Tüketici düşmanlığının rasyonel tüketim davranışına etkisi ve tüketici etnosentrizminin aracı rolü
The effect of consumer animosity on rational consumption behavior and the mediating role of consumer ethnocentrism
- Tez No: 979772
- Danışmanlar: PROF. DR. TEVFİK ŞÜKRÜ YAPRAKLI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Tüketici Düşmanlığı, Rasyonel Tüketim Davranışı, Tüketici Etnosentrizmi, Consumer Animosity, Rational Consumption Behavior, Consumer Ethnocentrism
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tüketici davranışları, ekonomik, sosyal ve kültürel faktörlerin etkisiyle şekillenen karmaşık bir süreçtir. Küreselleşmenin hızlanmasıyla birlikte, tüketicilerin ürün ve markalara yönelik tutumları değişkenlik göstermekte, uluslararası ticaretin etkileri tüketim kararları üzerinde belirleyici hale gelmektedir. Bu noktada, tüketici düşmanlığı, belirli ülkelere veya markalara yönelik olumsuz algı ve tutumları içeren bir kavram olup, bireylerin satın alma davranışlarını doğrudan etkileyebilmektedir. Özellikle küresel pazar koşulları göz önüne alındığında, tüketici düşmanlığının alışveriş tercihlerine yön veren önemli bir unsur olduğu söylenebilir. Öte yandan, rasyonel tüketim davranışı, bireylerin alışveriş kararlarını bilinçli bir şekilde almasını ifade eder. Bu davranış modeli, kalite, fiyat ve işlevsellik gibi kriterlere dayalı karar verme sürecini içerirken, tüketicilerin ekonomik kaynaklarını daha verimli kullanmalarına da olanak tanımaktadır. Tüketici etnosentrizmi ise, bireylerin yerli ürünlere duyduğu bağlılık ve bu ürünleri yabancı alternatiflere tercih etme eğilimleri ile tanımlanan bir kavramdır. Ulusal kimlik ve ekonomik koruma motivasyonları, etnosentrik tutumların şekillenmesinde belirleyici olabilmektedir. Ayrıca, bu tutumlar tüketicilerin marka seçimlerini ve alışveriş kararlarını doğrudan etkileyebilir. Bu çalışmanın amacı, tüketici düşmanlığının rasyonel tüketim davranışı üzerindeki etkisinde tüketici etnosentrizmin aracılık rolünü araştırmaktır. Veriler, yüz yüze anket yöntemi kullanılarak Erzurum'da ikamet eden 18 yaş ve üzeri toplam 394 tüketiciden elde edilmiştir. Verilerin analizi, SPSS 27 paket programı ile gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, frekans analizi, ortalama ve standart sapma değerlerinin hesaplanması, açımlayıcı faktör analizi, güvenilirlik testleri, regresyon analizleri ve aracılık analizi gibi yöntemler uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, tüketici düşmanlığının rasyonel tüketim davranışı üzerinde negatif yönde bir etkiye sahip olacağı yönündeki hipotezin aksine, doğrudan anlamlı bir etkisinin bulunmadığı; ancak tüketici etnosentrizminin bu etki üzerinde anlamlı ve pozitif yönde bir aracı rol üstlendiği belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
Consumer behavior is a complex process shaped by economic, social, and cultural factors. With the acceleration of globalization, consumer attitudes toward products and brands have become increasingly variable, and the impact of international trade has become a determining factor in consumption decisions. In this context, consumer animosity refers to the negative perceptions and attitudes toward specific countries or brands, which can directly influence purchasing behavior. Considering global market conditions, consumer animosity emerges as a significant element in shaping shopping preferences. On the other hand, rational consumption behavior refers to consumers making conscious shopping decisions. This behavioral model involves a decision-making process based on objective criteria such as quality, price, and functionality, enabling consumers to utilize their economic resources more efficiently. Consumer ethnocentrism, meanwhile, is defined as the loyalty of individuals to domestic products and their tendency to prefer these products over foreign alternatives. National identity and motivations for economic protection play a crucial role in shaping ethnocentric attitudes. Additionally, these attitudes can directly influence consumers' brand choices and purchasing decisions. The purpose of this study is to investigate the mediating role of consumer ethnocentrism in the impact of consumer animosity on rational consumption behavior. Data were collected from a total of 394 consumers aged 18 and over residing in Erzurum through face-to-face survey methods. The analysis of the data was conducted using the SPSS 27 software package. In this context, frequency analysis, calculation of mean and standard deviation values, exploratory factor analysis, reliability tests, regression analyses, and mediation analysis were utilized. The analyses revealed that, contrary to the initial hypothesis suggesting a negative impact, consumer animosity does not have a direct significant effect on rational consumption behavior; however, consumer ethnocentrism plays a significant and positive mediating role in this effect.
Benzer Tezler
- Tüketici düşmanlığının boyutlarının ve satın alma niyeti üzerindeki etkilerinin incelenmesi: Nitel bir araştırma
The dimensions of consumer animosity and their influence on purchase intention: A qualitative research
MELİS ERÇİN
- Tüketici ekonomik düşmanlığının satın alma isteksizliğine etkisinde tüketici etnosentrizminin düzenleyici rolü
The moderating role of consumer ethnocentrism in the relationship between consumer economic animosity and reluctance to buy
ŞERMİN YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Uluslararası TicaretKütahya Dumlupınar ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Finansman Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERVE VARDARSUYU
- İsrail destekçisi olarak görülen markalara karşı tüketici düşmanlığının satın alma niyeti üzerine etkisinde boykot tutumunun aracılık rolü
The mediating role of boycott attitude in the effect of consumer annimosity towards brands considered supporting israel on purchase intention
LATİFE GÖGER SAYIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İşletmeMuş Alparslan Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ATİLLA KARATAŞ
- Tüketici düşmanlığı ve menşe ülke etkisinin tüketicilerin küresel marka tercihi ile ilişkisi: Afyonkarahisar ve İzmir şehirleri üzerine karşılaştırmalı bir analiz
The relationship between consumer animosity and the country-of-origin effect with the global brand preference of consumers: A comparative analysis on Afyonkarahisar and İzmir cities
AYHAN ÇAMCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İşletmeAfyon Kocatepe Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPARSLAN ÖZMEN
- Tüketicilere iletilen sosyal medya mesajlarındaki ürünleri boykot etmede tüketici etnosentrizmi ve ekonomik düşmanlığın etkisi
The effect of consumer ethnocentrism and economic animosity in boycotting products towards social media messages
YUSUF KÖKEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İşletmeMersin Üniversitesiİşletme Bilgi Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KALENDER ÖZCAN ATILGAN