölümden sonra diriliş”(ba's) meselesini örnek uygulama olarak ele almaktadır. Araştırma, Kur'ân'ın imanî hakikatleri ispatta özgün, sistematik ve tutarlı bir delillendirme yöntemi kullandığı varsayımına dayanmakta ve diriliş konusunun bu yöntemin özelliklerini ve işleyişini ortaya koymak için ideal bir örnek teşkil ettiğini ileri sürmektedir. Çalışmada“konulu tefsir”(el-tefsîru'l-mevzû'î) yöntemi benimsenmiş; diriliş temasına dair toplam yaklaşık 82 Mekki âyet sistematik olarak taranmış, bunlar içinden Kur'ân'ın belirgin delillendirme kalıplarını yansıtan 20 ayet örnek olarak seçilmiştir. Araştırmada tümevarımsal ve analitik bir yöntem izlenmiş, âyetler dışsal yorumlama çerçevelerinden kaçınılarak, yalnızca Kur'ân metninin iç bağlamına bağlı kalınıp, klasik tefsir usûlü prensiplerine göre analiz edilmiştir. Yapılan analiz, Kur'ân'ın delillendirme yöntemlerinin zengin ve çeşitli olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yöntemler iki temel kategoriye ayrılmaktadır: (1) İlk yaratılışa atıf, kozmik deliller ve mantıkî kıyaslar gibi aklî ve kanıtlayıcı yöntemler; (2) İkna amaçlı sorular, temsiller, inkârcılarla doğrudan diyaloglar ve diriliş sahnelerinin canlı tasvirleri gibi duygusal ve retorik yöntemlerdir. Araştırma, Kur'ân'daki ihticâcın salt retorik tartışmanın ötesine geçerek akılcı delillerle duygusal etkiyi bütünleştiren, hikmetli, tedricî ve muhatabın durumunu gözeten ilahî bir epistemolojik çerçeve sunduğunu vurgulamaktadır. Bu metodun, imanî kanaat oluşturmakta, şüpheleri gidermekte ve Kur'ân'ın hidayet ve ıslah hedeflerini gerçekleştirmekte etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak çalışma, Kur'ân'a özgü temel delillendirme prensiplerini belirlemeyi, çağdaş düşünce ve davet alanında bu prensiplerden yararlanmayı ve tefsir çalışmalarına özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study explores the Qur'ānic method of argumentation (ḥijāj), focusing particularly on the doctrine of resurrection (baʿth) within the Meccan sūrahs as a case study. The research is grounded in the central hypothesis that the Qur'ān employs a unique, systematic, and coherent argumentative approach to establish theological truths. The theme of resurrection was selected due to its theological centrality and its prominence within Meccan discourse, where the Qur'ān confronted polytheistic denial of life after death. Adopting the thematic exegesis framework (al-tafsīr al-mawḍūʿī), the study systematically gathers relevant Qur'ānic verses and analyzes them within a unified thematic and semantic structure, adhering to principles of Qur'ānic exegesis (ʿilm uṣūl al-tafsīr). From a comprehensive collection of almost 82 Meccan verses addressing resurrection, the research identifies a representative sample of 20 Qur'ānic passages that clearly illustrate significant patterns of Qur'ānic argumentation. The study employs an inductive-analytical methodology, beginning with meticulous textual collection and categorization, followed by detailed contextual analysis. It intentionally avoids external interpretive frameworks, focusing exclusively on the internal coherence of Qur'ānic discourse. The analysis reveals a diverse array of Qur'ānic argumentative techniques, encompassing rational and demonstrative methods—such as analogical reasoning, inferences drawn from initial creation, and references to observable cosmic phenomena—as well as emotive and rhetorical strategies, including interrogative argumentation, vivid analogies, direct dialogues with skeptics, and compelling imagery depicting the Day of Resurrection. The research highlights that Qur'ānic argumentation transcends mere rhetorical debate, forming instead a distinctive, divinely guided epistemological framework that seamlessly integrates intellectual rigor with emotional impact. This approach is characterized by wisdom, gradual progression, and careful consideration of the addressee's context, effectively establishing conviction, addressing doubts, and fulfilling the Qur'ānic objectives of guidance and spiritual reform. Ultimately, this study seeks to articulate foundational“Qur'ānic principles of argumentation,”demonstrating their potential for enriching contemporary intellectual and daʿwah discourses. By highlighting the Qur'ān's argumentative authenticity, uniqueness, coherence, and depth, this research contributes meaningfully to the advancement of thematic exegesis and the broader field of Qur'ānic studies.
Benzer Tezler
- منهج القرآن الكريم في التربية الأسرية موعظة لقمان أنموذجاً: دراسة تحليلية عنوانالأطروحـة:
Aile eğitiminde Kur'an-ı Kerim müfredatı, model olarak Lokman'ın Hutbesi
HUSSEİN ALİ HUSSEİN AL-MOUSA
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULSALAM YOUSUF ESSA AL-YAGOOB
- منهج القرآن الكريم في الدعوة إلى التوحيد ودفع الإلحاد دراسة تفسيرية موضوعية
Kur'an-ı Kerim'in tevhide davet etme ve ilhadı ortadan kaldırma konusundaki yaklaşımı: Nesnel tefsirsel çalışma
MOHAMMED ABED GHENI AL-MASHHADANI
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HOSSAM MOUSSA MOHAMED SHOUSHA
- منهج القرآن الكريم في المرحلة المكية في عرض قضايا الاعتقاد
Mekke döneminde Kur'an-ı Kerim'in inanç meselelerini arz etmedeki yöntemi
KHALID OTHMAN HAMAD AMEEN
Doktora
Arapça
2024
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULBAKİ GÜNEŞ
- ألفاظ خلق الإنسان وأطوار نشأته في القرآن الكريم دراسة دلالية معجمية
Kur'an-ı Kerim'de İnsanın Yaratılış Lafızları ve Gelişim Aşamaları, Sözlük Anlambilimsel bir Çalışma
RABIE MOHAMED MOHAMED HEFNY
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAl Azhar Unıversıty (جامعة اﻻزهر)Arap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDEL HALİM MOHAMED ABDEL HALİM
- معالم البناء الاقتصادي في القرآن الكريم
İslam iktisadının Kur'an-ı Kerim'deki ana prensipleri
İSMAİL BUAK
Doktora
Arapça
2022
Dinİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİslam İktisadı ve Hukuku Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA TEMİMİ