Türk ve Avrupa kişisel veri koruma hukukunda profilleme ve otomatik karar alma
Profiling and automated decision making under Turkish and European personal data protection law
- Tez No: 971155
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ABDURRAHMAN SAVAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği hukuku, Genel Veri Koruma Tüzüğü, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Kişisel veri, European Union law, General Data Protection Regulation, Personal Data Protection Law, Personal data
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde yapay zekâ destekli sistemlerin gelişimiyle birlikte, kamu hizmetlerinden özel sektöre kadar pek çok alanda profilleme ve otomatik karar alma uygulamalarının yaygınlaşmasına neden olmuştur. Bu uygulamalar, bireylerin kişisel verilerine dayanarak tahminlerde bulunmakta, değerlendirmeler yapmakta ve kimi zaman doğrudan hukuki ya da fiili sonuçlar doğuran kararlar almaktadır. Profilleme, bir birey ya da grup hakkında bilgi türetmek amacıyla verilerin sistematik biçimde analiz edilmesi sürecini ifade ederken; otomatik karar alma, insan müdahalesi olmaksızın sonuç doğuran kararların alınmasını kapsamaktadır. Ancak, profilleme yoluyla, görünüşte ilgisiz veya önemsiz verilerden son derece hassas ayrıntılar çıkartılabilir veya tahmin edilebilir. Otomatik olarak üretilen bu bilgiler, bireylerin yaşamlarına dair ayrımcı ve önyargılı algıların oluşmasına neden olabilir; ayrıca, doğru olmayabilecek detaylı ve kapsamlı profillerin ortaya çıkmasına yol açar. Bu bağlamda, yapay zekâ temelli karar sistemlerinin şeffaflığı, hesap verebilirliği ve denetlenebilirliği, yalnızca etik bir mesele değil, aynı zamanda kişisel verilerin korunması açısından da hukuki bir zorunluluk haline gelmiştir. Özellikle algoritmaların nasıl çalıştığı, hangi verilere dayandığı ve ne tür sonuçlar doğurduğu konusunda bireylerin bilgilendirilmesi, veri koruma hukukunun temel ilkeleri arasında yer alan açıklık ve hesap verebilirlik prensipleriyle doğrudan ilişkilidir. Bu çerçevede, Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü, profilleme ve otomatik karar alma faaliyetlerine dair ayrıntılı hükümler öngörerek, ilgili kişilere karar alma sürecine dair“anlamlı bilgi”sağlanmasını bir hak olarak düzenlemiştir. Türkiye'de ise 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, bu tür veri işleme faaliyetlerini yalnızca genel hükümlere tabi tutmakta, otomatik karar alma süreçlerine ilişkin özel bir düzenleme içermemektedir. Bu durum, veri sorumlularının algoritmalar yoluyla bireylerin hak ve özgürlüklerini etkileyen kararlar alırken hangi sınırlar içinde hareket etmeleri gerektiği konusunda ciddi belirsizliklere yol açmaktadır. Bu tez çalışmasında, profilleme ve otomatik karar alma süreçlerinin hukuki ve teknik yönleri disiplinler arası bir yaklaşımla ele alınmış; Avrupa Birliği ve Türkiye mevzuatı karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, Türk hukuk sisteminde bu alandaki mevcut boşlukları ortaya koymak ve bireylerin etkili şekilde korunabilmesi için uygun düzenleme modellerine ilişkin öneriler sunmaktır. Böylece, hem uygulayıcılar hem de yasa koyucular için yol gösterici bir kaynak oluşturulması hedeflenmektedir.
Özet (Çeviri)
The rapid development of artificial intelligence-based systems has led to the widespread adoption of profiling and automated decision-making practices across both public and private sectors. These systems operate by analysing individuals' personal data to generate predictions, assessments, and, in some cases, decisions that produce direct legal or factual consequences. Profiling refers to the systematic analysis of data to derive insights about an individual or group, whereas automated decision-making involves the production of outcomes without any human intervention. Despite their potential benefits, these practices raise serious concerns. Profiling may enable highly sensitive information to be inferred from seemingly trivial or unrelated data. The automatically generated profiles can contribute to discriminatory or biased outcomes and may reflect incorrect or overly comprehensive representations of individuals. Ensuring transparency, accountability, and auditability in AI decision-making systems is crucial. It's important to inform individuals about how these systems work, the data they use, and the potential consequences of their outputs, aligning with core data protection principles. The European Union's General Data Protection Regulation addresses these concerns through detailed provisions on profiling and automated decision-making, and explicitly recognizes the data subject's right to receive“meaningful information”regarding the logic involved in such processes. In contrast, the Turkish Personal Data Protection Law No. 6698 remains limited to general principles and does not include specific regulations for automated decision-making. This lack of legal clarity creates uncertainty for data controllers regarding the permissible boundaries of algorithmic decisions that impact individuals' rights and freedoms. However, through profiling, highly sensitive details can be extracted or extrapolated from seemingly irrelevant or insignificant data. This automatically generated information can lead to discriminatory and biased perceptions regarding individuals' lives and may result in detailed and comprehensive profiles that are potentially inaccurate. This thesis examines the legal and technical aspects of profiling and automated decision-making from an interdisciplinary perspective. It compares the European Union's General Data Protection Regulation with the Turkish Personal Data Protection Law No. 6698 to identify gaps in Turkish law and propose effective legal models for individual protection. The research aims to serve as a resource for practitioners and legislators in this field.
Benzer Tezler
- Kişisel verilerin korunması açısından profilleme ve otomatik karar alma
Profiling and automated decision-making in terms of personal data protection
BEŞİR ORAK
- Türk kişisel verileri koruma mevzuatının Avrupa Birliği genel veri koruma tüzüğü ile uyumlaştırılması sürecinde doğabilecek sorunlar ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri
Problems that may occur in the process of harmonizing Turkish personal data protection legislation with the European Union general data protection regulation and suggestions for solutions for these problems
AYCA ZANBAKLAR SEÇKİN
- Avrupa Birliği ve Türk hukukunda kişisel verilerin korunması
Protection of personal data in Eu and Turkish law
FATMA NUR HAŞHAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HukukDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DAMLA GÜRPINAR
- Avrupa Birliği düzenlemeleri ışığında Türk hukukunda kişisel verilerin korunması
Turkish data protection law Under The European Union regulations
EZGİ ÇABUK
- Avrupa Genel Veri Koruma Tüzüğü kapsamında“kimlik kodlama”kavramı ve Türk hukukuna uygulanması
The concept of pseudonymisation under GDPR and its application on Turkish law
GÜLÇİN GÖRAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HukukMarmara ÜniversitesiAvrupa Birliği Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT VOLKAN DÜLGER