Eskişehir'in beyaz altını: Gelenekten geleceğe lületaşı işlemeciliği ve ustaları
The white gold of Eskişehir: Meerschaum processing and masters from tradition to the future
- Tez No: 955482
- Danışmanlar: PROF. DR. SELCAN GÜRÇAYIR TEKE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), El Sanatları, Folklore, Crafts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eskişehir, seyyahlar tarafından durağan bir yer olarak tanımlanmakla birlikte, verimli ovaları ve önemli ticaret yolları üzerinde bulunması nedeniyle stratejik bir geçiş noktasıdır. Selçuklu döneminden itibaren gelişen kent, lonca sistemiyle el sanatları kültürünün temelini atarak zanaatkârlıkta köklü bir geçmişe sahip olmuştur. Lületaşı ticaretinin canlanmasıyla birlikte Eskişehir, ekonomik ve kültürel açıdan hareketlenmiş, özellikle Viyana ile ticari ilişkiler, kente uluslararası bir kimlik kazandırmıştır. Türkiye, 2006'da Somut Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi'ne taraf olmuştur. Lületaşı işlemeciliği,“geleneksel el sanatları”kapsamında değerlendirilmektedir. Lületaşı işlemeciliği, yalnızca bir zanaat olarak kalmamış, aynı zamanda bölgedeki kültürel ve toplumsal kimliğin sürdürülebilirliğini sağlayan önemli bir somut olmayan miras unsuru olmuştur. Eskişehir'de lületaşı uzun süre Viyana merkezli bir ticaret ağı içerisinde kalmış, ancak 20. yüzyılda“Kral”lakaplı Ali Osman Denizköpüğü'nün Viyana'da kazandığı deneyimleri Eskişehir'e taşımasıyla yerel üretim yeniden canlanmıştır. Ali Osman, açtığı atölye ile lületaşı sanatının yaygınlaşmasına öncülük etmiş, ustalarla çıraklar arasında aktarılan bu zanaat hem ekonomik hem de kültürel değer kazanmıştır. Usta çırak ilişkisiyle kuşaktan kuşağa aktarılan bu kültürel miras, günümüzde eğitimsiz iş gücü, altyapı eksiklikleri ve ticarileşmenin getirdiği risklerle karşı karşıyadır. Lületaşı, sadece bir el sanatı ürünü değil, aynı zamanda bölgenin ekonomik kalkınmasına katkı sağlayan, kültür turizminin gelişimini destekleyen ve endüstriyel alanlarda da işlev gören çok yönlü bir değerdir. Bu çalışma kapsamında Eskişehir'in Odunpazarı ilçesi ve Beyazaltın Köyü'nde alan araştırması gerçekleştirilmiş, 17 lületaşı ustası ile görüşülerek derlemeler yapılmıştır. Saha çalışması hem geleneksel ustalık bilgisinin güncel durumunu ortaya koymuş hem de lületaşı sanatının korunması ve gelecek nesillere aktarılması için önemli bir kaynak oluşturmuştur.
Özet (Çeviri)
Although Eskişehir has often been described by travelers as a relatively static settlement, its fertile plains and location on key trade routes have made it a strategic crossroads. The city, which developed from the Seljuk period onward, established a deep-rooted tradition in craftsmanship through the guild system, forming the cultural foundation of its artisanal heritage. With the revival of the meerschaum trade, Eskişehir experienced economic and cultural dynamism, and especially its commercial ties with Vienna gave the city an international identity. Turkey became a party to the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in 2006. Within this framework, meerschaum craftsmanship is recognized as part of“traditional handicrafts.”Meerschaum carving has not only remained a craft but has also become an essential intangible heritage element that sustains the cultural and social identity of the region. For a long period, Eskişehir's meerschaum was integrated into a Vienna-centered trade network; however, in the twentieth century, Ali Osman Denizköpüğü—known as“The King”transferred the expertise he gained in Vienna back to Eskişehir, leading to a revival of local production. By founding a workshop, Ali Osman pioneered the expansion of meerschaum art, strengthening the transmission of skills between masters and apprentices. This craft, passed down through master-apprentice relationships from generation to generation, has faced contemporary challenges such as untrained labor, inadequate infrastructure, and risks brought by commercialization. Meerschaum is not merely a handicraft product but also a multifaceted asset contributing to the region's economic development, supporting the growth of cultural tourism, and serving industrial purposes. This study conducted field research in Eskişehir's Odunpazarı district and Beyazaltın Village, including interviews with 17 meerschaum masters. The fieldwork revealed both the current state of traditional craftsmanship and provided a valuable resource for preserving and transmitting meerschaum art to future generations.
Benzer Tezler
- La gentrification rurale: Le cas d'Assos, Çanakkale
Kırsal soylulaştırma: Assos, Çanakkale örneği
SELİN KILIÇ
Yüksek Lisans
Fransızca
2020
SosyolojiGalatasaray ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. A. DİDEM DANIŞ
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Düz çatılarda ısı ve su yalıtım malzemelerinin performans yaklaşımı ile değerlendirilmesi
The Evaluation of the waterproofing and thermal insulation materials in the flat roofs according to performance approach
ZEYNEL ÇAKIR
- Erken Hristiyan ve ilk Bizans resim ve kabartma sanatında kaynak ve okullar (2 cilt)
Sources and school of painting and sculpture during the early Christian and first Byzantine period
AHMET MEHMET KİPMEN
- Aydın yöresi halk kültürünün incelenmesi
Başlık çevirisi yok
K. ZÜMRÜT HASBEK ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Halk Bilimi (Folklor)İstanbul Teknik ÜniversitesiTürk Halk Oyunları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. FİKRET DEĞERLİ