Geri Dön

Ege denizi kıyı ekosisteminin Saros ve Gökova körfezi kriptobentik balıkları açısından değerlendirilmesi

Evaluation of the aegean sea coastal ecosystem in terms of cryptobenthic fishes of Saros and Gökova gulfs

PDF İndir

  1. Tez No: 969483
  2. Yazar: NUR BİKEM KESİCİ
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. CEM DALYAN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Biyoloji, Biology
  6. Anahtar Kelimeler: Akdeniz, Deniz biyolojisi, Hidrobiyoloji, Mediterranean, Marine biology, Hydrobiology
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Üniversitesi
  10. Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Biyoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Hidrobiyoloji Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Kıyı ekosisteminin önemli bir bileşeni olan kriptobentik balıklar, zamanlarının büyük çoğunluğunu bentosda geçiren, yer değiştirmeleri gerektiği zaman hızlı hareketlerle kısa mesafeler kat eden, hem davranışsal hem de morfolojik olarak kriptik özellik gösteren boyca ufak canlılardır. Bu tez çalışmasında, Ege Denizi'ndeki kriptobentik balık türlerinin ekolojik tercihleri Saros ve Gökova Körfezleri üzerinden ele alınmış, farklı habitat tiplerinde oluşturdukları tür kompozisyonları EUNIS habitat sınıflandırma sistemi kapsamında değerlendirilmiştir. 2022-2024 yılları boyunca Temmuz-Ekim aylarında Saros ve Gökova Körfezleri'nde, 0-40 m derinlik aralığında toplam 73 dalış gerçekleştirmiştir. Görsel sayım metodolojisi (UVC) ve zamana bağlı transekt yöntemi (time-transect) kullanılarak, balık türlerinin bolluğu ve ekolojik tercihleri incelenmiştir. Çalışmada Gobiidae, Gobiesocidae, Blenniidae ve Tripterygiidae familylarına ait 37 kriptobentik tür tespit edilmiştir. Sıklık-baskınlık analizlerine göre sırasıyla, Gobius auratus, Gobius vittatus, Gobius geniporus ve Tripterygion delaisi bolluk bakımından; Parablennius zvonimiri, Gobius vittatus, Gobius geniporus ve Tripterygion delaisi ise sıklık bakımından bölgede öne çıkan türler olmuştur. Saros ve Gökova Körfezleri'ndeki kriptobentik tür kompozisyonları arasındaki farklılık, CAP analizleriyle ortaya konmuş ve kompozisyonların istatistiksel olarak anlamlı olmakla birlikte, kısmen örtüştüğü tespit edilmiştir. Çevresel değişkenlerin kriptobentik balık toplulukları üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla yapılan nMDS analizleri ise, bölgesel düzeyde belirgin ayrışmalar göstermiştir. Gökova Körfezi'ndeki türlerin daha yüksek PAR ve deniz suyu sıcaklığı (SST) değerleriyle güçlü bir ilişki sergilediği, buna karşılık Saros Körfezi'nde gözlemlenen türlerin ise daha düşük sıcaklık, klorofil-a ve pH değerlerine yönelim gösterdiği ortaya konmuştur. Kuzey Ege Denizi için 23, Güney Ege Denizi için 16 olmak üzere Ege Denizi için toplamda 27 EUNIS habitat sınıfı belirlenmiştir. MB1511, MB151 ve MB252 habitatları, Ege Denizi'ni temsil eden habitatlar olarak belirlenmiştir. Özellikle koralijen biyosenozları, hassas mercan habitatları ve üzerinde