Geri Dön

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve özgül öğrenme güçlüğü olan çocuklarda bilişsel kopma sendromu belirtilerinin yürütücü işlevler ile işlevsellik üzerine etkisinin değerlendirilmesi

Evaluation of the effect of cognitive disengagement syndrome symptoms on executive functions and functionality in children with attention deficit hyperactivity disorder and specific learning disorder

PDF İndir

  1. Tez No: 971899
  2. Yazar: SÜMEYYE BAYRAK YÜKSEL
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. NURAN GÖZPINAR BADEMCİ, DOÇ. DR. ALPEREN BIKMAZER
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Psikiyatri, Psychiatry
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Medeniyet Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ve Özgül Öğrenme Güçlüğü (ÖÖG), yürütücü işlevlerde bozulma ile seyreden ve çocukluk çağında akademik, sosyal ve duygusal işlevselliği etkileyen nörogelişimsel bozukluklardır. Son yıllarda hayallere dalma, düşük enerji ve uykulu olma ile karakterize Bilişsel Kopma Sendromu'nun (BKS) bu bozukluklara sıklıkla eşlik ettiği, klinik tabloyu daha karmaşık hale getirdiği gösterilmiştir. Literatürde DEHB ve ÖÖG'de yürütücü işlev performansları birçok çalışmada ele alınmış olsa da BKS'nin varlığına göre bu grupların yürütücü işlev ve işlevselliklerinin karşılaştırıldığı bir çalışmaya rastlanmamaktadır. Bu araştırmada DEHB, ÖÖG ve DEHB+ÖÖG tanılı çocuklarda yürütücü işlevlerin ve işlevselliğin, BKS belirtilerinin eşlik etmesine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Polikliniği'ne başvuran, 8–12 yaş aralığında, son 24 saatte ilaç kullanmamış, nöropsikolojik testlere koopere olabilen ve zihinsel yetersizliği bulunmayan çocuklar katılmıştır. Tanılar DSM-V temelli yarı yapılandırılmış görüşme ile doğrulanmış, kriterleri karşılamayan vakalar çıkarılmıştır. Örneklem 48 ÖÖG, 60 DEHB ve 58 ÖÖG+DEHB tanılı toplam 166 çocuktan oluşmuştur. Çocuklara yürütücü işlevleri değerlendirmek için Sayı Dizisi, Harf-Rakam Dizisi, Şifre, Simge Arama, Sürekli Performans, Victoria Stroop, Wisconsin Kart Eşleme ve Londra Kulesi testleri uygulanmıştır. Ayrıca ebeveynlere Sosyodemografik Veri Formu, Turgay Tarama, Yavaş Bilişsel Tempo ve Weiss İşlevsellikte Bozulma ölçekleri verilmiştir. Çalışmada tüm nörogelişimsel bozukluk gruplarında işlevsellik kayıpları saptanmıştır. İşlevsellikte bozulma tanıya özgü olarak farklılaşmış; ÖÖG varlığında okul-öğrenme (p<0.001), DEHB varlığında aile (p=0.008, p=0.002), okul-davranış (p<0.001) ve yaşam becerileri (p=0.044, p=0.003) alanlarında daha belirgin görülmüştür. BKS belirtilerinin eşlik etmesi her üç tanı grubunda da toplam işlevselliği azaltmış (p<0.001, p=0.003); tüm gruplarda ortak olarak yaşam becerileri (p<0.001) alanı en tutarlı bozulma göstermiştir. Yürütücü işlevler açısından ÖÖG ve DEHB grupları belirgin biçimde ayrışmamıştır. Buna karşın komorbid ÖÖG+DEHB grubu, dikkat sürdürme/uyanıklık (p=0.001), dikkat stabilitesi (p=0.008), seçici dikkat (p<0.001) ve interferans kontrolü (p=0.006) gibi alanlarda izole gruplara kıyasla daha yaygın bozulmalar sergilemiştir. BKS'nin yürütücü işlevler üzerindeki olumsuz etkileri özellikle ÖÖG grubunda gözlenmiş; bu grupta işlemleme hızı (p=0.032) ve bilişsel esneklik (p=0.036) alanlarında ek güçlüklerle ilişkili bulunmuştur. DEHB grubunda ise BKS belirtilerinin varlığı, çalışma belleği (p=0.031) ve planlama (p=0.037) görevlerinde daha iyi performans ile ilişkili bulunmuştur. Son olarak, işlevsellik üzerindeki olumsuz etkilerinin aksine, BKS belirtilerinin komorbid grubun yürütücü işlevleri üzerine ek bir yük getirmediği görülmüştür. Sonuç olarak, çalışmamız DEHB ve ÖÖG'nin heterojen yapısını anlamaya ve BKS'nin bu bozukluklardaki klinik rolünü açıklığa kavuşturmaya katkı sağlamaktadır. Bulgular, yalnızca tanısal süreçlerin bütüncül ele alınmasına değil, aynı zamanda BKS'ye yönelik gelecekte geliştirilecek müdahalelere de temel oluşturabilir.

