Şihâbüddîn en-Nüveyrî'nin Nihâyetü'l-Ereb'inde mûsikî ile ilgili bölümler ve değerlendirmesi
Sections related to music in Nihâyat al-Arab by Shihâb al-Dîn al-Nuwayrî and their evaluation
- Tez No: 972426
- Danışmanlar: PROF. DR. FATİH KOCA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Din, Tarih, Music, Religion, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Din Musikisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XIII. yüzyılın son çeyreği ile XIV. yüzyılın ilk yarısında yaşamış, Memlükler Devleti'nin idaresi altında Mısır'ın farklı bölgelerinde kâtiplik, denetleme ve idarecilik görevlerinde bulunmuş olan Şihâbüddîn Ahmed b. Abdülvehhâb en-Nüveyrî'nin uzun yıllar sürdürdüğü vazifeleri sırasında edindiği tecrübe ve birikimi sonrasında XIV. yüzyılın ilk çeyreğinde Arapça olarak kaleme aldığı ve Nihâyetü'l-Ereb fî Fünûni'l-Edeb ismini verdiği ansiklopedik eseri temelde; kâinat, insan, hayvanlar, bitkiler ve tarihe dair beş fenne ayrılmış ve insana dair fen içerisinde de mûsikî sahasıyla ilgili geniş bir malumata yer verilmiştir. Nüveyrî eserinin ilgili bölümü içerisinde öncelikle İslam'da mûsikînin hükmü meselesini ele almış, mûsikînin ve mûsikî aletleri çalmanın haram veya mubah olduğunu düşünenlerin birbirlerine karşı Kur'ân-ı Kerîm'den, Hz. Peygamber'in sünnetinden, ashâbın, tâbiînin ve mezhep imamlarının sözlerinden getirdikleri delilleri aktarmış sonrasında semâ'ın kısımları ve illetlerini, semâ'ın beraberinde bulunması sebebiyle semâ'ı haram kılan ârızî sebepleri, semâ'ın etkilerini ve âdâbını açıklayarak sahâbe ve tâbiînden, mezhep imamlarından, âbid ve zâhid kimselerden, halîfe ve halîfe çocuklarından, eşraf ve ulemâdan, toplumun ileri gelenleri, devlet büyükleri ve komutanlardan olup tegannî eden veya dinleyici olarak mûsikî icrâ edilen ortamlarda bulunan kimselerden, Farsların yapmış oldukları Farsça güfteli besteleri öğrenerek bu bestelere Arapça güfteler giydirip icrâ eden mûsikîşinaslardan ve o icrâcılardan bu besteleri öğrenen mûsikîşinaslardan ve gınâ ile şöhret bulmuş profesyonel erkek mûsikîşinaslardan bahsetmiştir. Nüveyrî bu meselelerin ardından kadın mûsikîşinaslardan (kayneler) hakkındaki haberleri aktarmış, mûsikîşinasların bilmeleri gereken bazı hususlardan, gınâ, kadın mûsikîşinaslar ve bazı mûsikî aletleri hakkında söylenilen şiirlerden örnekler vererek mûsikî bahsini sonlandırmıştır. Bu çalışmada öncelikle Nihâyetü'l-Ereb'in mûsikîye dair 335 sayfalık Arapça kısmı Türkçe'ye tercüme edilmiş, iyi bir derlemeci olan Nüveyrî'nin eserindeki mûsikî ile ilgili kısmı yazarken faydalandığı tüm kaynaklar tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonrasında müellifin eserinde aktardığı bilgilerin doğruluğu, ilgili kaynaklardan teyit edilmiş, metindeki eksik veya anlaşılmayan kısımlar ile ilgili sorunlar asıl kaynaklar üzerinden mukayese edilerek giderilmiştir. Böylelikle Hz. Peygamber ve Hz. Peygamber sonrasındaki yaklaşık üç asırlık dönemdeki Müslüman toplumun mûsikîye dair yaşantıları, yine bu dönemde yaşamış ve birçoğunun ismi bugüne dek literatürde yer almayan pek çok mûsikîşinasın hayatları ve mûsikî yaşantılarının aydınlatılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
