Sağlık okuryazarlığı ve üçüncü el sigara dumanı ilişkisi
The relationship between health literacy and awaraness of thirdhand smoke
- Tez No: 972931
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜVENÇ ARSLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İstatistik, Statistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırıkkale Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İstatistik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, ebeveynlerin sağlık okuryazarlık düzeyleri ile üçüncü el sigara dumanı farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Üçüncü el sigara dumanı, tütün tüketimi sonrasında yüzeylerde ve toz partiküllerinde biriken, uzun süre ortamlarda kalabilen ve soluma, deri teması veya yutma yoluyla insan sağlığını olumsuz etkileyen toksik maddelerden oluşmaktadır. Özellikle çocuklar, hem ev içi ortamlarda daha fazla zaman geçirmeleri hem de fizyolojik hassasiyetleri nedeniyle bu zararlı maddelere karşı en savunmasız gruptur. Sağlık okuryazarlığı, bireylerin sağlıkla ilgili bilgileri elde etme, anlama, değerlendirme ve uygulama kapasitesini ifade eder; düşük düzeyleri, sigara kullanımı gibi riskli sağlık davranışlarıyla ilişkilidir. Literatürde erişkinlerde sağlık okuryazarlığı ile üçüncü el sigara dumanı farkındalığı arasındaki ilişkiyi doğrudan inceleyen çalışmaların sınırlı olması, bu çalışmanın özgün yönünü oluşturmaktadır. Araştırma, tanımlayıcı ve kesitsel desenle yürütülmüştür. Evreni, Kırşehir il merkezinde yer alan bir ilkokulda öğrenim gören öğrencilerin ebeveynleri oluşturmuştur. Evreni bilinen örneklem hesaplama yöntemiyle %95 güven düzeyi ve %5 hata payı ile 206 kişi hesaplanmış, veri kaybı olasılığı göz önünde bulundurularak 287 ebeveyn çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler, kapalı zarf yöntemiyle ulaştırılan anketlerin doldurularak geri teslim edilmesiyle toplanmıştır. Veri toplama araçları olarak bireysel bilgi formu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Üçüncü El Sigara Dumanı Farkındalık Ölçeği kullanılmıştır. Ölçeklerin iç tutarlılık katsayıları sırasıyla 0,92 ve 0,91 olarak bulunmuştur. Analizlerde tanımlayıcı istatistikler, Pearson korelasyon, yapısal eşitlik modellemesi ve Process Macro ile düzenleyici etki analizi kullanılmış; anlamlılık düzeyi 0,05 olarak alınmıştır. Bulgulara göre katılımcıların yaş ortalaması 35,66±5,95 olup %65,2'si kadındır. Sağlık okuryazarlığı puan ortalaması 107,80±14,71 ile yüksek, üçüncü el sigara dumanı farkındalığı puan ortalaması ise 32,44±9,25 ile ortalamanın üzerindedir. Katılımcıların %75,3'ü“üçüncü el sigara dumanı”terimini daha önce duymamıştır. Sağlık okuryazarlığı ile üçüncü el sigara dumanı farkındalığı arasında zayıf fakat anlamlı pozitif ilişki bulunmuştur (r=0,245; p<0,05). Yapısal eşitlik modelinde, sağlık okuryazarlığının tüm alt boyutlarının üçüncü el sigara dumanı farkındalığının“sağlık etkileri”boyutunu anlamlı olarak etkilediği;“çevrede kalıcılık”boyutunda ise bilgiye erişim alt boyutu hariç diğer alt boyutların anlamlı etkisinin olduğu belirlenmiştir. Düzenleyici etki analizinde, cinsiyetin bu ilişki üzerinde anlamlı rol oynadığı ve kadınlarda sağlık okuryazarlığının üçüncü el sigara dumanı farkındalığına etkisinin erkeklere kıyasla daha güçlü olduğu görülmüştür. Sonuçlar, ebeveynlerde yüksek sağlık okuryazarlığı düzeyinin, üçüncü el sigara dumanı farkındalığını artırdığını, ancak kavramın bilinmemesinin bilgi-farkındalık arasında boşluk yarattığını göstermektedir. Bu bulgular, toplum genelinde sağlık okuryazarlığını güçlendirecek eğitim programlarının planlanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca ev ortamında dumansız hava sahası oluşturma bilincinin artırılması, ebeveynlerin üçüncü el sigara dumanı farkındalığına karşı koruyucu tutum geliştirmesine katkı sağlayacaktır. Sağlık profesyonellerinin, ailelere üçüncü el sigara dumanının sağlık riskleri hakkında danışmanlık yapması, hem farkındalık hem de davranış değişikliği açısından önemlidir. Kitle iletişim araçları, sosyal medya kampanyaları ve okul temelli projeler yoluyla topluma ulaşılması, risklerin anlaşılmasını kolaylaştıracaktır. Gelecekte farklı sosyoekonomik grupları kapsayan ve daha geniş örneklemlerle yapılacak çalışmalar, elde edilen sonuçların genellenebilirliğini artıracaktır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study was to examine the relationship between parents' health literacy levels and their awareness of thirdhand smoke. Thirdhand smoke consists of toxic substances that accumulate on surfaces and in dust particles after tobacco consumption, can persist in the environment for extended periods, and negatively affect human health through inhalation, dermal contact, or ingestion. Children are particularly vulnerable to these harmful substances due to both spending more time in indoor environments and their physiological susceptibility. Health literacy