Üniversite öğrencilerinin proaktif kariyer davranışları, kariyerde planlanmış rastlantı becerileri ve belirsizlik toleransları arasındaki ilişkilerin incelenmesi
An examination of the relationships between university students' proactive career behaviors, planned happenstance skills in career, and uncertainty tolerance
- Tez No: 974730
- Danışmanlar: PROF. DR. OĞUZHAN KIRDÖK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Kariyerde planlanmış rastlantı becerileri, belirsizlik toleransı, proaktif kariyer davranışları, beliren yetişkinlik, Planned happenstance skills in career, uncertainty tolerance, proactive career behaviors, emerging adulthood
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma lisans öğrencilerinin kariyerde planlanmış rastlantı becerilerinin proaktif kariyer davranışlarını yordamasında belirsizlik toleransının aracı rolünü sınamayı amaçlamaktadır. Çalışma ilişkisel tarama modelinde bir çalışmadır. Araştırmanın alt amaçlarını; kariyerde planlanmış rastlantı becerilerinin proaktif kariyer davranışlarını yordayıp yordamadığının ve belirsizlik toleransının aracılık edip etmediğinin sınanması oluşturmaktadır. Araştırma grubu Adana'daki bir devlet üniversitesinde lisans eğitimine devam etmekte olan öğrencilerden oluşmaktadır. Katılımcıların %67.8'ini kadın, %31.9'unu erkek ve %0.3'ünü cinsiyet belirtmek istemeyen katılımcılar oluşturmaktadır. Araştırmada lisans öğrencilerinin kariyerde planlanmış rastlantı becerilerine ilişkin veriler Kim, Jung, Jang, Lee, Rhee, Cho ve Lee (2014) tarafından geliştirilen ve Akıman (2018) tarafından Türkçeye uyarlanan 'Kariyerde Planlanmış Rastlantı Envanteri' aracılığıyla ölçülmüştür. Belirsizlik toleransına ilişkin veriler Carleton, Norton ve Asmundson (2007) tarafından geliştirilen ve Sarıçam, Erguvan, Akın ve Akça (2014) tarafından Türkçeye uyarlanan 'Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği - Kısa Form' aracılığıyla ölçülmüştür. Proaktif kariyer davranışları ise Doğanülkü ve Kırdök (2025) tarafından geliştirilen 'Proaktif Kariyer Davranışları Ölçeği' aracılığıyla ölçülmüştür. Lisans öğrencilerinin kişisel bilgilerine ilişkin veriler ise araştırmacı tarafından hazırlanan 'Kişisel Bilgi Formu' kullanılarak toplanmıştır. Araştırma verilerinin analizinde, lisans öğrencilerinin kariyerde planlanmış rastlantı becerileri, belirsizlik toleransı, proaktif kariyer davranışları arasındaki ilişkilerin anlaşılması için Pearson korelasyon; planlanmış rastlantı becerilerinin proaktif kariyer davranışlarını yordamasının sınanması için hiyerarşik regresyon; bu ilişkide belirsizlik toleransının aracılığının sınanması için PROCESS Model 4 analizi uygulanmıştır. Yapılan korelasyon analizi sonucunda, kariyerde planlanmış rastlantı becerilerinin istikrar ve risk alma boyutlarının belirsizlik toleransı ile; istikrar, iyimserlik, risk alma ve merak boyutlarının proaktif kariyer davranışları ile; belirsizlik toleransının proaktif kariyer davranışları ile pozitif korele olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Hiyerarşik regresyon analizinin sonuçlarına göre istikrar, risk alma ve iyimserlik değişkenleri proaktif kariyer davranışlarını anlamlı ve güçlü bir şekilde yordamaktadır (p < .01). Buna karşın, merak ve esneklik değişkenleri modele anlamlı bir katkı sunmamıştır (p > .05). En yüksek katkı iyimserlik değişkeniyle birlikte elde edilmiş; modelin açıklayıcılığı %34.1'e yükselmiştir. Aracılık analizlerinin bulguları ise, kariyerde planlanmış rastlantı becerilerinin (istikrar, esneklik, iyimserlik, risk alma ve merak) her birinin ayrı ayrı proaktif kariyer davranışlarını yordamasında belirsizlik toleransının aracı role sahip olduğunu göstermektedir. Araştırmadan elde edilen bulgular, literatür çerçevesinde tartışılmış ve gerekli önerilerde bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the mediating role of tolerance for uncertainty in the relationship between planned happenstance skills and proactive career behaviors among undergraduate students. The research employs a correlational survey design. The sub-objectives of the study are to determine whether planned happenstance skills predict proactive career behaviors and whether tolerance for uncertainty mediates this relationship. The study group consists of undergraduate students enrolled at a public university in Adana, Turkey. Among the participants, 