Türkiye'deki sağlık harcamaları ile ortalama ömür beklentisi arasındaki ilişkinin analizi
Analysis of the relationship between health expenditures and average life expectancy in Turkiye
- Tez No: 976322
- Danışmanlar: PROF. DR. SELMAN YILMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de sağlık harcamaları ile ortalama ömür beklentisi arasındaki ilişkinin incelenmesini ve bu ilişkinin sosyal devlet ilkesi çerçevesinde değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Sağlık harcamaları, toplum sağlığının korunması ve geliştirilmesi için kritik bir politika aracı olup, ekonomik büyüme, beşerî sermaye gelişimi ve yaşam kalitesi üzerinde doğrudan etkilere sahiptir. Sosyal devlet anlayışı, bireylerin sağlık hizmetlerine erişimini temel bir hak olarak görerek gelir ve bölgesel farklılıklardan bağımsız biçimde eşit, ücretsiz veya karşılanabilir maliyetli hizmet sunumunu zorunlu kılmaktadır. Çalışmada, sağlık harcamaları kavramsal olarak birinci basamak (koruyucu), ikinci basamak (tedavi edici) ve üçüncü basamak (rehabilite edici) harcamalar olarak sınıflandırılmış; kamu, özel sektör ve hane halkı harcamaları ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Ortalama ömür beklentisi ise sağlık statüsü modelleri, sosyoekonomik ve demografik faktörler ile makroekonomik değişkenler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Yöntemsel olarak, 1994–2023 dönemi verileri kullanılarak Augmented Dickey-Fuller (ADF) testi ile serilerin durağanlığı sınanmış; değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi Granger Nedensellik Testi ile analiz edilmiştir. Ayrıca, değişkenler arasındaki dinamik ilişkilerin ortaya konulması amacı ile Vektör Otoregresyon (VAR) modeli uygulanmış; Impulse Response Fonksiyonları (IRF) analizi uygulanmıştır. Bulgular, kamu reel sağlık harcamalarının uzun vadede ortalama ömür beklentisi üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olmadığını göstermiştir. Granger test sonuçları, ortalama ömür beklentisinin dört yıl gecikmeli biçimde kamu reel sağlık harcamalarının Granger nedeni olduğunu, tersi ilişkinin ise zayıf düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu durum yaşlı nüfusun kronik bakım ihtiyaçlarını artırarak mali yük yarattığını göstermektedir. Burada sosyal devlet anlayışı dikkate alındığında kamu sektörü için finansal sürdürebilirlik önem arz etmektedir. Özellikle emeklilik ve sağlık bütçelerinin uzun vadeli planlanması gereklidir. Kamu sağlık harcamalarının ömür beklentisi arasında görülen zayıf ilişki ise harcamaların kısa vadeli etkisinin sınırlı olduğunu göstermektedir. Bu ilişki koruyucu sağlık hizmetlerine yapılan yatırımların hem hastalıkların önlenmesinde hem de yaşam süresinin uzatılmasında kritik rol oynadığını göstermiştir. Sosyal devlet ilkesi bağlamında, sağlık harcamalarının yalnızca miktarının değil, adil dağılımının ve hizmet kalitesinin de ortalama ömür beklentisi üzerinde belirleyici olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, Türkiye'de sosyal devlet ilkesinin gerekleri doğrultusunda sağlık harcamalarının sürdürülebilir biçimde artırılması, kaynak tahsisinde etkinliğin sağlanması ve koruyucu sağlık politikalarının güçlendirilmesi, ortalama ömür beklentisinin yükseltilmesi açısından temel politika önerileri olarak öne çıkmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the relationship between health expenditures and average life expectancy in Turkey and to evaluate this relationship within the framework of the social state principle. Health expenditures are a critical policy tool for protecting and improving public health, directly impacting economic growth, human capital development, and quality of life. The social state approach considers individuals' access to health services a fundamental right and mandates the provision of equitable, free, or affordable services regardless of income and regional differences. In this study, health expenditures are conceptually classified as primary (preventive), secondary (curative), and tertiary (rehabilitative) expenditures, with detailed analysis of public, private, and household expenditures. Average life expectancy is evaluated within the framework of health status models, socioeconomic and demographic factors, and macroeconomic variables. Methodologically, the stationarity of the series was tested using the Augmented Dickey-Fuller (ADF) test using data from the 1994–2023 period, and the causal relationship between the variables was analyzed using the Granger Causality Test. Additionally, a Vector Autoregression (VAR) model was applied to reveal the dynamic relationships between variables, and Impulse Response Functions (IRF) analysis was conducted. The findings indicated that public real health expenditures did not have a significant impact on life expectancy in the long run. Granger test results indicated that life expectancy Granger-driven public real health expenditures with a four-year lag, while the inverse relationship was weak. This suggests that the elderly population increases their chronic care needs, creating a financial burden. Considering the social state approach, financial sustainability is crucial for the public sector. Long-term planning of retirement and health budgets is particularly necessary. The weak relationship between public health expenditures and life expectancy suggests that the short-term impact of these expenditures is limited. This relationship demonstrates that investments in preventive health services play a critical role in both disease prevention and life extension. Within the context of the principle of a social state, it is concluded that not only the amount of health expenditures but also their fair distribution and the quality of services are determinants of life expectancy. As a result, increasing health expenditures in a sustainable manner in line with the requirements of the social state principle, ensuring efficiency in resource allocation and strengthening preventive health policies stand out as fundamental policy recommendations for increasing average life expectancy in Turkey.
Benzer Tezler
- Türkiye`de sağlık sektörü -Sağlık harcamaları üzerine bir uygulama-
The health sector in Turkey -An emprical study on health expenditures-
KEREM KARABULUT
- Türkiye'de yaşlı bireylerin cepten sağlık harcamaları ve 2050 yılı için projeksiyon
Elderly individuals in turkey out-of-pocket health expenditures and a projection for the year 2050
ZEYNEP RUVEYDE BOZKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Halk SağlığıBaşkent ÜniversitesiSağlık Kurumları İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FİKRİYE YILMAZ
- Sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme üzerine etkisi
The impact on health expenditures and economic growth
HİLAL ÖNER
- Türkiye'de parkinson hastalığının doğrudan ve dolaylı maliyet analizi: Antalya örneği
Direct and indirect cost analysis of parkinson's disease in Türkiye: Antalya example
HİLAL YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık YönetimiAkdeniz ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL GÜRPINAR
- Günümüz ilaç politikalarının ilaç endüstrisi üzerine etkileri ve yatırımcının beklentileri
The effects of the current medical policies on pharmaceutical industry and the expectations of the investors
ESRA ÖZGÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Sağlık Kurumları YönetimiNamık Kemal ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OKTAY SALİH AKBAY