Toplumsal hafıza mekânı olarak çarşılar: Antalya çarşıları örneği
Bazaars as places of social memory: The case Antalya bazaars
- Tez No: 960993
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAD ÖZSÖZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Genel tanımıyla hafıza, bireylerin ve toplumların, geçmişi ve geçmişin tezahürlerini, bilgi ve pratiklerini, kültürel kodlarını ve sembolik temsillerini, sözlü veya yazılı sanatlarını bilinçli olarak ya da farkına varmadan koruması, sürdürmesi ve aktarmasıdır. Bu süreç, bireysel veya toplumsal düzeyde zihinlerinde, bedenlerinde, ritüellerinde, anmalarında, kutlamalarında, mekânsal çerçevelerinde, anıt mekânlarında veya sembolik ögelerinde gerçekleşir. Hafızanın inşasında rol oynayan bu dinamikler aynı zamanda hatırlama sürecinin referans ögelerine işaret eder. Toplumsal hafızanın inşasında rol oynayan kent, kentsel mekân ve mekânsal dokular, toplumsal hafızanın konumlandığı ve muhafaza edildiği yerlerdir. Hafıza ve mekânsal çerçeveler birbirini etkileyen ve üretendir. Bu doğrultuda hafıza, toplumsal hafıza ve mekân ilişkisinin anlaşılması önemlidir. Kentsel mekânsal dokular içinde olan çarşılar, mimari yapı olmasının ötesinde tarihsel, toplumsal ve kültürel bağlamları açısından kentin ayrılmaz unsurlarındadır. Söz konusu mekânlar, konumlandığı bölgede/kentte ticari, kültürel, ekonomik ve toplumsal yaşam alanlarını, kentin kimliğini ve dokusunu temsil eder. Çarşı mekânlarının kendisi hafızanın hem nesnesi hem de öznesidir. Çarşı mekânları birer hafıza mekânı olduğu gibi toplumsal hafızayı da inşa etmektedir. Bu anlamda bireylerin, çarşı mekânlarıyla olan ilişkileri, etkileşimleri, deneyimleri ve algılamaları mekânlar üzerinde inşa edilen hafızanın anlaşılması açısından önemlidir. Bu çalışma, hafıza, toplumsal hafıza ve mekân ilişkisi çerçevesinde çarşıların toplumsal hafızadaki yerini incelemektedir. Çarşı mekânlarının hafızayı nasıl inşa ettiği, bu süreçte hatırlama ve unutma biçimlerinin nasıl şekillendiği ile çarşı mekânlarının dönüşümünün hafıza olgusu, hatırlama ve unutma biçimleri üzerindeki etkisi araştırmanın temel sorunsalını oluşturmaktadır. Bu araştırma Antalya'da bulunan Demirciler İçi Çarşısı, İki Kapılı Han, Tek Kapılı Han, Pazar Hamamı, Zincirli Han, Kalekapısı-Kapalıyol, Dönerciler Çarşısı ve Kaleiçi çarşılarında yürütülmüştür. Tez kapsamında, araştırma alanını oluşturan tarihi çarşı mekânlarından yola çıkarak; çarşı kültürü ve mekânını şekillendiren unsurlar, tarihsel, ekonomik ve toplumsal bağlamları, önem ve işlevleri, kentteki temsilleri ile toplumsal hafızada nasıl yer aldıkları ve toplumsal hafızayı nasıl inşa ettikleri incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın yöntemsel yaklaşımı fenomenolojik araştırma yaklaşımına dayanmaktadır. Araştırmanın niteliksel verileri, çarşı esnafları veya zanaatkarları olan 58 (7 Kadın-51 Erkek) katılımcı ile yapılan derinlemesine mülakatlarla elde edilmiştir. Alan araştırması Nisan-Ekim 2022-Ocak 2024 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular, sekiz ana tema ve bunlara bağlı alt temaları çerçevesinde analiz edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Broadly, memory refers to the conscious or unconscious preservation, continuation, and transmission of the past and its manifestations, knowledge and practices, cultural codes and symbolic representations, and oral or written arts by individuals and societies. This process takes place at both individual and collective levels through minds, bodies, rituals, commemorations, celebrations, spatial frameworks, monuments, or symbolic elements. These dynamics that shape the construction of memory also point to the reference elements of the act of remembering. Cities, urban spaces, and spatial textures, which play a role in the construction of collective memory, are the places where the memory is located and preserved. Memory and spatial frameworks are mutually constitutive and influential. In this regard, understanding the relationship between memory, collective memory, and space is essential. Bazaars (traditional marketplaces), which are embedded in the urban fabric, are more than architectural structures: they are inseparable elements of the city in their historical, social, and cultural contexts. These spaces represent the commercial, cultural, economic, and social life of their surrounding region or city, as well as its identity and fabric. Bazaars are both the subject and the object of memory. They function as memory sites while simultaneously constructing collective memory. In this sense, individuals' relations, interactions, experiences, and perceptions of bazaars are critical for understanding how memory is constructed through space. This study investigates the bazaars and collective memory within the framework of the relationship between memory, collective memory, and space. Its central query is how bazaars construct memory, how practices of remembering and forgetting are shaped in this process, and how transformations of bazaars influence the phenomenon of memory as well as forms of remembering and forgetting. The research was carried out in Antalya in the following historic bazaars: Demirciler İçi Çarşısı, İki Kapılı Han, Tek Kapılı Han, Pazar Hamamı, Zincirli Han, Kalekapısı-Kapalıyol, Dönerciler Çarşısı, and Kaleiçi bazaars. Drawing on these historic bazaars as research sites, the study aims to analyse the cultural and spatial elements shaping bazaars culture; their historical, economic, and social contexts; their importance and functions; their representations in the city; and how they take place in collective memory and contribute to its construction. Methodologically, the study employs a phenomenological approach. Qualitative data were gathered through in-depth interviews with 58 participants (7 women and 51 men), all of whom were bazaar shopkeepers or artisans. Fieldwork was conducted between April–October 2022 and January 2024. The findings were analysed under eight main themes and their related sub-themes.
Benzer Tezler
- Toplumsal bellek bağlamında bir hafıza mekânı olarak Gaziantep Panorama 25 Aralık Müzesi
Gaziantep Panorama 25 December Museum as a memory place in the context of social memory
ECEM TAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Kamu YönetimiGaziantep ÜniversitesiKent Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİMET PINAR ÖZGÜNER GÜLHAN
- Dijital çağda bir hafıza mekanı olarak sosyal medya
Social media as a memory place in the digital era
ÇAĞAN BİÇEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Siyasal BilimlerAnkara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. PINAR MELİS YELSALI PARMAKSIZ
- Bir hafıza mekanı olarak Süleyman Demirel Demokrasi ve Kalkınma Müzesi
Süleyman Demirel Museum Of Democracy and Development as a memory space
ORHAN ÇALIŞIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
CoğrafyaSüleyman Demirel ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL KERVANKIRAN
- Kentsel hafıza mekanı olarak Trabzon Ayasofyası
A place of urban memory: Trabzon Hagia Sophia
HATİCE SAVAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAFER SAĞDIÇ
- Belgesel fotoğraflarla Tunceli Müzesini hafıza mekânı olarak okumak
Reading Tunceli Museum as a place of memory with documentary photographs
SERPİL POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sahne ve Görüntü SanatlarıMunzur ÜniversitesiKültür ve Sanat Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE ÇOBAN KENEŞ