Ergenlerde madde bağımlılığı ve aile: Ebeveynlerin yaşadığı güçlüklerin ekolojik sistem yaklaşımıyla değerlendirilmesi
Adolescent substance abuse and family: Evaluating parents difficulties with an ecological systems approach
- Tez No: 979283
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İHSAN KUTLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmetler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma, madde bağımlısı olan ergenlerin ebeveynlerinin yaşadığı deneyimleri ekolojik sistem yaklaşımı perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Ebeveynlerin çocuklarının madde kullanımını nasıl öğrendikleri, verdikleri tepkiler, yaşadıkları psikolojik etkiler, başa çıkma stratejileri ve sosyal destek kaynaklarından nasıl faydalandıkları ele alınmıştır. Ayrıca, bu sürecin aile dinamikleri ve toplumsal ilişkiler üzerindeki etkileri de incelenmiştir. Yöntem: Bu çalışma, 12-17 yaş arası madde bağımlısı ergenlerin ebeveynlerinin yaşantılarını fenomenolojik yaklaşımla incelemiştir. Amaçlı örnekleme ile seçilen 10 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Braun ve Clarke'ın tematik analiz süreci temel alınarak MaxQDA yazılımı kullanılmıştır. Çalışma küçük örneklemi ve tek merkezli oluşuyla sınırlıdır. Bu durum bulguların genellenebilirliğini kısıtlamaktadır ancak çalışma konuya dair derinlemesine ve özgün bilgiler sunmaktadır. Bulgular: Madde kullanan ergenlerin sosyodemografik özellikleri, aile yapısı, çevre faktörleri ve yaşadıkları mahallelerin risk düzeyi madde bağımlılığı üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Ergenlerin okul terkleri yaygındır; uyku ve yeme düzenlerinde bozulmalar gözlemlenmiştir. Aileler çocuklarının arkadaş çevresini olumsuz ve riskli olarak tanımlarken, yaşanılan mahallelerde maddeye kolay erişim ve düşük güvenlik vurgulanmıştır. Aileler çocuklarının madde kullanımını genellikle davranışsal ve fiziksel belirtilerle fark etmiş; bu süreçte öfke, inkâr, korku ve tükenmişlik gibi yoğun duygular yaşamışlardır. Çocuklarının tedavisi için hastaneye başvurma, ortam değiştirme ve araştırma yapma gibi adımlar atmışlardır. Madde bağımlılığı ailelerin ruhsal sağlığını, iş yaşamını, ekonomik durumlarını ve sosyal ilişkilerini olumsuz etkilemiş; ebeveyn-çocuk ilişkilerinde hem bağ güçlenmesi hem de iletişim sorunları gözlemlenmiştir. Çevresel riskler ve aile içi sorunlar temel nedenler arasında öne çıkmaktadır. Sonuç: Bu çalışmanın sonuçlarına göre, madde bağımlısı ergenlerin ebeveynleri çok katmanlı, yoğun ve zorlu bir süreç yaşamaktadır. Ekolojik sistem yaklaşımı çerçevesinde değerlendirildiğinde, bireysel, ailevi ve çevresel düzeyde birçok faktörün madde kullanımına katkı sağladığı ve bağımlılık sürecinin yalnızca bireyi değil, tüm aile sistemini etkilediği görülmektedir. Ebeveynler, çocuklarının madde kullanımını çoğunlukla geç fark etmekte, bu fark ediş ise genellikle yoğun psikolojik tepkilerle karşılanmaktadır. Süreç boyunca aileler hem içsel başa çıkma stratejileri (sabır, kabullenme, araştırma yapma) hem de dışsal kaynaklara (sağlık hizmetleri, sosyal destek) yönelmişlerdir. Madde bağımlılığı sadece bireysel bir sağlık sorunu değil; aynı zamanda aileyi, sosyal çevreyi ve toplumu etkileyen çok boyutlu bir sorundur. Bu nedenle müdahalelerin çok yönlü ve sistemik bir bakış açısıyla ele alınması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
Objective: This study aims to examine the experiences of parents of substance-abusing adolescents from an ecological systems perspective. It explores how parents discovered their children's substance use, their initial reactions, the psychological impact, the coping strategies they employed, and how they utilized social support resources. Additionally, the effects of this process on family dynamics and social relationships were analyzed. Method: A phenomenological approach was adopted to investigate the experiences of parents whose adolescent children (aged 12–17) were involved in substance use. Semi-structured interviews were conducted with 10 participants selected through purposive sampling. Data were analyzed using