Irak Federal Yüksek Mahkemesinin görev ve yetkileri bağlamında yorum faaliyetleri
Interpretative activities in the context of the jurisdiction and powers of the Iraqi Federal Supreme Court
- Tez No: 967780
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET KILINÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Belirtilmemiş.
- Anahtar Kelimeler: Anayasa, Irak, 2005 Anayasası, Federal Yüksek Mahkeme, anayasal yorum, içtihat, anayasa hukuku, yargı bağımsızlığı, karşılaştırmalı hukuk, Constitution, Iraq, 2005 Constitution, Federal Supreme Court, constitutional interpretation, jurisprudence, constitutional law, judicial independence, comparative law
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Irak Federal Yüksek Mahkemesi'nin görev ve yetkileri çerçevesinde anayasal yorum faaliyetlerini incelemeyi amaçlamakta; Irak'ın anayasal gelişim süreci, yargı sisteminin dönüşümü, 2005 Anayasası sonrası ortaya çıkan kurumsal yapı ve Federal Yüksek Mahkeme'nin anayasa hukukundaki merkezi rolünü kapsamlı bir biçimde değerlendirmektedir. Irak'ın modern anayasal düzeni, 1925 tarihli Kanun-i Esasi ile başlayıp çeşitli anayasal deneyimlerden geçerek 2005 Irak Cumhuriyeti Anayasası ile kurumsallaşmış; bu süreçte siyasi rejimlerin değişmesi, otoriterleşme eğilimleri ve demokratikleşme girişimleri anayasa hukukuna doğrudan yansımıştır. Bu bağlamda çalışma, anayasa metinlerinin yalnızca hukuki düzenlemeler değil, aynı zamanda siyasal güç dengelerinin bir yansıması olduğunu ortaya koymaktadır. Birinci bölümde Irak'ta anayasal sistemin tarihi arka planı ve yargı düzeninin temel nitelikleri ele alınmıştır. Monarşi döneminden itibaren anayasal belgeler ve cumhuriyet döneminde yürürlüğe giren anayasalar, anayasal gelişim çizgisini ortaya koymak amacıyla karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. 1958'den itibaren siyasi sistemdeki istikrarsızlık ve sık sık değişen anayasal düzenlemeler, yargı organlarının işlevselliğini olumsuz etkilemiş; özellikle anayasa mahkemesi veya yüksek mahkeme benzeri kurumların istikrarlı bir şekilde görev yapmasını engellemiştir. 2004 tarihli Geçiş Dönemi Devlet Yönetimi Kanunu, modern anayasal düzenin ilk adımı olmuş; 2005 Anayasası ise Federal Yüksek Mahkeme'yi anayasal sistemin merkezine yerleştirmiştir. Çalışmada, Federal Yüksek Mahkeme'nin kuruluşu, üyelik şartları, mali ve idari bağımsızlığı, karar alma usulleri ve yargısal yetkileri ayrıntılı biçimde değerlendirilmiş; özellikle mahkemenin anayasaya uygunluk denetimi, anayasa metinlerini yorumlama ve devlet organları arasındaki yetki uyuşmazlıklarını çözme işlevleri ön plana çıkarılmıştır. İkinci bölümde anayasal yorum faaliyetlerinin teorik temelleri incelenmiştir. Anayasal yorumun kavramsal çerçevesi, yorum ile te'vil arasındaki farklar ve yorum yöntemleri ortaya konulmuş; yasama yorumu, yargısal yorum, idari yorum ve doktrinel yorum türleri arasındaki farklılıklar açıklanmıştır. Yorum yöntemleri açısından yapıcı, kısıtlayıcı, bütünleşik, yapısal, teleolojik ve canlı yorum gibi yaklaşımlar tartışılmış; Federal Yüksek Mahkeme'nin bu yöntemlerden hangilerini uyguladığı analiz edilmiştir. Ayrıca yorumun nedenleri üzerinde durularak anayasa metinlerinin genelliği, belirsizliği, eksikliği, içsel çelişkileri ve siyasi amaçlı yorumlara açık yapısı gerekçelendirilmiştir. Çalışma, Federal Yüksek Mahkeme'nin anayasa metinlerini yorumlama yetkisini yalnızca hukuki bir faaliyet olarak değil, aynı zamanda Irak'taki siyasi istikrar ve güç dengeleri açısından belirleyici bir süreç olarak değerlendirmektedir. Mahkemenin kararlarının zamansal ve siyasal etkileri tartışılarak, anayasal yorumların yalnızca geçmişe yönelik değil, aynı zamanda geleceğe dair normatif düzenlemeler içerdiği sonucuna ulaşılmıştır. Üçüncü bölümde Federal Yüksek Mahkeme'nin içtihat değişiklikleri ve bu değişikliklerin anayasa hukukuna etkileri incelenmiştir. Mahkemenin bazı kararlarında önceki içtihatlarını değiştirdiği, kimi zaman olumlu içtihat değişikliği ile anayasa hükümlerini geniş yorumladığı, kimi zaman ise örtülü veya açık olumsuz içtihat değişikliklerine giderek önceki kararlarının etkisini daralttığı görülmüştür. Ayrıca teyit edici ve örtülü yönlendirme içtihatları aracılığıyla mahkemenin anayasal normları siyasal gerçekliklere uyarladığı saptanmıştır. Bu bağlamda, mahkemenin içtihat değişiklikleri, anayasa