Necati Cumalı'nın romanlarına ekoeleştirel bir yaklaşım
An eco-critical approach to Necati Cumali's novels
- Tez No: 972593
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL KEKEÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Uşak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Cumhuriyet sonrası Türk edebiyatının önde gelen yazarlarından Necati Cumalı'nın romanlarını ekoeleştirel bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle son yıllarda önem kazanan ekoeleştiri, edebî metinlerde doğa tasvirleri ve çevresel temaların nasıl yapılandırıldığını anlamaya yönelik disiplinlerarası bir eleştiri yöntemi sunmaktadır. Bu bağlamda, çalışmada Cumalı'nın altı romanı – Zeliş, Yağmurlar ve Topraklar, Acı Tütün, Viran Dağlar, Aşk da Gezer ve Uç Minik Serçem – incelenmiş, bu eserlerdeki doğa-insan-toplum ilişkileri, çevre bilinci, ekolojik duyarlılık, mekân ve bellek, kırsal yaşam gibi temalar detaylı biçimde analiz edilmiştir. Araştırmada, yazarın“Tütün Zamanı Üçlemesi”olarak bilinen Zeliş, Yağmurlar ve Topraklar ve Acı Tütün romanları ile birlikte, çoğunlukla göz ardı edilen fakat çevresel temalar bakımından zengin olan Viran Dağlar, Aşk da Gezer ve Uç Minik Serçem romanları da incelenmiştir. Bu romanlarda yer alan kuraklık, toprak mülkiyeti, tarımsal üretim, kentleşme, çevresel adaletsizlik, mekânsal yabancılaşma ve çocukluk belleğinde doğa gibi kavramlar, yazarın çevresel söyleminin temel bileşenleri olarak öne çıkmaktadır. Tezde yer alan analizler hem roman bazında hem de karşılaştırmalı tematik düzeyde gerçekleştirilmiş; her bir metin, doğa tasviri, çevresel gerilim, kültürel ekoloji, doğaya müdahale, kadın ve doğa ilişkisi gibi başlıklar altında değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, Necati Cumalı'nın edebiyatında doğa yalnızca pastoral bir imge değil; aynı zamanda ekonomik, etik ve toplumsal bir mücadele alanı olarak temsiliyet kazanmaktadır. Bu bağlamda Cumalı'nın doğa anlayışı, çevresel bir bilinç ve sorumluluk duygusu ile şekillenmiş; doğa, bireylerin iç dünyasıyla, sınıfsal yapılarla ve kültürel bellekle bütünleşmiştir. Bu çalışma, hem Türk edebiyatında ekoeleştirel okumaların gelişimine katkı sağlamakta, hem de Necati Cumalı'nın edebî kişiliğini çevre merkezli bir yaklaşımla yeniden değerlendirme imkânı sunmaktadır. Elde edilen bulgular, yazarın metinlerinde çevresel etik, doğa-insan uyumu, mekânsal bellek ve kültürel kimlik gibi temaların tutarlı bir biçimde işlendiğini ve bu yönüyle Cumalı'nın yerli çevreci edebiyat geleneğinde öncü bir konuma sahip olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to analyze the novels of Necati Cumalı, a prominent figure in post-Republican Turkish literature, through an ecocritical perspective. Gaining increased academic attention in recent years, ecocriticism provides an interdisciplinary literary approach that explores how nature and environmental themes are represented and constructed in literary texts. In this context, six novels by Cumalı – Zeliş, Yağmurlar ve Topraklar, Acı Tütün, Viran Dağlar, Aşk da Gezer, and Uç Minik Serçem – are examined to uncover how human-nature-society interactions, environmental awareness, ecological sensitivity, and rural life are depicted across his literary universe. The study extends beyond the well-known“Tobacco Trilogy”– Zeliş, Yağmurlar ve Topraklar, and Acı Tütün – and includes the lesser-studied yet environmentally rich novels Viran Dağlar, Aşk da Gezer, and Uç Minik Serçem. These works reveal central environmental motifs such as drought, land ownership, agricultural labor, urban alienation, ecological injustice, and the traces of nature in childhood memory. Each novel is examined both individually and in a comparative thematic framework, focusing on nature description, environmental tension, cultural ecology, intervention in nature, and the woman-nature connection. The results show that in Cumalı's literary vision, nature is not portrayed as a passive pastoral image but as an active agent embedded within ethical, economic, and social struggles. Nature is intricately woven into personal psychology, class structures, and collective memory. His portrayal of rural life reveals a unique ecological consciousness, which blends local realism with broader environmental critique. This study contributes to the growing field of ecocritical studies in Turkish literature, while offering a re-evaluation of Cumalı's literary identity through the lens of environmental ethics. Findings demonstrate that Cumalı's work consistently engages with themes such as ecological responsibility, harmony with nature, and the mnemonic power of place. As such, the author stands as a pioneer in Turkey's native environmental literature tradition, offering both literary depth and ecological insight.
Benzer Tezler
- Necati Cumalı'nın Tütün Üçlemesi'ne ekoeleştirel bir yaklaşım
An ecocritical approach to Necati Cumali's Tütün Üçlemesi
MELEKNUR KOŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESRA SAZYEK
- Necati Cumalı'nın romanlarında ve hikayelerinde yapı ve tema
Necati Cumali's theme of structure in novels and stories
DENİZ KOCABIYIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Türk Dili ve EdebiyatıAfyon Kocatepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. AYŞE ULUSOY TUNÇEL
- Necati Cumalı'nın hikaye ve romanlarında eğitim değerleri
The educational values in the novels and tales of Necati Cumali
EMİNE YADİGAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. METİN OKTAY
- Necati Cumalı'nın hikâye ve romanlarında sosyal meseleler
Social issues in Necati Cumali's stories and novels
SEDA DEMİRTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıKırklareli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ KURT
- Necati Cumalı'nın hikâyelerinde ve romanlarında otobiyografik ögeler
Autobiographical elements in Necati Cumali's stories and novels
OKAN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıAfyon Kocatepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHUTTİN DOĞAN