67.8% identified as female, 31.9% as male, and 0.3% preferred not to disclose their gender. Data on students' planned happenstance skills were collected using the“Planned Happenstance Career Inventory”developed by Kim, Jung, Jang, Lee, Rhee, Cho, and Lee (2014) and adapted into Turkish by Akıman (2018). Tolerance for uncertainty was measured using the“Intolerance of Uncertainty Scale – Short Form,”developed by Carleton, Norton, and Asmundson (2007) and adapted into Turkish by Sarıçam, Erguvan, Akın, and Akça (2014). Proactive career behaviors were assessed using the“Proactive Career Behaviors Scale”developed by Doğanülkü and Kırdök (2025). Personal information was collected through a“Personal Information Form”created by the researcher. To analyze the research data, Pearson correlation was used to examine the relationships among planned happenstance skills, tolerance for uncertainty, and proactive career behaviors. Hierarchical regression was used to test the predictive power of planned happenstance skills on proactive career behaviors. Additionally, PROCESS Model 4 was employed to test the mediating effect of tolerance for uncertainty in this relationship. The correlation analysis revealed that the stability and risk-taking dimensions of planned happenstance skills were positively correlated with tolerance for uncertainty, while the dimensions of stability, optimism, risk-taking, and curiosity were positively correlated with proactive career behaviors. Moreover, tolerance for uncertainty was found to be positively correlated with proactive career behaviors. According to the results of the hierarchical regression analysis, the variables of consistency, risk-taking, and optimism significantly and strongly predict proactive career behaviors (p < .01). In contrast, the variables of curiosity and flexibility did not make a significant contribution to the model (p > .05). The greatest contribution was obtained with the inclusion of optimism, raising the explanatory power of the model to 34.1%. The findings of the mediation analyses further indicated that tolerance for uncertainty plays a mediating role in the prediction of proactive career behaviors by each of the planned happenstance skills—namely, consistency, flexibility, optimism, risk-taking, and curiosity. The findings obtained from the study were discussed within the framework of the relevant literature, and appropriate recommendations were provided.
Benzer Tezler
- Proaktif kariyer davranışları geliştirme programının etkililiğinin incelenmesi
Investigation the effectiveness of proactive career behaviors development program
HACI ARİF DOĞANÜLKÜ
Doktora
Türkçe
2023
PsikolojiÇukurova ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZHAN KIRDÖK
- Üniversite öğrencilerinin kişisel gelişim yönelimi ve kariyer adanmışlığı arasındaki ilişkide gelecek zaman perspektifinin düzenleyici rolü
The moderation role of future time perspective in the relationship between university students' personal growth initiative and career engagement
GÜLŞAH MUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimÇukurova ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZHAN KIRDÖK
- Exploring the effect of career commitment in school to work transition: College graduates' career commitment and career adaptability
Okuldan işe geçiş sürecinde kariyer adanmışlığının etkisini incelemek: Üniversite mezunlarının kariyer adanmışlığı ve kariyer uyumu
ŞEVVAL ÖZKAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Eğitim ve ÖğretimTed ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. OLCAY YILMAZ
- Üniversite öğrencilerinin kariyer uyumlarını yordamada psikolojik sağlamlık, bilişsel esneklik ve proaktif kişiliğin rolü
The role of psychological resilience, cognitive flexibility and proactive personality in predicting career adaptability of university students
MEHMET ZİYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
PsikolojiÇukurova ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZHAN KIRDÖK
- Üniversite öğrencilerinde yapay zeka kaygısı ve kariyer uyum yetenekleri arasındaki ilişkide proaktif kişiliğin rolünün incelenmesi
Examining the role of proactive personality in the relationship between artificial intelligence anxiety and career adaptability among university students
SÜMEYYE KAPLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GAMZE SART