bir çok bentik tür barındıran kayalıklar gibi yapısal olarak kompleks habitatlarda, hem kriptobentik tür bolluğunun hem de zenginliğinin yüksek seviyelerde olduğu, çok sayıda taksonun bir arada ve dengeli biçimde varlık gösterdiği saptanmıştır. Buna karşın, çamur, ince kum gibi daha homojen ve basit yapılı habitatlarda, yalnızca bir veya iki türün baskınlığı ile karakterize edilen, düşük tür zenginliğine sahip topluluklar gözlenmiştir. Bu durum, habitat karmaşıklığı ile tür çeşitliliği arasındaki pozitif ilişkiyi desteklemiştir. Derinlik, kriptobentik balıkların dağılımını şekillendiren başlıca çevresel etkenlerden biri olarak öne çıkmıştır. Tür kompozisyonu açısından, özellikle 0–5 metre aralığındaki sığ zonlar ile 20–40 metre aralığındaki derin bölgeler arasında belirgin farklılıklar gözlenmiştir. Buna karşın, birbirine yakın derinlik aralıkları arasında anlamlı farkların tespit edilememesi, kriptobentik toplulukların derinliğe bağlı olarak kademeli bir değişim gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu bağlamda, 5–15 metre aralığı, sığ ve derin habitatlar arasında ekolojik bir geçiş zonu olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca termoklinin kriptobentik balıkların dikey dağılımı üzerinde önemli bir çevresel eşik görevi gördüğü tespit edilmiş, Saros Körfezi'nde termoklinin alt ve üst zonlarında farklılaşan tür kompozisyonları ortaya konmuştur. Gökova Körfezi'nde ise bu tür bir ayrışma net bir şekilde gözlenmemiş ve bunun olası sebepleri tartışılmıştır. Özel Çevre Koruma Bölgesi (ÖÇKB) statüsünün tür kompozisyonu üzerindeki etkisi PERMANOVA ve CAP analizleri ile ortaya konmuş, ayrıca ÖÇKB içinde ve dışındaki alfa ve beta çeşitliliği karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, ÖÇKB'lerin ekolojik stabiliteyi koruma potansiyeline dair sınırlı da olsa destek sunmuştur. Alfa çeşitlilik indekslerine göre yapılan karşılaştırmalar ise, iki körfez arasında topluluk çeşitliliği açısından anlamlı bir fark olmadığını ortaya koymuştur. Bu durum, her iki bölgenin kriptobentik balık topluluklarının çeşitlilik düzeyi bakımından benzer bir yapıya sahip olduğunu, ancak tür kompozisyonları ve habitat ilişkileri bakımından farklılık gösterebileceğini işaret etmiştir. Çalışmanın en önemli bulgularından biri ise, özellikle belirli habitatlarla güçlü ilişkiler kuran kriptobentik türlerin, Akdeniz kıyı ekosistemlerinin izlenmesinde biyolojik göstergeler olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymuş olmasıdır. Bu tez çalışması, Türkiye kıyılarında gerçekleştirilen tek bütüncül kriptobentik balık araştırması olmasının yanı sıra, bu önemli ve az bilinen balık topluluklarınının habitat tercihlerini EUNIS habitat sınıflandırması ile ortaya koyan Akdeniz'deki ilk çalışma olmuştur. EUNIS sisteminin kullanımı, tür-habitat ilişkilerinin sistematik ve karşılaştırılabilir bir çerçevede değerlendirilmesine olanak sağlamış; böylece farklı bölgeler arası ekolojik karşılaştırmaların yapılmasına da zemin hazırlamıştır.