refers to individuals' capacity to obtain, understand, evaluate, and apply health-related information; lower levels are associated with risky health behaviors, such as tobacco use. The limited number of studies directly investigating the relationship between health literacy and thirdhand smoke awareness in adults highlights the originality of this research. The study was conducted using a descriptive and cross-sectional design. The population comprised parents of students attending an elementary school in the city center of Kırşehir. Using a known-population sample size calculation with a 95% confidence level and a 5% margin of error, 206 participants were required; however, to account for potential data loss, 287 parents were included in the study. Data were collected through surveys delivered in sealed envelopes and returned upon completion. The data collection instruments included a sociodemographic information form, the Health Literacy Scale, and the Thirdhand Smoke Awareness Scale. The internal consistency coefficients of the scales were 0.92 and 0.91, respectively. Data analyses included descriptive statistics, Pearson correlation, structural equation modeling, and moderation analysis using the Process Macro, with a significance level set at 0.05. The results showed that participants' mean age was 35.66 ± 5.95 years, and 65.2% were female. The mean health literacy score was 107.80 ± 14.71, indicating a high level, while the mean thirdhand smoke awareness score was 32.44 ± 9.25, above average. Notably, 75.3% of participants had not previously heard the term“thirdhand smoke.”A weak but significant positive correlation was found between health literacy and thirdhand smoke awareness (r = 0.245; p < 0.05). Structural equation modeling indicated that all subdimensions of health literacy significantly influenced the“health effects”dimension of thirdhand smoke awareness, whereas in the“environmental persistence”dimension, all subdimensions except the access-to-information subdimension had significant effects. Moderation analysis revealed that gender played a significant role in this relationship, with the effect of health literacy on thirdhand smoke awareness being stronger in women than in men. These findings suggest that higher levels of health literacy among parents increase awareness of thirdhand smoke; however, the lack of familiarity with the concept creates a gap between knowledge and awareness. The results underscore the need for educational programs aimed at enhancing health literacy in the general population. Additionally, raising awareness about creating smoke-free environments at home may support parents in developing protective attitudes toward thirdhand smoke. Health professionals' counseling to families regarding the health risks of thirdhand smoke is essential for both awareness and behavioral change. Reaching the public through mass media, social media campaigns, and school-based projects can facilitate understanding of these risks. Future studies including broader samples and diverse socioeconomic groups would increase the generalizability of the findings.
Benzer Tezler
- Gebelerde sağlık okuryazarlığı düzeyi ile üçüncü el sigara dumanı farkındalığı arasındaki ilişki
An examination of the relationship between health literacy and awareness level of third-hand tobacco smoke among pregnant women
MÜMÜNE DURMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HemşirelikAydın Adnan Menderes ÜniversitesiDoğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVGİ ÖZSOY
- Atatürk Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı gebelerde sağlık okuryazarlığı ve çevresel sigara dumanı farkındalığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the reationship between heatlh literacy and environmental tobacco smoke awareness among pregnant women registered at Atatürk University Training Family Health Center
GÜZİDE YILMAZ ULUKAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiAtatürk ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İDEAL BERAA YILMAZ KARTAL
- Öğretmenlerde sağlık okuryazarlığı düzeyi ile üçüncü el sigara dumanı farkındalığı arasındaki ilişki
The relationship between health literacy levels and thirdhand smoke awareness among teachers
ABDULSAMET TAŞKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Halk SağlığıDicle ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLHAN YİĞİTALP
- Çevre sağlığı okuryazarlığının üçüncü el sigara dumanı inanışına etkisi
The effect of environmental health literacy on third-hand smoke beliefs
HÜMEYRA BORAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık BakanlığıAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA OĞULLUK
- Evde sigara içme durumu ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between smoking status at home and health literacy
CANER ASLAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TİJEN ACAR