yorumunun dinamik ve değişken bir süreç olduğunu göstermektedir. Karşılaştırmalı hukuk perspektifinden yapılan incelemeler, Irak Federal Yüksek Mahkemesi'nin yorum faaliyetlerini daha geniş bir çerçevede değerlendirmeyi mümkün kılmıştır. Ürdün, Lübnan, Mısır, Kuveyt, Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya anayasa mahkemelerinin yorum yetkileri karşılaştırmalı olarak incelenmiş; Irak'taki sistemin benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulmuştur. Örneğin ABD Yüksek Mahkemesi'nin geniş yoruma dayalı içtihat geleneği ile Almanya Federal Anayasa Mahkemesi'nin yapısal yorum yaklaşımı, Irak Federal Yüksek Mahkemesi'nin kararlarıyla karşılaştırıldığında hem kurumsal bağımsızlık hem de anayasal normların esnekliği bakımından önemli farklılıklar ortaya çıkmıştır. Bu karşılaştırmalı analiz, Irak Federal Yüksek Mahkemesi'nin henüz kurumsal olarak genç olmasına rağmen anayasal yorum alanında ciddi bir birikim geliştirdiğini göstermektedir. Çalışmanın sonucunda, Federal Yüksek Mahkeme'nin Irak'ın anayasal düzeninde hukukun üstünlüğünü sağlama, bireysel hak ve özgürlükleri koruma, devlet otoriteleri arasındaki yetki dengesini gözetme ve anayasa hükümlerinin bağlayıcılığını güvence altına alma açısından hayati bir işlev üstlendiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, mahkemenin yorum yetkisinin yalnızca 2005 Anayasası hükümleriyle sınırlı olduğu, önceki anayasal düzenlemelerin bu yetkinin dışında kaldığı saptanmıştır. Federal Yüksek Mahkeme'nin anayasal yorum yetkisi, anayasa hukukunun gelişiminde merkezi bir rol oynamakta; hem Irak'ın demokratikleşme sürecini hem de devletin hukuki meşruiyetini güçlendirmektedir. Sonuç olarak bu araştırma, Irak Federal Yüksek Mahkemesi'nin anayasal yorum faaliyetlerini, tarihsel gelişim, hukuki dayanak, yöntem, içtihat değişiklikleri ve karşılaştırmalı hukuk boyutlarıyla kapsamlı bir şekilde analiz etmiş; böylece Irak anayasa hukukuna ilişkin literatüre önemli bir katkı sunmuştur. Mahkemenin yorum faaliyetleri, yalnızca hukuki metinlerin açıklanması değil, aynı zamanda Irak'ta anayasal devletin inşası sürecinde siyasal ve toplumsal istikrarın korunması açısından da belirleyici bir araç olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation aims to examine the constitutional interpretive activities of the Iraqi Federal Supreme Court within the framework of its powers and functions, while providing a comprehensive evaluation of Iraq's constitutional development, the transformation of its judicial system, the institutional structure that emerged after the 2005 Constitution, and the central role of the Federal Supreme Court in constitutional law. Iraq's modern constitutional order, beginning with the 1925 Basic Law (Kanun-i Esasi), evolved through various constitutional experiments and ultimately institutionalized with the 2005 Constitution. Throughout this process, regime changes, authoritarian tendencies, and attempts at democratization directly influenced constitutional law. Accordingly, the study demonstrates that constitutional texts in Iraq are not merely legal documents but also reflections of political power struggles. The first chapter analyzes the historical background of Iraq's constitutional system and the basic features of its judicial order. Constitutional documents from the monarchy period, as well as republican constitutions, are comparatively examined to reveal Iraq's constitutional trajectory. Since 1958, political instability and the frequent replacement of constitutions negatively affected the functionality of judicial institutions, particularly the establishment and effective operation of high or constitutional courts. The 2004 Transitional Administrative Law marked the first step toward a modern constitutional order, while the 2005 Constitution placed the Federal Supreme Court at the heart of the Iraqi state structure. The study examines in detail the Court's foundation, membership requirements, financial and administrative independence, decision-making procedures, and judicial powers, with special emphasis on its role in constitutional review, interpretation of constitutional provisions, and resolution of disputes among state authorities. The second chapter explores the theoretical foundations of constitutional interpretation. The conceptual framework of