Coğrafi bilgi teknolojileri kullanarak değişen iklim ve çevre koşullarında sel-kuraklık analizi ve mücadele stratejileri: Gediz havzası örneği
Flood-drought analysis and coping strategies in changing climate and environmental conditions by using geographical information technologies: The case of Gediz basin
- Tez No: 942352
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT KARABULUT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Afetler, Fiziki coğrafya, Disasters, Physical geography
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sel ve kuraklık, hidrolojik döngünün iki uç noktasını temsil eden doğal afetlerdir. Her iki olay da suyun mekânsal ve zamansal dağılımında yaşanan dengesizliklerden kaynaklanmakta olup, özellikle iklim değişikliği ve arazi kullanımındaki dönüşümler bu afetlerin görülme sıklığını ve şiddetini giderek artırmaktadır. Sel ve kuraklığın birlikte değerlendirildiği, entegre bir hidrolojik analiz yaklaşımı sürdürülebilirlik açısından kritik önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama teknolojileri kullanılarak Türkiye'nin önemli tarım havzalarından biri olan Gediz Havzası'nda, sel ve kuraklık afetlerine karşı hassas alanların belirlenmesi ve mekânsal açıdan değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma sel analizleri ve kuraklık analizleri olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. Sel analizleri kapsamında, ilk olarak Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) üzerinden morfometrik indisler hesaplanmış, elde edilen sonuçlar arasında karşılaştırmalar yapılarak, havzanın sel üretme potansiyeli ortaya konmuştur. İkinci olarak ise sel duyarlılığının mekânsal dağılımını belirlemek amacıyla, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) entegre edilerek kapsamlı bir metodoloji uygulanmıştır. Morfometrik analizlerle Gediz Havzası'nın sel üretme potansiyeline sahip olduğu, alt havzalar karşılaştırıldığında ise Yukarı Gediz Alt Havzası'nın sel üretme potansiyelin diğer alt havzalara göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Sel duyarlılık analizleri kapsamında ise Manisa, Ahmetli, Turgutlu, Salihli, Saruhanlı, Alaşehir, Çiğli ve Menemen gibi bölgelerde sel duyarlılığının yüksek olduğu tespit edilmiştir. Kuraklık analizleri kapsamında, 2000–2023 periyodunu kapsayan analizlerde istasyon verilerine dayalı Standart Yağış İndeksi (SPI) ile, uydu tabanlı Normalleştirilmiş Fark Vejetasyon İndeksi (NDVI), Gelişmiş Vejetasyon İndeksi (EVI), Vejetasyon Durum İndeksi (VCI) ve Standart Vejetasyon İndeksi (SVI) kullanılmıştır. Elde edilen bulgular mekânsal ve zamansal olarak karşılaştırılmıştır. SPI sonuçlarına göre 2004, 2008 ve 2022 yılları en kurak dönemler, 2009, 2010 ve 2021 yılları ise en nemli dönemler olarak öne çıkmaktadır. SPI analizine göre kuraklık yaşanan yıllarda, NDVI, EVI, VCI ve SVI değerlerinde de belirgin negatif sapmalar ve vejetasyon yoğunluğunda azalmalar gözlemlenirken, SPI analizine göre nemli yıllarda ise pozitif sapmalar ve vejetasyon yoğunluğunda artışlar tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Floods and droughts are natural disasters that represent the two extremes of the hydrological cycle. Both events are caused by imbalances in the spatial and temporal distribution of water, and climate change and land use transformations are increasing the frequency and severity of these disasters. An integrated hydrological analysis approach that considers flood and drought together is critical for sustainability. In this study, Geographic Information Systems (GIS) and Remote Sensing technologies are used to identify and spatially evaluate the areas vulnerable to flood and drought disasters in the Gediz Basin, one of the important agricultural basins of Türkiye. The study consists of two stages: flood analysis and drought analysis. Within the scope of flood analyses, firstly, morphometric indices were calculated separately on the Digital Elevation Model (DEM) and comparisons were made between the results obtained and the flood generating potential of the basin was revealed. Secondly, in order to determine the spatial distribution of flood susceptibility, a comprehensive methodology was applied by integrating Analytic Hierarchy Process (AHS) and Geographic Information Systems (GIS). Morphometric analyses showed that the Gediz Basin has the potential to produce floods, and when sub-basins were compared, it was observed that the Upper Gediz Sub-basin has a high flood production potential. Within the scope of flood susceptibility analysis, it has been determined that flood susceptibility is high in regions such as Manisa, Ahmetli, Turgutlu, Salihli, Saruhanlı, Alaşehir, Çiğli and Menemen. Within the scope of drought analyses, Standard Precipitation Index (SPI) based on station data, satellite-based Normalized Difference Vegetation Index (NDVI), Enhanced Vegetation Index (EVI), Vegetation Condition Index (VCI) and Standard Vegetation Index (SVI) were used in the analyses covering the period 2000-2023. The findings were analyzed by comparing them spatially and temporally. According to the SPI results, 2004, 2008 and 2022 stand out as the driest periods, while 2009, 2010 and 2021 stand out as the wettest periods. According to SPI analysis, significant negative deviations in NDVI, EVI, VCI and SVI values and decreases in vegetation density were observed in drought years, while positive deviations and increases in vegetation density were observed in humid years according to SPI analysis.
Benzer Tezler
- Atherosklerotik kalp hastalıklarında risk faktörleri
Risk factors in the coronary artery disease
MURAT SUHER
- Çanakkale ve çevresi artiodactyla fosilleri (paleontoloji, biyostratigrafi, paleoekoloji ve paleobiyocoğrafya) (2 cilt)
Başlık çevirisi yok
VAHDET TUNA
- İzmir yöresindeki süt sığırcılığı işletmelerinde sağımı yemleme ve temizlemeye ilişkin uygulamaların mekanizasyon işletmeciliği açısından irdelenmesi
Başlık çevirisi yok
ENGİN ÇAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
ZoolojiEge ÜniversitesiTarımsal Mekanizasyon Ana Bilim Dalı
PROF.DR. RAUF UÇUCU