Yapay zeka temalı film yorumlarının 1920-2025 yılları arası dönemsel evriminin duygu analizi ile incelenmesi
Analysis of the periodical evolution of reviews of artificial intelligence-themed films between 1920 and 2025 through sentiment analysis
- Tez No: 1021158
- Danışmanlar: PROF. DR. YUNUS GÖKMEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Radyo-Televizyon, İletişim Bilimleri, Radio and Television, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo, Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Radyo Televizyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, sinema sanatı ile yapay zekâ teknolojilerinin karşılıklı etkileşimini ve toplumun bu süreçteki yapay zekâ temalı filmlere ilişkin algısını evrimsel bir perspektifle ele almaktadır. Sinema, kitlelerin yapay zekâya yönelik kolektif arzularını, etik kaygılarını ve ontolojik korkularını yansıtan kritik bir sosyo-teknolojik ayna işlevi görmektedir. Mevcut literatürde filmleri çoğunlukla öznel ve nitel yöntemlerle ele alan ya da film yorumlarını duygu analizi ile genel bir çerçevede inceleyen araştırmalar yer alsa da, yapay zekâ temalı film yorumlarının dönemsel evrimini duygu analizi ekseninde inceleyen bütüncül bir akademik çalışmaya rastlanmamıştır. Bu boşluğu gidermek amacıyla, 1920-2025 arasındaki 105 yıllık sürecin altı farklı teorik döneminde en çok yorum alan 18 filme ait toplam 34.043 IMDb izleyici yorumu web veri kazıma yöntemiyle toplanmıştır. Toplanan izleyici yorumları ön işleme adımlarından geçirildikten sonra kural ve sözlük tabanlı VADER duygu analizi aracı, RoBERTa tabanlı topluluk modelleri ve altı temel duygu kategorisini işleyen transformer tabanlı derin öğrenme mimarileriyle ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, yüz yıllık genel süreçte izleyicilerin yapay zekâ temalı filmleri %65,4 oranında pozitif bir tonda karşıladığını ve erken dönemlerde“şaşkınlık”ile“sevinç”duygularının baskın olduğunu göstermiştir. Buna karşın, 2022-2025 döneminde üretken yapay zekâ devrimiyle birlikte pozitif algının %49,8'e gerilediği, negatif duygu oranının ise %37,4 ile tarihsel zirvesine ulaştığı belirlenmiştir. Bu son dönemde, işgücü ikamesi kaygısı ve etik korkulara bağlı olarak özellikle“estetik/anlatısal tatminsizlik ve tepki”ile“korku”duygularının keskin bir yükseliş gösterdiği tespit edilmiştir. Elde edilen bu sonuçlar doğrultusunda, teknoloji şirketlerine, politika yapıcılara ve karar vericilere toplumun yapay zekâ karşısındaki etik tolerans sınırlarını dikkate almaları, halkın yaşadığı teknolojik kaygıları ve paranoyayı azaltacak sorumlu yapay zekâ politikaları geliştirmeleri, şeffaflığı artırıcı stratejiler uygulamaları ve toplumsal güveni tesis edici yasal düzenlemeleri hayata geçirmeleri konularında öneriler bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study examines the reciprocal interaction between cinematic art and artificial intelligence technologies, as well as public perception of AI-themed films within this process, from an evolutionary perspective. Cinema functions as a critical socio-technological mirror reflecting the collective desires, ethical concerns, and ontological fears of the masses regarding artificial intelligence. Although existing literature includes studies that mostly examine films through subjective and qualitative methods or analyze film reviews within a general framework using sentiment analysis, a comprehensive academic study investigating the periodic evolution of AI-themed film reviews through the lens of sentiment analysis has not been conducted. To bridge this gap, a total of 34,043 IMDb user reviews belonging to the 18 most-reviewed films across six distinct theoretical periods over the 105 years between 1920 and 2025 were collected using web scraping methods. Following preprocessing steps, the collected viewer comments were analyzed in detail using the rule- and lexicon-based VADER sentiment analysis tool, RoBERTa-based ensemble models, and transformer-based deep learning architectures processing six primary emotion categories. The research findings indicate that, over the century-long overall process, audiences received AI-themed films with a 65.4% positive tone, and that the emotions of“surprise”and“joy”were dominant in the early periods. Conversely, it was determined that during the 2022-2025 period, coinciding with the generative AI revolution, the positive perception declined to 49.8%, while the negative emotion rate reached its historical peak at 37.4%. During this recent period, driven by job displacement anxiety and ethical fears, emotions such as“aesthetic/narrative dissatisfaction and reaction”and“fear”exhibited a sharp increase. In line with these results, recommendations are put forward for technology companies, policymakers, and decision-makers to take into account society's ethical tolerance thresholds toward artificial intelligence, to develop responsible AI policies that will mitigate public technological anxiety and paranoia, to implement transparency-enhancing strategies, and to enact legal regulations that foster social trust.
Benzer Tezler
- Buğdayda farklı melezleme teknikleri kullanarak tohum tutma oranının saptanılması
Başlık çevirisi yok
İSMAİL TÜZÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
ZiraatUludağ ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİS RUHİ EKİNGEN
- Sivas yöresinde akraba evliliği yapan ve yapmayan çiftlerde dermatoglifik benzerlikler
Similarities of dermataoglyphies among individval of married relatives and married couples not related to each other in Sivas region
Y. SELMA SÜNGÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
Tıbbi BiyolojiCumhuriyet ÜniversitesiTıbbi Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İLHAN SEZGİN
- Akaryakıtla çalışan endüstriyel tav fırınlarında yanma, sıcaklık ve basıncın optimum kontrolu
Optimum control of combustion temperature and pressure in industrial tempering furnaces working with fuel-oil
MEHMET EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Makine MühendisliğiGazi ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL ERCAN
- Manisa yöresinde domateste anlaşmalı tarım ve karşılaşılan sorunlar
Başlık çevirisi yok
OSMAN MURAT KOÇTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Gıda MühendisliğiEge ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN TALİM