content analysis, based on Braun and Clarke's thematic analysis framework, with the support of MaxQDA software. The study is limited by its small sample size and single-site design, which restricts the generalizability of the findings. However, it offers in-depth and original insights into the topic. Findings: Sociodemographic characteristics, family structure, environmental influences, and the risk level of the neighborhoods in which the participants resided played a significant role in adolescent substance use. School dropouts were common among the adolescents, along with disruptions in sleep and eating patterns. Parents described their children's peer environments as negative and risky, highlighting easy access to substances and low neighborhood security as contributing factors. Families typically recognized their children's substance use through behavioral and physical symptoms. During this period, they experienced intense emotions such as anger, denial, fear, and emotional exhaustion. Parents took actions such as seeking medical help, changing their environment, and conducting their own research to support their children's treatment. Substance use had adverse effects on the families' mental health, work life, economic situation, and social relationships. Both strengthened emotional bonds and communication breakdowns were reported in parent-child interactions. Environmental risks and intra-family problems were noted as major contributing factors. Conclusion: The findings suggest that parents of substance-abusing adolescents go through a complex, intense, and challenging process. From the perspective of the ecological systems approach, it is evident that multiple factors at the individual, family, and environmental levels contribute to substance use, and the addiction process impacts not only the individual but the entire family system. Parents often become aware of their children's substance use at a late stage, which is typically accompanied by strong psychological reactions. Throughout the process, families relied on both internal coping mechanisms (such as patience, acceptance, and self-education) and external resources (such as healthcare services and social support). Substance addiction should not be viewed solely as an individual health issue; rather, it is a multidimensional problem affecting the family, the social environment, and society at large. Therefore, interventions must be approached from a multidimensional and systemic perspective.
Benzer Tezler
- Madde kullanim bozukluğu olan ergenlerde aile i̇şlevlerinin ve anne baba tutumunun değerlendirilmesi
The assessment of family functions and parental attitude in adolescents with substance use disorder
AYÇA ÖNGEL ATAR
- Cumhuriyet Üniversitesi'nin medikosoyal sağlık merkezine başvuran öğrencilerde depresyon ve sigara ilişkisi
Başlık çevirisi yok
BİLAL KEŞKEK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2006
Aile HekimliğiCumhuriyet ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. R. EROL SEZER
- Evden kaçan ve Ankara ilinde kurum bakımında olan ergenlerin evden kaçma öykülerinin incelenmesi
Analysis on the stories of runaway teenagers who are under i̇nstitutional care in Ankara
MÜGE BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sosyal HizmetBaşkent ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA IŞIL BULUT
- Edirne'deki liselerde ve Trakya üniversitesi öğrencilerinde alkol ve psikoaktif madde kullanımının yaygınlığı
alcohol and psychoactive substance prevalance in highschool and Trakya üniversitesi students in Edirne
DİĞDEM ÇAKIR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
PsikiyatriTrakya ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. ERDAL VARDAR
- Madde bağımlısı olan ergenlerin ebeveynlerinin dini başa çıkma süreçlerinin incelenmesi (İstanbul örneği)
Analysis of the religious coping processes for the parents of drug addicted adolescents (The case of İstanbul)
FURKAN CİRİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Psikolojiİstanbul ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLÜŞAN GÖCEN