Necmeddîn et-Tarasûsî ve Hanefî vakıf hukukuna katkıları: İstibdâl, istidâne ve icâre-i tavîle örneği
Najmeddin at-Tarasūsī and his contributions to Hanafi waqf law: The example of istibdāl, istidāne and al-ijārah al-tavīlah
- Tez No: 976811
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET HAMDİ FURAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Din, Law, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2023
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Memlükler dönemi Hanefî hukukçularından Necmeddin et-Tarasûsî'nin vakıf hukukuna yaptığı katkıları, istibdâl (vakıf malının değiştirilmesi), istidâne (vakıf adına borçlanma) ve icâre-i tavîle (uzun süreli kiralama) meseleleri özelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel sorusu, Tarasûsî'nin bu üç önemli alanda geliştirdiği özgün yaklaşımların Hanefî mezhep birikimi içindeki yerini ve sonraki dönem literatürüne olan etkisini tespit etmektir. Çalışmada, öncelikle Tarasûsî'nin ilmî şahsiyeti ve döneminin tarihsel bağlamı ele alınmış, ardından söz konusu üç mesele üzerinden onun yaklaşımları ve değerlendirmeleri detaylı bir şekilde tahlil edilmiştir. İstibdâl konusunda Tarasûsî'nin, vâkıfın yasaklayıcı şartı bulunsa dahi, maslahat gerekçesiyle ve kadı denetiminde bu işleme izin verdiği görülmüştür. İstidâne meselesinde ise vakfın borçlanma ehliyetini,“vakfın kiraya verilemez olması”şeklinde özgün bir şart ekleyerek meşrulaştırmış ve bu şart sonraki Hanefî literatüründe yaygın kabul görmüştür. İcare-i tavîlede, uzun süreli kiralama sözleşmelerinin sadece süre aşımına uğrayan kısmının geçersiz sayılması gerektiği yönündeki görüşü pratik bir çözüm önerisi olarak öne çıkmıştır. Onun istibdâl ve istidâne konularındaki katkıları Hanefî literatürüne kalıcı şekilde dahil olurken, icare-i tavîle yaklaşımının teoride yer bulsa da uygulamada aynı düzeyde benimsenmediği tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, Tarasûsî'nin tahrîc, tercih ve tashih gibi yöntemlerle mezhep içi görüşleri sistematize eden, uzlaştıran ve dönemin pratik ihtiyaçlarına cevap veren özgün ve görüşlerinin sonraki dönemde önemli ölçüde kabule mazhar olması bakımından etkin bir hukukçu olduğunu ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, Tarasûsî'nin Hanefî vakıf hukukunun teorik gelişimine ve Memlükler dönemindeki pratik işleyişine yön veren önemli bir entelektüel şahsiyet olduğunu kanıtlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the contributions of Necmeddin al-Tarasusi, a Hanafi jurist of the Mamluk period, to Islamic endowment law (waqf), specifically focusing on the issues of istibdāl (exchange of waqf property), istidāne (incurring debt on behalf of a waqf), and ijārah al-tawīlah (long-term lease). The central research question is to determine the place of al-Tarasusi's original approaches in these three significant areas within the Hanafi scholarly tradition and to assess their impact on subsequent legal literature. The study first addresses al-Tarasusi's scholarly identity and the historical context of his era, followed by a detailed analysis of his approaches and evaluations concerning these three issues. Regarding istibdāl, it was observed that al-Tarasusi permitted this transaction based on considerations of public interest (maslahah) and under judicial oversight, even if the founder's stipulation explicitly prohibited it. On the matter of istidāne, he legitimized the waqf's capacity to incur debt by introducing the original stipulation that the“waqf property must be unrentable,”a condition which gained widespread acceptance in later Hanafi literature. Concerning ijārah al-tawīlah, his opinion that only the portion of a long-term lease contract exceeding the permissible period should be considered invalid emerged as a practical solution. While his contributions on istibdāl and istidāne were permanently incorporated into Hanafi literature, it was determined that his approach to ijārah al-tavīlah, though finding a place in theory, was not adopted to the same extent in practice. The findings reveal al-Tarasusi as an effective jurist who systematized and reconciled intra-school opinions through methods such as takhrij (legal extrapolation), tarjīḥ (preferential reasoning), and tashih (correction), responded to the practical needs of his time, and whose opinions were significantly accepted by later scholars. These results demonstrate that al-Tarasusi was a major intellectual figure who shaped both the theoretical development of Hanafi waqf law and its practical application during the Mamluk period.
Benzer Tezler
- Hanefî ve Şafiî mezhebine göre devlet başkanının yetkileri: Tuhfetü't-Türk örneği
The empowerment of the head of the state by the Hanafî and the Shafiî Madhhab:Tuhfah al-Turk
MURAT KARACAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
HukukFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiMedeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP ŞENTÜRK
- Hanefi hukukçu tarsusi'nin el-i'lam fi Mustalahi'ş-şuhudi ve'l-hükkam adlı eseri
The book named el-i'lam fi Mustalahi'ş-şuhudi ve'l-hukkam by hanafi jurist tarsusi
EMBİYA TUNALI
- Necmeddin et-Tûfî'nin Alemü'l-Cezel fî İlmi'l-Cedel adlı eserinde Cedelü'l-Kur'an
'Jadal al-Qur'an (Dialectics of the Qur'an) in Najm al-din al-Tufi's work titled 'Alam al-Jazal fi Ilm al-Jadal'
SERKAN ERGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM HAKKI İMAMOĞLU
- Necmeddîn et-Tûfî'nin hristiyanlık eleştirisi
Najmaddîn at-Tûfî's criticism of christianity
MEHMET EREN GÜNAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinKütahya Dumlupınar ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT KAŞ
- Necmeddîn El-Ğazzî'nin Et-Tuhfetu'n-nediyye fî şerhi'l-Lâmiyyeti'l-Verdiyye adlı eseri
Named work of Najm al-Din al-Ghazzi titled al-Tuhfah al-nadıyyah fi sharh al-Lamiyyah al-Wardiyyah
RAMAZAN ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜCAHİT KÜÇÜKSARI