constitutional interpretation, the distinctions between interpretation and other related notions such as“ta'wil,”as well as different forms of interpretation—legislative, judicial, administrative, and doctrinal—are discussed. Various interpretive methods, including constructive, restrictive, structural, teleological, and living interpretation, are elaborated upon, and the specific approaches employed by the Federal Supreme Court are analyzed. Moreover, the reasons for interpretation are examined, such as the generality, vagueness, incompleteness, contradictions, or political purposes inherent in constitutional texts. The study highlights that the Court's interpretive function is not only a legal activity but also a determinant of Iraq's political stability and balance of power. The temporal and political effects of the Court's decisions are assessed, showing that constitutional interpretations extend beyond past-oriented clarification and include prospective normative guidance. The third chapter investigates the Federal Supreme Court's jurisprudential shifts and their impact on constitutional law. The study reveals that the Court has, in some cases, altered its previous jurisprudence, adopting positive interpretive shifts through expansive interpretations of constitutional provisions, while at times engaging in implicit or explicit restrictive jurisprudential changes. Furthermore, confirmatory and implicit jurisprudential adjustments are identified as mechanisms by which the Court adapts constitutional norms to political realities. These jurisprudential changes demonstrate that constitutional interpretation is a dynamic and evolving process. From a comparative perspective, the study examines the interpretive powers of other constitutional courts, including those of Jordan, Lebanon, Egypt, Kuwait, the United States, and Germany. This comparative analysis highlights similarities and divergences between these courts and Iraq's Federal Supreme Court. For instance, the U.S. Supreme Court's tradition of broad interpretation and Germany's structuralist approach reveal significant differences from the Iraqi Court in terms of institutional independence and flexibility of constitutional norms. Such comparative insights underscore that, despite being institutionally young, the Iraqi Federal Supreme Court has developed a meaningful body of interpretive jurisprudence. The findings of the research conclude that the Federal Supreme Court plays a vital role in safeguarding the rule of law, protecting individual rights and freedoms, ensuring a balance of power among state authorities, and guaranteeing the supremacy of the Constitution. However, the Court's interpretive authority is confined to the provisions of the 2005 Constitution, excluding previous constitutional arrangements. Thus, the interpretive function of the Federal Supreme Court is shown to be central to the development of constitutional law in Iraq, strengthening both democratization and the legal legitimacy of the state. In conclusion, this research provides a comprehensive analysis of the interpretive activities of the Iraqi Federal Supreme Court through historical development, legal foundations, methodology, jurisprudential changes, and comparative law. It contributes to the literature on Iraqi constitutional law by demonstrating that constitutional interpretation is not only the clarification of legal texts but also a decisive mechanism for maintaining political and social stability during the ongoing process of building a constitutional state in Iraq.
Benzer Tezler
- Kerkük Türklerinde horyat geleneği
Başlık çevirisi yok
CANAN AKKOYUNLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALEMDAR MUSTAFA YALÇIN
- Yoğurt yapımında süttozundan yararlanma olanakları
Başlık çevirisi yok
NESLİHAN İŞGÜDER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Gıda MühendisliğiEge ÜniversitesiGıda Teknolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÜÇÜNCÜ
- Halı ipliği yapımında kullanılan yünlerin teknolojik özellikleri üzerinde araştırmalar
Investigations on the technological properties of wools which are used in woollen carpet yarn production
BEKİR YILMAZ
Doktora
Türkçe
1985
Tekstil ve Tekstil MühendisliğiEge ÜniversitesiTarım Ürünleri Teknolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA HARMANCIOĞLU