Karanlık liderlik algısının sessiz istifa üzerine etkisi ve kendini işe verememenin(presenteizm) aracılık rolünün incelenmesi: Sağlık hizmetlerinde çalışanlar bağlamında bir araştırma
The effect of dark leadership perception on quiet quitting and the mediating role of lack of engagement: A study i̇n the context of healthcare workers
- Tez No: 975248
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT ESEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Sağlık Kurumları Yönetimi, Business Administration, Health Care Management
- Anahtar Kelimeler: karanlık liderlik, kendini işe verememe, sessiz istifa, sağlık hizmetleri, Hasta hasta çalışma, Liderlik, dark leadership, presenteeism, quiet quitting, healthcare services, Sickness presenteeism, Leadership, Health services
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Geçmişe bakıldığında liderlik özelliklerin olumlu tarafları incelenmeye konu olurken, günümüzde liderlerin kişisel özelliklerinin yansıdığı karanlık liderlik kavramının da incelenmesine ihtiyaç duyulmuştur. Ulusal ve uluslararası yazın incelendiğinde farklı olumsuz liderlik türlerinin işgören üzerinde birçok etkisi olduğu görülmekle birlikte karanlık liderlik türünün işgörenler üzerindeki etkileri bağlamında sessiz istifa ve presenteizm ile ilgili yapılan çalışmalara görece az rastlanılmıştır. Bu çalışma, karanlık liderliğin işgörenlerin sessiz istifa algıları üzerindeki çok boyutlu etkisini ve kendini işe verememe (presenteizm) değişkeninin bu ilişkideki aracılık rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Sağlık sektöründe görev yapan işgörenler üzerinde gerçekleştirilen bu araştırma, karanlık liderlik davranışlarının hem işgörenin iş yaşamındaki psikolojik bağını nasıl zayıflattığına hem de genel örgütsel sonuçlara nasıl etki ettiğine dair bütüncül bir bakış açısıyla ele almaktadır. Araştırmada nicel ve nicel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nicel araştırma yönteminin kullanıldığı bölümde korelasyonel desen kullanılmıştır. Örneklem, kamu kurumlarındaki sağlık hizmetlerinde görev yapan 560 işgörenden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak demografik form, Karanlık Liderlik Algısı Ölçeği, Sessiz İstifa Ölçeği ve Kendini İşe Verememe (Presenteizm) Ölçeğini içeren anket formu kullanılmıştır. Veri analizinde SPSS 25.0 ve AMOS 24.0 programları kullanılarak açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile Yapısal Eşitlik Modeli yapılmıştır. Bulgular istatistiksel olarak yorumlanırken %95 güven düzeyi dikkate alınmıştır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı bölümde ise olgubilim deseni kullanılmıştır. Amaçlı örnekleme ile kamu kurumlarındaki sağlık hizmetlerinde görev yapan 18 işgören seçilerek derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler tümdengelim ve tümevarım teknikleriyle analiz edilmiştir. Bulgulara göre karanlık liderlik algısının sessiz istifayı (p<0.001) ve kendini işe verememeyi (p<0.05) istatistiksel olarak anlamlı, orta düzeyde ve pozitif etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca kendini işe verememenin sessiz istifayı istatistiksel olarak anlamlı, yüksek düzeyde ve pozitif etkilediği tespit edilmiştir (p<0.001). Öte yandan Karanlık Liderlik Algısının Sessiz İstifaya etkisinde Kendini İşe Verememenin aracılık rolü olduğu belirlenmiştir. Yapısal Eşitlik Modeline göre model uyum indekslerinden CMIN/df, RMSEA, SRMR, CFI, AGFI, TLI ve IFI değerleri kabul edilebilir düzeylerde bulunmuştur. Bileşik Güvenirlik, Açıklanan Ortalama Varyans ve Maksimum Paylaşılan Varyans kriterleri de modelin geçerlik ve güvenirliğinin yüksek olduğunu göstermiştir. Derinlemesine mülakatlardan ulaşılan sonuçlara göre katılımcılar karanlık liderliği adaletsiz ve baskıcı lider, etik ve ahlak dışı davranışları olan lider, kendine hizmet eden lider, iletişim ve empati eksikliği olan lider, organizasyonu olumsuz etkileyen lider tipleri olarak tanımlamıştır. Katılımcıların yaşadıkları karanlık liderlik deneyimlerinin iş yaşamına ve kariyer planlamasına, özel ve sosyal yaşamına olumsuz etikleri olduğu görülmüştür. Son olarak karanlık liderlik davranışlarının önlenmesinde liderlerinin seçimi, eğitimleri, takibi ve değerlendirmesi gibi düzenleyici faaliyetlerin yapılması, işgörenlerin liderlerini geri bildirim mekanizmalarıyla değerlendirmesi önerilmiştir.
