Ekmeklik buğday (triticum aestivum L.) genotiplerinin yüksek sıcaklık stresine toleranslarının belirlenmesi
Determination of tolerance of bread wheat (triticum aestivum l.) genotypes to high temperature stress
- Tez No: 940786
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMET BAŞER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, ekmeklik buğday genotiplerinin yüksek sıcaklık stresine toleranslarının belirlenmesi amacıyla Mısır Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (MAEM) buğday ıslah programında bulunan geç dönemde ekimi yapılmış ileri kademe 100 ekmeklik buğday genotipi arasından, fenolojik ve fizyolojik ölçütler göz önüne alınarak seçilen 15 genotip ile hem tarla koşullarında hem de kontrollü şartlarda yürütülmüştür. Genotipler yüksek sıcaklık stresine toleransları yönünden, seleksiyon ölçütleri ise etkinlik yönünden değerlendirilmiştir.Kontrollü koşullarda, çiçeklenme döneminde uygulanan 34°C sıcaklık stresi başakta tane sayısını %16 (24.4-20.5 adet), bitki başına tane sayısını %43 (357-201.4 adet), tek tane ağırlığını %33 (69.4-46 g), bitki başına tane ağırlığını %62 (24.4-9.1 g) oranında azaltırken, protein oranını %38 (%13.9-19.2) artırmıştır. Araştırmanın 2020-21 ve 2021-22 ürün yıllarında yürütülen tarla denemelerinde, oransal olarak glutenin lehine artış gözlenmiş ve gluten kalitesi olumlu yönde etkilenmiştir. Geç ekime bağlı olarak 1.1 °C sıcaklık artışı, tane doldurma süresini 6.5 gün kısaltırken tane doldurma hızını %12.6 (1.43-1.61 g) artırmış; verimde %21.9 (779.2-608.6 kg/da), tane sayısında %7.1 (58.1-54 adet), bitki boyunda %12.0 (99.5-87.6 cm) azalmaya neden olmuştur. Rank yöntemi ve sıcağa hassasiyet indeksi birlikte değerlendirildiğinde Polathan ve Nadi çeşitleri ile 6 nolu genotip tolerant, Atay-85 çeşidi ile 2 ve 14 nolu genotipler hassas, 3. 7 ve 8 nolu genotipler ise orta tolerant/hassas grupta değerlendirilmiştir. Strese tolerans noktasında en etkili seleksiyon ölçütlerinin süt olum döneminde ölçülen CSF (Canopy Sıcaklık Farkı), ONM (Oransal Nem Miktarı) ve kardeşlenme döneminde ölçülen NDVI (Normalize Edilmiş Fark Bitki Örtüsü İndeksi) olduğu söylenebilir.
Özet (Çeviri)
This research was carried out with 15 genotypes selected from among 100 advanced bread wheat genotypes planted in the late season of the wheat breeding program of the Directorate of the Maize Research Institute in order to determine the tolerance of bread wheat genotypes to high temperature stress, both under field conditions and under controlled conditions, taking into account phenological and physiological criteria. Genotypes were evaluated in terms of tolerance to high temperature stress, and selection criteria were evaluated in terms of effectiveness.Under controlled conditions, 34 °C heat stress applied during the flowering period reduced the number of grains per spike by 16% (24.4-20.5 pieces), number of grains per plant by 43% (357-201.4 pieces), single grain weight by 33% (69.4-46 g), and grain weight per plant by 62% (24.4-9.1 g), while increasing the protein content by 38% (13.9-19.2%). In the field trials conducted in the 2020-21 and 2021-22 crop years of the research, a proportional increase in favor of gluten was observed and gluten quality was positively affected. A 1.1 °C temperature increase due to late sowing shortened the grain filling period by 6.5 days and increased the grain filling rate by 12.6% (1.43-1.61 g); It caused a 21.9% (779.2-608.6 kg/da) decrease in yield, 7.1% (58.1-54 pieces) in grain number and 12.0% (99.5-87.6 cm) in plant height.When the rank method and heat sensitivity index were evaluated together, Polathan and Nadi varieties and genotype no. 6 were tolerant, Atay-85 variety and genotypes no. 2 and 14 were sensitive, and genotypes no. 3, 7 and 8 were evaluated in the medium tolerant/sensitive group. It can be said that the most effective selection criteria in terms of tolerance to high temperature stress were canopy temperature depression (CTD), leaf water potential (LWP) measured in the milk development stage and NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) measured during in the tillering stage.
Benzer Tezler
- Buğdayda farklı melezleme teknikleri kullanarak tohum tutma oranının saptanılması
Başlık çevirisi yok
İSMAİL TÜZÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
ZiraatUludağ ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİS RUHİ EKİNGEN
- Buğday ekiminin mekanik esasları üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
ADNAN DEĞİRMENCİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
ZiraatEge ÜniversitesiTarımsal Mekanizasyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMET ÖNAL
- Buğday mutant populasyonlarında çeşitli tarımsal özellikler arasındaki ilişkiler
Başlık çevirisi yok
M. İLHAN ÇAĞIRGAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
ZiraatEge ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN B. YILDIRIM
- Bühler laboratuar değirmeninde uygulanan farklı diagramların un niteliklerine etkisi
Başlık çevirisi yok
ALİREZA ALİLOO
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Gıda MühendisliğiEge ÜniversitesiGıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. S. SEZGİN ÜNAL
- Bazı triticale çeşitlerinin kimi teknolojik özellikleri üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
SELMAN TÜRKER