15 yüzyıl İstanbul yiyecek ve içecek işletmeleri
15 century food and beverage establishments in Istanbul
- Tez No: 935162
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EZGİ DEMİR ÖZER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Gastronomy and Culinary Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kapadokya Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
1453 yılında İstanbul'un Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti olarak ilan edilmesi, şehrin yalnızca siyasi ve askeri yapısında değil, aynı zamanda sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarında da köklü bir yeniden şekillenmeyi beraberinde getirmiştir. Bu çalışma, 15. yüzyıl Osmanlı İstanbul'undaki yiyecek ve içecek işletmelerinin yapısını, hizmet ettikleri sosyal grupları, kullanılan ürünleri ve üretim ile hizmet süreçlerinde uygulanan yöntemleri incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel bir yöntem benimsenmiş, tarihsel araştırma deseni doğrultusunda veri toplama sürecinde doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Çalışmada döneme ait arşiv belgeleri, kadı sicilleri, vakfiye kayıtları ve seyyahların anlatımları birincil kaynaklar olarak ele alınmış; dönemin sosyal, ekonomik ve kültürel yapısını inceleyen akademik çalışmalar ise ikincil kaynaklar olarak kullanılmıştır. Bu kaynaklar temelinde gerçekleştirilen analizler, dönemin yemek kültürüne yönelik tarihsel bir çözümleme sunmayı hedeflemiştir. Çalışmanın kapsamı, İstanbul'un fethinden sonraki yiyecek-içecek işletmeleriyle sınırlandırılmıştır. Araştırmanın zaman ve içerik bağlamındaki sınırlılıkları, yalnızca 15. yüzyıla odaklanılması ve döneme ait belgelerin erişimindeki teknik zorluklardan kaynaklanmıştır. Elde edilen bulgular, saray ve halk mutfağı arasındaki karşılıklı etkileşimi anlamlandırmaya yönelik değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra, Osmanlı esnaf örgütlenmesinin gıda üretimi ve hizmet sunumuna dair sıkı denetimler uyguladığı belirlenmiştir. Yiyecek ve içecek işletmeleri, fiziksel ve mekânsal yapılanmalarının yanı sıra menülerdeki ürün çeşitliliği, kullanılan malzemeler ve pişirme teknikleri üzerinden değerlendirilmiştir. İncelemeler, saray ve halk mutfağı arasındaki ilişkileri, esnaf loncalarının bu bağlamdaki işlevlerini ve söz konusu yapıların Osmanlı ekonomik sistemi içerisindeki yerini detaylı bir biçimde irdelemiştir. Ayrıca, aşçıların etnik kökenleri, meslekî kimliklerinin oluşumunda etkili kültürel referanslar ve İstanbul'daki dağılım alanları da analizin bir parçası olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak elde edilen veriler, sadece 15. yüzyıl mutfak kültürüne ilişkin değil, aynı zamanda dönemin toplumsal yapısı, kentleşme süreçleri ve Osmanlı'nın merkeziyetçi idari sistemindeki ekonomik denetim mekanizmalarına dair kapsamlı bir çerçeve çizmiştir. Bu araştırma, tarihsel bir mutfak kültürü analizi sunmanın ötesinde, günümüz gastronomi politikaları, şehir planlaması ve yerel yönetim pratikleri açısından da döneme dayalı ilham verici bir model niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
The conquest of Istanbul in 1453 and its establishment as the capital of the Ottoman Empire initiated a profound transformation in the city's political and military institutions, as well as its social, economic, and cultural structures. This study investigates the organization and characteristics of food and beverage establishments in 15th-century Ottoman Istanbul. It focuses on the types of consumers they served, the ingredients they utilized, and the methods employed in food production and service. A qualitative research approach was adopted, structured around a historical research design. Document analysis was used as the main data collection technique, drawing upon primary sources such as archival records, court documents, foundation charters, and travelogues, alongside secondary sources including scholarly works related to the era's socio-economic and cultural context. The scope of the research is limited to food and beverage establishments that became institutionalized after the conquest of the city. Both temporal and thematic boundaries were shaped by the focus on the 15th century and the technical difficulties associated with accessing original documentation. The findings reveal a reciprocal culinary relationship between the palace and the public, and highlight the regulatory role of the Ottoman guild system in standardizing food production and service practices. Establishments are examined in terms of their architectural organization, menu diversity, ingredients, and culinary techniques. The study further explores the functions of guilds, the economic roles of these venues, and the ethnic, geographic, and cultural backgrounds of the cooks working in the city. Ultimately, the research sheds light on the culinary dynamics of the 15th century while offering insights into broader themes of social hierarchy, urban development, and centralized economic management. It also provides a historical framework relevant to contemporary gastronomy, urban planning, and policy-making.
Benzer Tezler
- Şeyhî Divanı'nda sosyal hayat
Social life in Divan of Şeyhi
MÜKERREM KOCABAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABİD NAZAR MAHDUM
- Tacizade Cafer Çelebi Divanı'nda XV. ve XVl. yüzyıl Osmanlı toplum hayatı
15 th and 16 th centuries Ottoman public life according to Diwan of Tacizade Cafer Çelebi
FATMA MELİHA ŞEN
Doktora
Türkçe
2002
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiEski Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ATİLLA ŞENTÜRK
- A conceptual approach for design and development of serious games in maritime domain
Denizcilik alanında eğitici oyun dizaynı ve geliştirilmesi için konseptsel bir yaklaşım
SÜLEYMAN CİHAN GÜRBÜZ
Doktora
İngilizce
2024
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. METİN ÇELİK
- 15. yüzyıl Osmanlı mezar taşları (İznik-Bursa-Edirne-İstanbul) 3.cilt
Başlık çevirisi yok
A. ALIM GÜVEN KARAMÜRSEL
- Erken dönem osmanlı cami mimarisinin cephe kuruluşları ve 15. yüzyıl İstanbul cami mimarisine etkileri
The façade constitutions of early period Ottoman mosque architecture and its influence to the 15th century Istanbul mosque architecture
MUSTAFA MURAT BOZCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. GÖNÜL CANTAY