Özet (Çeviri)
While the positive aspects of leadership traits were the main focus in the past, in recent times, the need to examine the concept of dark leadership where personal characteristics of leaders manifest negatively has emerged. A review of national and international literature reveals that although various types of negative leadership have several impacts on employees, there are relatively few studies exploring the relationship between dark leadership and employee outcomes such as quiet quitting and presenteeism. This study aims to examine the multidimensional impact of dark leadership on employees' perceptions of quiet quitting and to investigate the mediating role of presenteeism in this relationship. Conducted among employees working in the healthcare sector, the research adopts a holistic perspective to evaluate how dark leadership behaviors weaken employees' psychological connection to their work life and affect overall organizational outcomes. A mixed-method research design combining quantitative and qualitative methods was employed. In the quantitative part, a correlational research design was used. The sample consisted of 560 employees working in public healthcare institutions. Data were collected using a questionnaire that included a demographic information form, the Dark Leadership Perception Scale, the Quiet Quitting Scale, and the Presenteeism Scale. Data were analyzed using SPSS 25.0 and AMOS 24.0 software through exploratory and confirmatory factor analyses and Structural Equation Modeling (SEM). A 95% confidence level was used in the statistical interpretation of the results. In the qualitative part, a phenomenological design was used. Through purposive sampling, in-depth interviews were conducted with 18 employees working in public healthcare institutions. The qualitative data were analyzed using both deductive and inductive techniques. According to the findings, dark leadership perception has a statistically significant, moderate, and positive effect on both quiet quitting (p<0.001) and presenteeism (p<0.05). Furthermore, presenteeism was found to significantly, strongly, and positively affect quiet quitting (p<0.001). In addition, presenteeism was found to have a mediating role in the relationship between dark leadership perception and quiet quitting. The structural equation model yielded acceptable values for model fit indices such as CMIN/df, RMSEA, SRMR, CFI, AGFI, TLI, and IFI. Composite Reliability (CR), Average Variance Extracted (AVE), and Maximum Shared Variance (MSV) values indicated high reliability and validity of the model. Based on the in-depth interviews, participants described dark leaders as unfair and oppressive, unethical and immoral, self-serving, lacking in communication and empathy, and as types of leaders who negatively affect the organization. It was observed that participants' experiences with dark leadership negatively impacted their professional lives, career planning, and personal and social lives. Finally, it is recommended that preventive measures be taken against dark leadership behaviors, such as improved leader selection, training, monitoring, and evaluation, as well as feedback mechanisms allowing employees to assess their leaders.
Benzer Tezler
- Karanlık liderlik algısının dedikodu ve bilgi uçurma üzerindeki etkisinde nepotizmin aracı rolü
The mediating role of nepotism on the effect of the dark leadership on gossip and whistleblowing
NEŞE SALİK ATA
- Çalışanlardaki toksik liderlik algısının örgütsel sessizlik ve iş motivasyonu üzerindeki etkisi: Pozitif psikolojik sermayenin düzenleyici rolü
The effect of toxic leadership perception in employee on organizational silence and work motivation: Regulatory role of positive psychological capital
MURAT YALÇIN KIRCA
Doktora
Türkçe
2021
İşletmeİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGÜR KÖKALAN
- Çalışanların karanlık liderlik algısının psikolojik sözleşme üzerindeki etkisinde işe adanmışlığın aracı, algılanan örgüt yapısının düzenleyici rolü
The mediating role of the work engagement and the moderating role of the perceived organizational structure in the effect of employees' dark leadership perception on the psychological contract
JÜLİDE ERDAL ÜNGÖR
- Liderin karanlık kişilik özellikleri ile çalışanın tükenmişliği arasındaki ilişkide çalışanın karanlık liderlik algısının aracı rolü: Çok düzeyli bir araştırma
Employee's perceived dark leadership as a mediator of the relationship between leader's dark triad and employee's burnout: A multi level research
UFUK BAŞAR
- Sağlık kurumlarında çalışan hemşirelerin karanlık liderlik algısının incelenmesi
Examination of the dark leadership perception of nurses working in health institutions
AHMET İHSAN ÜSTÜNDAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
HemşirelikHaliç ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA AZİZOĞLU