Özet (Çeviri)

Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) and Specific Learning Disorder (SLD) are neurodevelopmental conditions characterized by executive dysfunction, which significantly affect academic, social, and emotional functioning in childhood. Recently, Cognitive Disengagement Syndrome (CDS), characterized by daydreaming, low energy, and sleepiness, has been shown to frequently co-occur with these disorders, further complicating the clinical picture. Although executive functions have been extensively studied in ADHD and SLD separately, no study to date has compared executive functioning and functional outcomes across these groups with respect to the presence of CDS. The present study aimed to examine executive functions and functional impairment in children diagnosed with ADHD, SLD, and comorbid ADHD+SLD, according to the presence or absence of CDS symptoms. The study included children aged 8–12 years who presented to the Child and Adolescent Psychiatry Outpatient Clinic of Istanbul Medeniyet University Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital. Participants had not used medication in the previous 24 hours, were cooperative with neuropsychological testing, and had no intellectual disability. Diagnoses were confirmed using a DSM-V-based semi-structured clinical interview, and cases not meeting inclusion criteria were excluded. The final sample consisted of 166 children (48 SLD, 60 ADHD, 58 ADHD+SLD). Executive functions were assessed with the Digit Span, Letter-Number Sequencing, Coding, and Symbol Search subtests of the WISC-IV, as well as the Continuous Performance Test, Victoria Stroop Test, Wisconsin Card Sorting Test, and Tower of London. Parents completed the Sociodemographic Data Form, Turgay DSM-IV Rating Scale, Sluggish Cognitive Tempo Scale, and Weiss Functional Impairment Rating Scale. Functional impairment was observed in all clinical groups, but its pattern varied by diagnosis: school-learning in SLD (p<0.001); family (p=0.008, p=0.002), school-behavior (p<0.001), and life skills (p=0.044, p=0.003) in ADHD. The presence of CDS further reduced overall functioning across all groups (p<0.001, p=0.003), with life skills (p<0.001) emerging as the most consistently impaired domain. Executive functions did not differ significantly between SLD and ADHD groups. However, the comorbid ADHD+SLD group showed broader deficits, including sustained attention/vigilance (p=0.001), attention stability (p=0.008), selective attention (p<0.001), and interference control (p=0.006), compared with single-diagnosis groups. The negative effects of CDS were most evident in the SLD group, being associated with poorer processing speed (p=0.032) and cognitive flexibility (p=0.036). In contrast, in the ADHD group, the presence of CDS was associated with better performance in working memory (p=0.031) and planning (p=0.037) tasks. Notably, CDS symptoms did not impose additional executive burdens in the comorbid group, despite their clear negative impact on functional domains. In conclusion, this study contributes to understanding the heterogeneity of ADHD and SLD and clarifies the clinical role of CDS in these conditions. The findings highlight the importance of systematically evaluating CDS symptoms in clinical assessments and provide a basis for the development of future intervention strategies targeting CDS.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    976102

    Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda özgül öğrenme güçlüğü (ÖÖG) ile mizaç özellikleri ve duygu düzenleme becerileri arasındaki ilişki

    Başlık çevirisi yok

    TUĞÇE ÖNAL ÖZTÜRK

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ESRA ÇÖP

  2. Tez No

    225328

    Farklı epilepsi türlerinde ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda bilişsel ve davranışsal bulguların karşılaştırılması

    Comparison of behavioral and cognitive findings in children with different epilepsy types and in children with attention deficit hyperactivity disorder

    HASAN SAMSA

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2008

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıGazi Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. KIVILCIM GÜCÜYENER

  3. Tez No

    435659

    Dikkat eksikliği/ hiperaktivite bozukluğu, öğrenme bozukluğu ve otistik spektrum bozukluğu tanılı çocukların yaş ve cinsiyet açısından eşlenmiş sağlıklı kardeşlerinde sözel olmayan iletişim becerileri, empati düzeyleri, çevresel belirteçleri ile ilişkilerinin araştırılması: kontrollü bir araştırma

    Evaluation of nonverbal communication skills, empathy levels and their relationships with peripheral markers in age and gender matched healty siblings of children in attention deficit hyperactivity disorder, learning disability and autism spectrum disorder: a controlled study

    NURAN DEMİR

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    PsikiyatriAbant İzzet Baysal Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ALİ EVREN TUFAN

  4. Tez No

    231431

    Özgül öğrenme güçlüğü'nde nöropsikolojik profil

    Neuropsychological profile in specific learning disability

    SEVİL TURGUT

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2008

    PsikolojiHacettepe Üniversitesi

    Psikoloji Bölümü

    DOÇ. DR. GÜLSEN ERDEN

    PROF. DR. SİREL KARAKAŞ

  5. Tez No

    1013665

    Okul çağındaki intermitan ekzotropyalı çocuklarda bilişsel fonksiyonların değerlendirilmesi

    Assessment of cognitive functions in school-age children with intermittent exotropia

    GULZAR ISHIK

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Göz HastalıklarıSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SADIK ETKA BAYRAMOĞLU

    DR. SALİHA EDA SÖNMEZAY

Geri Dön