Kınalızâde Ali Çelebî'de ahlâk siyaset ilişkisi
The relationship between ethics and politics in Kınalızade Ali Çelebi
- Tez No: 977246
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜSEYİN SUBHİ ERDEM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Kınalızâde Ali Çelebi, Ahlâk ve Siyaset İlişkisi, Adalet (Bireysel ve Toplumsal), Orta Yol (İtidal), İslâm Felsefesi, Kınalızâde Ali Çelebi, Relationship between Ethics and Politics, Justice (Individual and Social), The Mean (I'tidal), Islamic Philosophy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Kınalızâde Ali Çelebi'nin Ahlâk-ı Alâî adlı eserinde ortaya koyduğu ahlâk (etik) ve siyaset (politika) arasındaki zorunlu ve organik ilişkiyi incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, Kınalızâde'nin felsefesinin, Antik Yunan (Platon, Aristoteles) ve İslâm ahlâk felsefesi (İbn Miskeveyh, Tûsî, Devvânî) mirasından gelen unsurları nasıl sentezlediğini ve Osmanlı siyaset düşüncesine özgün katkılarını ortaya çıkarmaktır. Yöntem olarak karşılaştırmalı içerik analizi kullanılmış, tezin ana malzemesi olan Ahlâk-ı Alâî'deki kavramlar, seleflerinin eserleriyle mukayese edilmiştir. Ana Bulgular: Ahlâkın Merkezi: Kınalızâde, ahlâkı nefsin üç gücünün (aklî, gadabî, Şehevî) orta yol (itidal) ile dengelenmesine dayandırır. Adalet, diğer üç temel erdemin (hikmet, şecaat, iffet) birleşmesiyle oluşan ve nefsin bütünlüğünü sağlayan en üstün fazilettir. Siyasetin Ön Koşulu: İnsan, doğası gereği toplumsal bir varlıktır (medeniyyun bi'ttab'). Bu nedenle siyaset, bireyin yetkinliğe ve nihai mutluluğa (saadet) ulaşması için zorunlu bir araçtır. Yönetimin Temeli: Toplumsal düzen ve barışın tesisi için adalet ve sevgi zorunludur. Sevgi (muhabbet), ikiliği ortadan kaldırıp birliği sağladığı için adaletten daha üstün kabul edilir. Yönetici Modeli: Adil hükümdar, Rabbanî Şeriat'a (Nâmûs-u Evvel) uymakla yükümlü ikinci kanundur (Nâmûs-u Sani). Kınalızâde, yöneticinin yetkinliğini salt akla değil, ahlâkî liyakate, adalete ve yüksek gayeliliğe bağlar; onun ahlâkî duruşu, halkın ahlâkını doğrudan etkiler. Sonuç olarak Kınalızâde, ahlâkı siyasetin içsel ruhu olarak tanımlayan, Türkçe kaleme alınmış bu eseriyle, ahlâksız siyasetin mümkün olmadığını savunan evrensel bir etik-politik model sunarak Osmanlı düşünce tarihinde kalıcı bir etki bırakmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the essential and organic relationship between ethics (ahlâk) and politics (siyaset) as presented in Kınalızâde Ali Çelebi's work, Ahlâk-ı Alâî. The primary objective of the study is to reveal how Kınalızâde synthesized elements inherited from both ancient Greek philosophy (Plato, Aristotle) and Islamic moral philosophy (Ibn Miskawayh, Tûsî, Devvânî), and to highlight his original contributions to Ottoman political thought. The method employed is comparative content analysis, comparing the concepts within Ahlâk-ı Alâî, the main material of the thesis, with the works of his predecessors. Main Findings: The Core of Ethics: Kınalızâde grounds his ethics in balancing the three faculties of the soul (rational/intellectual, spirited/irascible, appetitive/sensual) through the Mean (I'tidal). Justice (Adalet) is the supreme virtue, formed by the union of the other three cardinal virtues (wisdom, courage, temperance), ensuring the soul's integrity. The Precondition for Politics: Man is by nature a social being (medeniyyun bi'ttab'). Therefore, politics is a necessary means for the individual to achieve perfection and ultimate happiness (saadet). The Foundation of Governance: Justice and affection are essential for establishing social order and peace. Affection (Sevgi/Muhabbet) is considered superior to justice, as it eliminates duality and fosters unity. The Ruler Model: The just ruler is the second law (Nâmûs-u Sani), obligated to comply with the Rabbanî Sharī'ah (Nâmûs-u Evvel). Kınalızâde links the ruler's competence not merely to intellect but to moral meritocracy, justice, and high aspiration; the ruler's ethical stance directly influences the morality of the populace. Conclusion: In conclusion, by defining ethics as the inner spirit of politics, Kınalızâde established a universal ethical-political model, articulated in his work written in Turkish, asserting that politics without ethics is impossible, thereby leaving a lasting impact on Ottoman thought.
Benzer Tezler
- İslâm ahlâk düşüncesinde Tedbîrü'l Müdün
Tedbîru'l-Mudun in The Islamic ethical thought
MESUT ENGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS KAPLAN
- Bir siyasetname olarak Kınalızâde Ali Efendi'nin Ahlâk-ı Alâî eserinde yönetim-siyaset ilişkisi
Kinalizade Ali Efendi as a politicality as administration-politics relationship in the Ahlâk-i Alâî
MUHAMMED ENES ZORLU
- Gelenek ve modernlik arasında bir Osmanlı şehri: 17. yüzyılın ilk yarısında Trabzon'da siyaset
An Ottoman cıty between tradıtıon and modernıty: Polıtıcs ın Trebizond ın the fırst half of 17th century
TURAN AÇIK
- Political thought in the beginning of the Ottoman Empire as expressed in Ahmed Husameddin Amasi's Kitab-ı Miratu`l-Muluk (1406)
Ahmed bin Hüsameddin Amasi'nin Kitab-i Miratu`l-Muluk isimli eserinde yansıtıldığı şekilde Osmanlı Devleti'nin başlangıç döneminde siyaset düşüncesi
MEHMET ŞAKİR YILMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
1998
Tarihİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF.DR. HALİL İNALCIK