Yapay zekâ temalı sosyobilimsel karikatürlerin öğrencilerin sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarına ve informal muhakemelerine katkısı
The contribution of socioscientific cartoons themed on artificial intelligence to students' attitudes towards socioscientific issues and informal reasoning
- Tez No: 967600
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYŞEGÜL EVREN YAPICIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bilimsel ve teknolojik faaliyetlerin önüne geçilemeyecek bir hızla ilerlemesi insanlığa ve evrene faydalar sağlamasına rağmen, çok sayıda sorunu da beraberinde getirmektedir. 21. yüzyıl teknolojilerinden biri olan yapay zekâ ve uygulama alanları da bunlardan biri olup; sıklıkla medyada tartışılması, fayda ve risk değerledirilmesini gerektirmesi, insanlarda ikilem yaratması, ahlâki ve etik boyutlar taşıması onun sosyobilimsel açıdan değerlendirilmesi zorunluluğunu beraberinde getirmektedir. Bu gerekçelerden hareketle, mevcut araştırmanının amacını, Fen Bilimleri Dersi'nin yapay zekâ temalı sosyobilimsel karikatürlerle işlenmesinin 8. sınıf öğrencilerinin sosyobilimsel konulara (SBK) yönelik tutumlarına ve informal muhakemelerine ve görüşlerine katkısını belirlemek oluşturmaktadır. Araştırma süresince insansı robot Sofya, akıllı evler ve tarım uygulamaları, yapay zekâ destekli cenaze töreni ve çizgi film, otonom araçlar, askeri ve savunma alanında yapay zekâ, yapay zekâ ve meslekler, yapay zekâ destekli sağlık ve tıp uygulamaları olmak üzere 10 farklı yapay zekâ teması ele alınmıştır. Araştırmada hem nitel hem nicel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanıldığı karma araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmanın katılımcı grubunu 2023-2024 yılı bahar dönemi Muğla ilinde bulunan bir devlet okulunda öğrenim gören deney (ndeney:33) ve kontrol (nkontrol:33) grubu olmak üzere toplam 66 ortaokul 8.sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel veri toplama araçları olarak Gökbulut ve diğerleri (2021) tarafından geliştirilen 'Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutum Ölçeği' aracılığı ile elde edilmiştir. Araştırmanın nitel veri toplama araçlarını hem bir öğretim aracı hem de bir veri toplama aracı olarak kullanılan ve araştırmacılar tarafından deney grubu için geliştirilmiş sosyobilimsel karikatür etkinlikleri ve açık uçlu sorular, kontrol grubu için yazılı açık uçlu sorular ve uygulama sonrası için geliştirilmiş yarı yapılandırılmış görüşme formu oluşturmaktadır. Araştırma sonucunda Fen Bilimleri dersinde on yapay zekâ temasının sosyobilimsel karikatürler aracılığı ile işlenmesinin, YZ temalarının sunuş yoluyla öğretim stratejisine göre işlenmesine kıyasla 8. sınıf öğrencilerinin sosyobilimsel konulara yönelik daha olumlu tutumlar geliştirdiğini ve iki grup arasında istatiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu (p<.05) belirlenmiştir. Deney ve kontrol grupları SBK tutum ortalamaları arasındaki bu farkın 8. Sınıf öğrencilerinin“okul ilgisi (p<.05)”alt boyutundan kaynaklandığı belirlenmiştir. Ancak tutum ölçeği kişisel ilgi, olumlu duygular, endişe, yeterlilik ve bağımlılık gibi alt boyutlarında nicel açıdan ististiksel farka rastlanmamıştır. Nitel açıdan yapılan bireysel görüşmelerde, teknolojinin olumlu- olumsuz yönleri, yapay zekâ kavramı ve algısı, yapay zekânın sınırlılıkları ve toplumsal kaygılar, gelecekte yapay zekâ alanında çalışma istekleri temalarından oluşan kodlara ulaşılmıştır. İlgili kod ve temalara ilişkin olarak deney grubu öğrencileri daha anlamlı ve kod çeşiti bakımından fazla açıklamalar yapmışlardır. Araştırmada öğrencilerin YZ temalarına ilişkin informal muhakemelerindeki uygulamalar öncesi ve sonrası değişimler incelenmiştir. Uygulamalar öncesinde hem deney hem kontrol grubu öğrencilerinin YZ temalarına ilişkin olarak ön plana çıkan muhakeme türlerinin paralellik gösterdiği söylenebilir. Ancak uygulamalar sonrasında sosyobilimsel karikatürler aracılığı ile işlenen YZ temalarında deney grubu öğrencilerinin rasyonel ve duygusal kararlarının kontrol grubuna kıyasla daha çok artış yaşanmıştır. Sosyobilimsel karikatürler, öğrencilerin YZ temalarında farklı görüşler hakkında farkındalık sağlamalarına neden olarak, sezgisel karar verme yaklaşımlarını azaltmış, mantıklı ve etik açıdan dengeli bir bakış açısına yönlendirmiştir. Bununla birlikte, kontrol grubunda sunuş yoluyla öğretim stratejisine göre işlenen derslerde öğrencilerin muhakeme süreçlerinde belirgin bir değişiklik yaşanmamıştır. Ayrıca sosyobilimsel karikatürler YZ destekli cenaze töreni ve çizgi film gibi duygusal yönü baskın YZ temalarında dahi öğrenciler, duygularını tek başına belirleyici bir unsur olarak kullanmaktan kaçınarak, mantıksal düşünme ile duygusal duyarlılıklarını birleştirmişlerdir. Sonuç olarak, sosyobilimsel karikatürlerin kullanımının, öğrencilerin sadece mantıklı düşünmelerine değil, aynı zamanda duygusal ve toplumsal bağlamda da daha derinlemesine değerlendirmeler yapmalarına olanak tanıdığı belirtilmiştir. Öğrencilere YZ gibi gelecek teknolojilerinin farklı yönleri sosyobilimsel karikatürlerde yer alan karakterler aracılığıyla farklı bakış açılarını keşfetmeleri fırsatını vermekte, sistematik, daha rasyonel ancak tamamen de duygusal bakış açısından uzaklaştırmadan muhakeme becerilerini geliştirmelerini destekleyici araç olarak kullanılabilir.
