Osmanlı'da geleneksel kâğıt üretimi: Kâğıthaneler veKâğıtçıbaşılık müessesesi (XV.-XIX. yüzyıl)
Traditional papermaking in the Ottoman Empire: Papermills and the office of the Chief Papermaker (15th–19th centuries)
- Tez No: 979260
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH SARIMEŞE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kâğıt, insanlık tarihini derinden etkileyen en önemli keşiflerden biridir. Bu nedenle kâğıt üretimi meselesi de büyük bir öneme sahiptir. Kâğıdın dünya üzerindeki serüveni içerisinde, özellikle İslâm Dünyası'nda ve Osmanlı'da coğrafyasında geleneksel yöntemle kâğıt üretiminin geçirdiği evreleri bilmek ve anlamak oldukça kıymetlidir. Kültür ve sanat tarihi açısında önemli olan bu alanda yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Konuyu kapsayan ve arşiv belgelerine dayanan araştırmalar ise yok denecek kadar azdır. Bu eksiklik bu çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmuştur. Bu çalışmada, Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan Tanzimat sonrası sanayileşme dönemine kadar geçen süreçte geleneksel yöntemle üretim yapan kâğıthaneler, Osmanlı'da kullanılan kâğıt türleri ve doğrudan bu alanla ilişkili bir bürokratik yapı olan“Kâğıtçıbaşılık Müessesesi”ele alınmaktadır. Çalışma kapsamında öncelikle yazının ortaya çıkışı ve kâğıttan önce kullanılan yazı malzemeleri incelenmiş; ardından kâğıdın tarihi gelişimi, İslâm dünyasına ve Osmanlı'ya yayılışı, Osmanlı'da kullanılan kâğıt çeşitleri ve kronolojik bir sırayla Amasya, İstanbul, Bursa, Yalova ve Beykoz'daki kâğıthaneler ile üretim süreçleri değerlendirilmiştir. Son bölümde ise Kâğıtçıbaşılık müessesesi ve kâğıtçıbaşıların Osmanlı Devlet teşkilatı içindeki konumu kısaca ele alınmıştır. Ekler bölümünde tezde kullanılan arşiv belgelerinden konunun anlaşılmasına katkı sağlayan ve önceki çalışmalarda yer almamış belgelere yer verilmiştir. Değerlendirme ve sonuç bölümlerinde ise konu kapsamında gerçekleştirilen araştırmalar titizlikle aktarılmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
Paper is one of the most significant inventions that has profoundly shaped the course of human history. Accordingly, the issue of paper production carries great importance. Understanding the historical development of traditional paper manufacturing, particularly within the Islamic world and specifically across the Ottoman territories, is essential to grasping the broader trajectory of this medium. Although this topic holds considerable value in the context of cultural and art history, scholarly work on the subject remains limited. Research grounded in archival documents is especially scarce, and this deficiency forms the primary motivation for the present study. This thesis examines the traditional paper mills that operated from the foundation of the Ottoman Empire until the industrialization period following the Tanzimat reforms, the types of paper used during this era, and the bureaucratic institution known as the Kâğıtçıbaşılık, which was directly associated with the papermaking process. The study begins with the emergence of writing and the materials used prior to the invention of paper. It then proceeds to explore the historical development of paper, its spread into the Islamic world and the Ottoman Empire, and the types of paper used in the Ottoman context. Subsequently, the thesis presents a chronological analysis of the paper mills and production processes in Amasya, Istanbul, Bursa, Yalova, and Beykoz. The final section briefly addresses the institution of the Kâğıtçıbaşı and its role within the administrative structure of the Ottoman Empire. In the appendices, examples of archival documents used in the thesis that contribute to the understanding v of the subject and have not appeared in previous studies are presented. The evaluation and conclusion sections present the research findings with meticulous attention to detail.
Benzer Tezler
- 1850-1950 yılları arasında Türk kitap sanatları
Turkish arts of the book between 1850 and 1950
AYŞE ALDEMİR
Doktora
Türkçe
2021
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. F. BANU MAHİR
- Comparison of cleaning performances of nanosecond and femtosecond lasers on historical papers
Nanosaniye ve femtosaniye lazerlerin tarihi kağıtlar üzerindeki temizleme performanslarının karşılaştırılması
CANAN YAĞMUR BOYNUKARA
Yüksek Lisans
İngilizce
2017
Fizik ve Fizik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiFizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜNAY BAŞAR
YRD. DOÇ. DR. MEHMET FEVZİ UĞURYOL
- 19. yy son çeyreğinde yeni malzeme ve yapım tekniği kullanımının istanbul'da inşa edilen üç dini yapı üzerinden çözümlenmesi
An analysis of the use of new materials and construction techniques in the last quarter of the 19th century on three religious buildings in istanbul
DENİZ SENA YALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜM TANYELİ
- 15. yüzyıl anıtının yok olma süreci: Mimar Ayas Cami örneği
Destruction process of 15th century monument: Mimar Ayas Mosque
TAHA ZAHİD ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP GÜL ÜNAL
- Osmanlı Minyatür Sanatı'nın grafik tasarım eğitiminde kullanımı
The use of Ottoman miniature art in graphic design education
HALİL ÖNAL
Doktora
Türkçe
2021
Güzel SanatlarYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. MEHMET EMİN KAHRAMAN