Shihâb al-Dîn Ahmad ibn 'Abd al-Wahhâb al-Nuwayrî, who lived in the last quarter of the XIIIth century and in the first half of the XIVth century and worked as a scribe, inspector and administrator in various regions of Egypt that were under the rule of the Mamluk State, wrote his encyclopedic work titled Nihâyat al-Arab fî Funûn al-Adab in Arabic in the first quarter of the XIVth century, based on the experience and knowledge he gained during his long years of duties, and which he basically divided into five sciences regarding the universe, human, animals, plants and history, and within the science related to human, extensive information about the field of music was included. In the relevant section of her work, Nuwayrî first addressed the issue of the rule of music in Islam, and he cited the evidence that those who thought that music and playing musical instruments were haram or permissible brought against each other from the Quran, the Sunnah of the Prophet, the words of the companions, the tabi'in, and the imams of the schools of thought. Then he explained the parts and causes of Sama, the external reasons that make Sama haram because of its presence, the effects of Sama and its etiquette; He mentioned the companions and tabi'een, the imams of the schools, ascetic people and ascetic people, caliphs and their children, prominent people and scholars, statesmen and commanders, and those who had contact with music. In addition, Nuwayrî mentioned musicians who learned Persian compositions with Persian lyrics and performed them with Arabic lyrics, and musicians who learned these compositions from those performers, and then he mentioned professional male musicians who were famous for gınâ/music. After these issues, Nuwayrî conveyed news about female musicians, and gave examples of some issues that musicians should know; from poems about gınâ, female musicians, and some musical instruments, and concluded the subject of music. In this study, first of all, the 335-page Arabic section of Nihâyat al-Arab on music was translated into Turkish, and an attempt was made to identify all the sources that Nuwayrî, who was a good compiler, used while writing the section on music in his work. Afterwards, the accuracy of the information conveyed by the author in his work was confirmed by the relevant sources, and the problems related to the missing or incomprehensible parts in the text were resolved by comparing them with the original sources. In this way, it was tried to contribute to the shedding light on the musical experiences of the Muslim society in the period of approximately three centuries after the Prophet (pbuh) and the lives and musical experiences of many musicians who lived in this period and whose names have not been included in the literature until today.
Benzer Tezler
- Nüveyrî ve Nihâyetü'l-Ereb fî Fünûni'l-Edeb adlı kitabının siyer ilmi açısından incelenmesi
An analysis of al-Nūwayrī and his work Nihāyat al-Arab fī Funūn al-Adab in terms of the science of sīrah
TUBA RUMEYSA PATACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Tarihİstanbul Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN DEMİRCAN
- Nihayetü`l-Ereb'e göre, Selçuklu tarihi (Tuğrul Bey'den Melikşah'a) karşılaştırmalı metin çevirisi
Başlık çevirisi yok
ATİK BARAK
- .الدُّرر المَنظُومَةُ مِنَ النُّكَتِ والإِشَاراتِ المَفهُومَةِ) لشِهاب الدِّين أحمد بن مُحمَّد الخزرجيّ (ت875هـ/1470م) دراسة وتحقيق)
Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed el-Hazrecî, (875 h./1470 m.),(ed-Düreru'l-Manzûme Mine'n-Nüketi ve'l-İşârâti'l-Mefhûme), Değerlendirme ve Tahkik.
AHMED SAİD
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiArap Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAMER KATEA
- Şihabuddin Sühreverdi`nin hikmet-i işrak anlayışı
The Understanding hikmet-i işrak of şihabuddin sühreverdi
EYÜP BEKİR YAZICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
DinAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM HAKKI AYDIN
- Şihâbüddîn Sivâsî ve Cezzâbü'l-Kulûb adlı eseri (İnceleme ve metin)
Şihâbüddîn Sivâsî and Cezzâbü'l-Kulûb named work (Review and text)
ABDULMENAF KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SÜLEYMAN GÖKBULUT