Muhammed b. Mustafa Akkirmânî'nin Beydâvî Tefsirine yazdığı hâşiye: İnceleme ve neşir (mutaffifîn-leyl arası)
Muhammed b. Mustafa Akkirmânî's gloss on Beydâvî's Tafsir: Analysis and critical edition (between mutaffifin and leyl surahs)
- Tez No: 971949
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ŞÜKRÜ MADEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Amme Cüz`ü tefsiri, Amme Cüz`ü interpretation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tefsîr ilmi, İslam düşünce tarihinin temel disiplinlerinden biri olarak tarih boyunca zengin ve çeşitli bir literatür ortaya koymuştur. Bu literatür, farklı dönemlerde özgün ekoller, metodolojiler ve yorum anlayışlarıyla şekillenmiştir. Osmanlı dönemi, özellikle şerh ve hâşiye türleriyle tefsîr ilminde önemli katkılar sağlamış; klasik metinlerin yorumlanması ve açıklanması konusunda dikkate değer eserler vermiştir. Bu bağlamda XVIII. yüzyılda yaşamış Osmanlı müfessiri Muhammed b. Mustafa Akkirmânî'nin Hâşiyetü alâ Tefsîri'l-Beydâvî adlı eseri bu çalışmanın temelini oluşturur. Bazı kaynaklarda Tefsîru Sûreti'n-Nebe' olarak anılan eser, mukaddimesinde Beydâvî Tefsîri'nin Cüz'ü Nebe bölümü üzerine yazılmış bir hâşiye olarak tanıtılmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Akkirmânî'nin hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri ele alınmıştır. İkinci bölümde eserin ismi, müellife aidiyeti, telif tarihi, kaynakları, yapısı ve metodu incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise rivâyet ve dirâyet yöntemleri ışığında eserin tefsîr ilmindeki yeri, işlevi ve önemi değerlendirilmiş; ayrıca eserde işlenen Ulûmü'l-Kur'ân temaları ortaya konmuştur. İnceleme sonucunda Akkirmânî'nin Beydâvî tefsirine yazdığı hâşiyenin sadece metni açıklayan bir şerh olmaktan öte, dönemin ilmî birikimini ve tefsîr usulünü yansıtan önemli bir kaynak olduğu tespit edilmiştir. Özellikle kıraat farklılıkları, nüzûl sebepleri, i'râb açıklamaları ve kelime yorumları, eserin ilmî değerini artırmaktadır. Ayrıca Akkirmânî'nin dönemindeki medrese eğitim anlayışı ve tefsîr usulü bağlamındaki yaklaşımı Osmanlı tefsîr geleneğinin temel özelliklerini yansıtmaktadır. Çalışmanın sonunda eserin Mutaffifîn-Leyl bölümünün tahkikli metni sunulmuş ve Akkirmânî'nin eseri üzerine yapılan ilk kapsamlı değerlendirme gerçekleştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
The science of tafsīr (Qur'anic exegesis) is a fundamental discipline in Islamic thought history, producing a rich and diverse literature shaped by distinct schools, methodologies, and interpretative approaches over time. The Ottoman era notably contributed to tafsīr through commentary (sharḥ) and marginal notes (ḥāshiya), offering significant works on classical texts. This study focuses on the Ḥāshiyatū 'alā Tafsīr al-Baydāwī by eighteenth-century Ottoman exegete Muḥammad b. Muṣṭafā Akkirmānī. Known in some sources as Tafsīr Sūrat al-Naba', the work is introduced as a ḥāshiya on al-Baydāwī's tafsīr section of Sūrat al-Naba'. The first chapter examines Akkirmānī's life, scholarly profile, and works. The second analyzes the title, attribution, composition date, sources, structure, and methodology. The third evaluates the work's place, function, and significance within tafsīr studies, especially through transmission (riwāyah) and critical reasoning (dirāyah) methods, also highlighting Qur'anic sciences ('Ulūm al-Qur'ān) themes. The study finds that Akkirmānī's commentary transcends simple explanation, reflecting his era's scholarly heritage and exegetical principles. Detailed treatment of variant readings (qirā'āt), reasons for revelation (asbāb al-nuzūl), grammatical analysis ('i'rāb), and lexical interpretation enhances its value. Akkirmānī's approach, aligned with Ottoman madrasa education and tafsīr methodology, exemplifies Ottoman tafsīr tradition. The study concludes with a critical edition of the Sūrat al-Muṭaffifīn–al-Layl section, representing the first comprehensive assessment of Akkirmānī's work.
Benzer Tezler
- Muhammed b. Mustafa Akkirmânî'nin Beydâvî tefsirine yazdığı hâşiye: İnceleme ve neşir (Nebe-İnfitar arası)
Muhammed b. Mustafa al-Akkirmânî's gloss on Beydâvî's tafsir: Analysis and critical edition (Between Nebe and İnfitar Surahs)
OĞUZHAN AKAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞÜKRÜ MADEN
- Akkirmanî adıyla bilinen Muhammedin bin Mustafa Hamid el- Kefevî'nin Besmele Salat ve Hamdele adlı risalesinin tahkiki
رسالة في حَلِّ البسملة والصلاة والحمدلة، للإمام محمد بن مصطفى حميد الكفوي، المعروف بآقكرماني (ت: 1074هــ) دراسةً وتحقيقاً
ESSMAT SHAKIR FARHAN
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BEKİR YILDIRIM
- Muhammed B. Mustafa Akkirmani' nin İklilü't-Teracim adlı eserinde felsefi kavramlar
Philosophy ideas in the work called“İklilü't-Teracim”of Muhammed B. Mustafa Akkirmani
NESLİHAN DAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
DinFırat ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. CEVDET KILIÇ
- Muḥammed b. Muṣtafa Akkirmânî'nin (Ö. 1174/1760)“Risâletu fî Ḥalli't-Tesmiye ve't-Taḥmid ve't-Taṣliye”adlı eserinin tahkiki
REVIEW OF MUḤAMMED B. MUṢTAFA AKKİRMÂNÎ'S (d. 1174/1760) WORK TITLED“RİSÂLETU FÎ ḤALLİ'T-TESMİYE VE'T-TAḤMİD VE'T-TAṢLIYE”
MAHMUD ŞIHHİLEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Doğu Dilleri ve EdebiyatıKırıkkale ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RECEP ÇİNKILIÇ
- Muhammed b. el-Hac Hamîd b. Mustafa el-Akkirmânî'nin“Resâil fî âdâbi'l-bahsi ve'l-münâzarati ve'l-mantık”adlı el yazmasının tahkik ve incelenmesi
Muhammed b. el-Hac Hamîd b. Mustafa el-Akkirmânî's“Resâil fî âdâbi'l-bahsi ve'l-münâzarati ve'l mantık”analysis and analysis of the forensic manuscript
ŞEHMUS AĞIRAKÇA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimHakkari ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULKERİM BİNGÖL