Özet (Çeviri)

Cryptobenthic fishes, which constitute a key component of coastal ecosystems, are small-sized species that spend most of their time within the benthos, exhibit cryptic behavior and morphology, and make only short-distance, rapid movements when displacement is necessary. This study investigates the ecological preferences of cryptobenthic fish species in the Aegean Sea, focusing on Saros and Gökova Bays, and evaluates their species compositions across different habitat types within the framework of the EUNIS habitat classification system. Between July and October during the years 2022–2024, a total of 73 dives were conducted in Saros and Gökova Bays across a depth range of 0–40 meters. Using underwater visual census (UVC) and time-transect methods, the abundance and ecological associations of fish species were assessed. In total, 37 cryptobenthic fish species from the families Gobiidae, Gobiesocidae, Blenniidae, and Tripterygiidae were identified. According to frequency-abundance analyses, the most dominant species in terms of abundance were Gobius auratus, Gobius vittatus, Gobius geniporus, and Tripterygion delaisi, whereas Parablennius zvonimiri, Gobius vittatus, Gobius geniporus, and Tripterygion delaisi were the most frequently encountered species. Differences in species composition between Saros and Gökova Bays were revealed using CAP analysis, indicating statistically significant but partially overlapping species assemblages. nMDS analysis conducted to assess the influence of environmental variables on cryptobenthic communities showed clear regional distinctions: species in Gökova Bay were strongly associated with higher levels of PAR and sea surface temperature (SST), while species in Saros Bay tended to be associated with lower temperature, chlorophyll-a, and pH values. A total of 27 EUNIS habitat classes were recorded for the Aegean Sea—23 in the northern (Saros) and 16 in the southern (Gökova) region. MB1511, MB151, and MB252 were identified as representative habitats for the region. Structurally complex habitats—such as coralligenous assemblages, sensitive coral habitats, and rocky substrates hosting diverse benthic communities—were characterized by both high species richness and abundance. In contrast, more homogeneous and structurally simple habitats like mud and fine sand supported depauperate communities typically dominated by one or two species. These findings underscore the positive relationship between habitat complexity and cryptobenthic fish diversity. Depth emerged as another major factor shaping the distribution of cryptobenthic fishes. Distinct compositional differences were detected between shallow zones (0–5 m) and deeper zones (20–40 m), while no significant differences were observed between adjacent depth strata, suggesting a gradual turnover in species composition with depth. Accordingly, the intermediate depth range (5–15 m) was interpreted as an ecological transition zone. Furthermore, the thermocline was found to act as an important environmental threshold influencing vertical distribution, particularly in Saros Bay, where distinct species assemblages were observed above and below the thermocline. Such vertical structuring was not evident in Gökova Bay, likely due to the deeper position of the thermocline. The influence of Marine Protected Area (MPA) status on species composition was evaluated using PERMANOVA and CAP analyses, and comparisons of alpha and beta diversity were conducted between protected and unprotected sites. Although the MPA effect was not statistically significant, results offered limited support for the potential role of MPAs in maintaining ecological stability. Comparisons of alpha diversity indices revealed no significant differences between the two bays, suggesting similar levels of species diversity despite variations in species composition and habitat use. One of the study's key findings is that cryptobenthic fish species that exhibit strong associations with specific habitats have potential as bioindicators for monitoring coastal ecosystem health in the Mediterranean. This study represents the first comprehensive study on cryptobenthic fish communities along the Turkish coast and the first to apply the EUNIS habitat classification system to analyze their habitat preferences in the Mediterranean Sea. The use of EUNIS facilitated the systematic and comparable evaluation of species–habitat relationships, laying the groundwork for broader ecological comparisons across different regions.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    511584

    Ülkemiz limanlarındaki atık alım tesislerinin değerlendirilmesi

    Assessment of port reception facilities in our country

    HEDİYE TAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Kıyı Bilimleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ NECATİ ERDEM ÜNAL

    PROF. DR. İSMAİL TORÖZ

  2. Tez No

    95897

    The Current system and its effects on the pollution in İzmir bay

    İzmir Körfezi akıntı sistemi ve kirliliğe etkisi

    İDİL ERDEN

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2000

    Su ÜrünleriDokuz Eylül Üniversitesi

    Deniz Bilimleri Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. ERDEM SAYIN

  3. Tez No

    325461

    Numerical simulations of eutrophication processes in İzmir Bay with a coupled three dimensional eco-hydrodynamic model

    Üç boyutlu bütünleşik eko-hidrodinamik model ile İzmir Körfezi'nde ötrofiksyon sürecinin sayısal benzeşimleri

    ÖZGE YELEKÇİ

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2013

    Deniz BilimleriOrta Doğu Teknik Üniversitesi

    Fiziksel Oşinografi Bölümü

    YRD. DOÇ. DR. BETTİNA FACH SALİHOĞLU

    DR. VALERİA IBELLO

  4. Tez No

    549788

    Gökçeada (Kuzey Ege) kıyılarında posidonia çayırları ekosistemi aracılığıyla ekolojik kalitenin belirlenmesi

    Determination of the ecological quality by posidonia meadows ecosystem in Gökçeada (North Aegean) coastal waters

    AYSU GÜREŞEN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Deniz Bilimleriİstanbul Üniversitesi

    Su Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. YELDA AKTAN TURAN

  5. Tez No

    56244

    Doğal ve kültürel değerlerce zengin kıyı mekanlarına yönelik peyzaj planlama yönteminin Foça örneğinde ortaya konulması üzerinde araştırmalar

    Başlık çevirisi yok

    ADNAN KAPLAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1995

    Peyzaj MimarlığıEge Üniversitesi

    Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. BÜLENT ÖZKAN

Geri Dön