Özet (Çeviri)
The rapid advancement of scientific and technological activities, while benefiting humanity and the universe, also brings numerous challenges. One of the 21st century technologics, artificial intelligence and its application areas, is among these challenges. Its frequent discussion in the media, the need for benefit and risk evaluation, the dilemmas it creates in people's minds, and its moral and ethical dimensions make it necessary to assess it from a socioscientific perspective. Based on these reasons, the aim of the present study is to determine the contribution of teaching artificial intelligence- themed socioscientific cartoons or using narrative methods in the Science course to the attitudes, informal reasoning, and opinions of 8th-grade students towards socioscientific topics. During the research, 10 different artificial intelligence themes were addressed, including humanoid robot Sophia, smart homes and agricultural applications, AI- supported funerals and cartoons, autonomous vehicles, artificial intelligence in the military and defense sector, artificial intelligence and professions, and AI-supported health and medical applications. The study utilized a mixed research method, combining both qualitative and quantitative approaches. The participant group of the study consists of a total of 66 eighth-grade secondary school students, consistings of experimental group (n=33) and 33 students in the control group (n=33), studying at a public school in Muğla province in the spring senester of 2023-2024. The quantitative data collection tool used in the research was the“Attitude Scale towards Socioscientific Issues,”developed by Gökbulut, Küçükaydın, and Şahinpınar (2021). The qualitative data collection tools of consist of socioscientific cartoon activities, developed by the researchers as both a teaching and data collection tool for the experimental group, written open-ended questions for the control group, and a semi-structured interview form developed for the post-application phase. The research findings revealed that the teaching of the ten AI themes in the Science course through socioscientific cartoons resulted in more positive attitudes toward socioscientific issues among 8th-grade students compared to teaching the same AI themes through the traditional presentation method. This difference was statistically significant (p<.05). It was determined that the difference between the means of the experimental and control groups originated from the“school interest”sub-dimension of the 8th-grade students (p<.05). According to the qualitative results of the research, especially in the experimental group, students initially preferred intuitive and emotional reasoning, but after the applications, they made more rational and emotional decisions. Cartoons diversified students' thoughts and guided them towards an ethically balanced perspective. However, in the control group, where the lesson was conducted using the traditional presentation method, the same effect was not observed in the students' reasoning processes, and in fact, intuitive reasoning continued in some themes. As a result, it was noted that the use of socioscientific cartoons not only allowed students to think logically but also enabled them to make more in-depth evaluations in emotional and societal contexts. The experimental group, through these educational tools, developed a more critical, conscious, and aware perspective on AI. This highlights the impact of different teaching methods on students' cognitive and emotional development in education. It has been emphasized that cartoons help students eliminate uncertainties and approach topics from a multidimensional perspective, and that they are particularly an effective teaching tool for complex and emotional themes. This study suggests that students' attitudes toward socioscientific issues and their informal reasoning can be enhanced through socioscientific cartoons themed around artificial intelligence. It is expected to serve as an example for curriculum developers in science education at both national and international levels.
Benzer Tezler
- Ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin yapay zekâya dair bakış açılarının sosyobilimsel konuların çok boyutlu yapısı bağlamında incelenmesi
Investigation of secondary school 7th grade students' perspectives on artificial intelligence in the context of the mutidimensional structure of socioscientific issues
ŞÜKRAN ÖZLEM ŞERBETCİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimSinop ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN EŞ
- Biyoçeşitliliğin korunmasında öncelikli alanların (sıcak-noktaların) belirlenmesi: Anadolu Diyagonali'nin Güneyi
Identification of priority areas (hotspots) for conservation of biodiversity: South of the Anatolian Diagonal
ENES KARADENİZ
- Yapay zeka temalı film yorumlarının 1920-2025 yılları arası dönemsel evriminin duygu analizi ile incelenmesi
Analysis of the periodical evolution of reviews of artificial intelligence-themed films between 1920 and 2025 through sentiment analysis
ORKUN ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Radyo-TelevizyonBaşkent ÜniversitesiRadyo, Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUNUS GÖKMEN
- Yapay zekâ ve imge üretimi: kadına şiddet temalı görsellerin tematik açıdan alımlaması üzerine bir analiz
Artificial intelligence and image production: an analysis on the thematic reception of violence against womenthemed visuals
RAHMAN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel Sanatlarİstanbul Arel ÜniversitesiGrafik Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİHAT DURSUN
DOÇ. DR. BEGÜM AYLİN ÖNDER
- Bilim kurgu sinemasında yapay zekâ-insan etkileşimi: Aşk temalı filmlerin analizi
The interaction between artificial intelligence and human race in science fiction cinema: The analysis of love theme movies
NEFİSE SİNEM TURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sahne ve Görüntü SanatlarıOrdu ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET YILMAZ