Modernleşme ve batılılaşma ekseninde 1906 İran Meşrutiyet Devrimi
Modernization and westernization axis in the 1906 Iranian Constitutional Revolution
- Tez No: 938814
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BERK İLKE DÜNDAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kamu Yönetimi, Siyasal Bilimler, Public Administration, Political Science
- Anahtar Kelimeler: İran Meşrutiyet Devrimi, Modernleşme, Batılılaşma, Yabancı Nüfuzu, İmtiyazlar, Iranian Constitutional Revolution, Modernization, Westernization, Foreign Influence, Privileges
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kapadokya Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
19. yüzyılın başlarından itibaren birçok devlet gibi İran da modernleşme çabalarına girmiştir. İran'daki modernleşme süreci, Batılı modellere öykünmekten çok, askeri, teknik ve idari ihtiyaçlardan kaynaklanmıştır. Bu bağlamda 1906 Meşrutiyet Hareketi, dış müdahaleler ve iç yapısal yetersizliklerin kesişiminde şekillenmiş; yabancı devletlerin (ordu, eğitim, saray içi nüfuz, kültürel etkiler, ekonomik ve diplomatik imtiyazlar) etkisiyle süreç sekteye uğramıştır. Geniş bir alana yayılım, kabile yapısı, düşük okuma-yazma oranı, merkeziyet eksikliği ve sosyal adalet sorunları gibi içsel dinamikler de modernleşme sürecini zorlaştırmıştır. Bu tez, İran'daki modernleşmenin yalnızca 1906 ile sınırlı kalmadığını, bu tarihten önce başlayan içsel arayışlarla şekillendiğini savunmaktadır. Modern İran tarihi esasen 19. yüzyıl başından itibaren ifade edilmiş, 20. yüzyılda gerçekleşen Meşrutiyet Hareketi'nin kökleri 19. yüzyıldan itibaren gerçekleşen olaylarda aranmıştır. Bu çalışma, İran'daki modernleşme süreci ile Batılılaşma arasındaki farklara odaklanmakta; Fransa, İngiltere ve Çarlık Rusya'sının İran üzerindeki askeri, ekonomik, kültürel, diplomatik etkilerini ve sömürge arayışlarını Meşrutiyet Hareketi'nin ortaya çıkışıyla ilişkilendirerek incelemektedir. İran'ın kabile temelli sosyal yapısı, önceki hanedanlıkların hâlâ etkisini sürdürmesi ve ülkenin stratejik konumu, merkezi bir otoritenin kurulmasını zorlaştırmıştır. Bu çerçevede, iç yapısal sınırlılıklarla dış müdahalelerin birlikte değerlendirilmesi gereği ortaya çıkmaktadır. Çalışma, İran'ın modernleşme sürecini yalnızca siyasi bir dönüşüm olarak değil; aynı zamanda ekonomik, kültürel ve toplumsal boyutlarıyla birlikte ele almaktadır. Bu bağlamda, dış müdahalelerin ve iç yapısal sınırlılıkların birbirini nasıl beslediği analiz edilmekte; merkezi otoritenin zayıflığı nedeniyle yerel aktörlerle tavize dayalı ilişkiler geliştirmek zorunda kalması“zorunlu müsamaha”kavramı üzerinden açıklanmaktadır. Kavram, merkezi yönetimin sınırlı askeri ve bürokratik kapasitesi nedeniyle bu esnekliği bir tercih olarak değil, hayatta kalma stratejisi olarak geliştirdiğini ifade etmektedir. Bu çerçevede çalışma İran'daki modernleşme ile başlayan sürecin çok katmanlı dinamiklerini açıklayarak literatüre özgün bir kavramsal katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
Since the early 19th century, Iran—like many other states—embarked on a path of modernization. The modernization process in Iran was driven not so much by imitation of Western models, but rather by military, technical, and administrative necessities. In this context, the 1906 Constitutional Revolution emerged at the intersection of external interventions and internal structural deficiencies; the process was significantly disrupted by the influence of foreign powers in areas such as the military, education, court politics, cultural penetration, and the granting of economic and diplomatic privileges. Internal dynamics—including Iran's vast geography, tribal social structure, low literacy rates, lack of centralized authority, and issues of social justice—further complicated the modernization process. This thesis argues that modernization in Iran was not confined to the events of 1906, but rather shaped by earlier internal quests for reform. The roots of the Constitutional Revolution of the early 20th century can thus be traced back to developments beginning in the early 19th century, which mark the starting point of modern Iranian history. The study focuses on the distinction between modernization and Westernization in the Iranian context. It examines the military, economic, cultural, and diplomatic influences of France, Britain, and Tsarist Russia, as well as their colonial aspirations, in relation to the emergence of the Constitutional Movement. Iran's tribal-based social structure, the lingering influence of previous dynasties, and the country's strategic geopolitical location hindered the establishment of a strong centralized authority. Consequently, the interplay between internal structural limitations and external interventions necessitates a joint analytical framework. This study approaches Iran's modernization process not merely as a political transformation, but as one involving economic, cultural, and societal dimensions. Within this framework, it analyzes how internal shortcomings and external pressures mutually reinforced one another. The concept of compelled tolerance is employed to explain the state's need to engage in concession-based relationships with local actors due to its weak centralized authority. This concept suggests that the central government adopted flexible governance strategies not as a choice, but as a means of survival in light of its limited military and bureaucratic capacity. In this regard, the study aims to offer a unique conceptual contribution to the literature by unpacking the multilayered dynamics of the Iranian modernization process.
Benzer Tezler
- Neoliberal politikalar ekseninde toplumun yeniden inşasında başvurulan gelenek kurgusuna bir örnek olarak Türkiye'de halk müziği algısı ve değişimi
Perception of folk music and its change reflecting the idea of tradition as a tool for reconstructing the public in Turkey under neoliberal politics
ÖZGÜR KİREZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
MüzikAnkara Müzik ve Güzel Sanatlar ÜniversitesiMüzikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. EROL PARLAK
- Sivas'ta 1870-1970 aralığında modernleşme izleğinin katmanları üzerine bir analiz: Mekânsal ve dönemsel ayrıştırmaya yönelik yöntem önerisi
An analysis on the stratums of modernization trace between the range of 1870-1970 in Sivas: A method proposal for spatial and periodical segregation
PINAR KOÇ
Doktora
Türkçe
2020
MimarlıkNecmettin Erbakan ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET UYSAL
- Türkiye'de modernleşme ve toplumsal değerlerde dönüşüm: Ahmet Hamdi Tanpınar romanlarının Max Scheler'in 'hınç' kavramı bağlamında bir analizi
Modernization and transformation of social values in Turkey: An analysis of Ahmet Hamdi Tanpınar's novels in the context of Max Scheler's consept of 'resentment'
EZGİ ERTUĞRUL MOSANNEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SosyolojiEge ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LÜLÜFER KÖRÜKMEZ KAYA
- Sailing through modernity: Journey of mirror of victory to portsmouth and connected history of the Ottoman naval modernisation
Moderniteye yelken açmak: Mir'āt-ı Aafer'in Portsmouth'a seyahati ve Osmanlı donanmasının bağlantılı modernleşme tarihi
BÜŞRA ARABACI
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
TarihTobb Ekonomi ve Teknoloji ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN ÇOLAK
- Cumhuriyetin ilk yıllarında sosyal ve siyasal yaşamda kadın ve Cumhuriyet gazetesine yansımaları (1930-1935)
Women in social and political life in the early years of the Republic and its reflections on Cumhuriyet newspaper (1930-1935)
AYSEL EL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TarihHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OLCAY ÖZKAYA