Adölesanlarda kronotipin ve yeme davranış bozukluklarının kardiyometabolik risk belirteçleri üzerine etkisi ve ailenin farkındalık durumunun belirlenmesi
The effects of chronotype and eating behavior disorders on cardiometabolic risk markers in adolescents and the determination of family awareness
- Tez No: 922442
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜL KIZILTAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Adolesanlar, Beslenme ve yeme bozuklukları, Gece yeme sendromu, Hiperglisemi, Hipertansiyon, Kardiyovasküler hastalıklar, Kolesterol, Kronotip, Metabolik sendrom, Sirkadiyen ritim, Feeding and eating disorders, Night eating syndrome, Hyperglycemia, Hypertension, Cardiovascular diseases, Cholesterol, Chronotype, Metabolic syndrome, Circadian rhythm
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Şubat 2023 - Haziran 2023 tarihleri arasında Kocaeli Derince Eğitim ve Araştırma Hastanesi diyet polikliniğine yönlendirilen adölesanlarda kronotip ve yeme davranış bozukluklarının kardiyometabolik risk belirteçleri üzerindeki etkisini ve ailenin kardiyometabolik sağlık farkındalığını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmaya, 10-19 yaş aralığında 119 erkek ve 208 kız olmak üzere toplam 327 adölesan dahil edilmiştir. Katılımcıların demografik özellikleri, antropometrik ölçümleri, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktiviteleri, uyku düzenleri, biyokimyasal parametreleri, kan basıncı ölçümleri, kronotipleri, gece yeme alışkanlıkları ve yeme davranış bozukluğu risk durumları ile ailelerinin kardiyometabolik sağlık farkındalık durumları değerlendirilmiştir. Kardiyometabolik risk belirteçleri, Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) metabolik sendrom tanı kriterlerine göre incelenmiştir. Kronotip, Çocukluk Çağı Kronotip Anketi; gece yeme davranışı, Gece Yeme Anketi; yeme davranışları ise Yeme Bozukluğu Değerlendirme Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Ailelerin kardiyometabolik farkındalığı ise araştırmacı tarafından hazırlanan, 21 öncülden oluşan bir form ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre adölesanların %15.3'ü hafif şişman, %76.5'i obezdir. Metabolik sendrom sıklığı %18, gece yeme riski taşıyanların sıklığı %2.8, bozulmuş yeme davranışı riski taşıyanların sıklığı ise %0.9 olarak bulunmuştur. Katılımcıların %50.8'i ara tip, %37.3'ü akşamcıl, %11.9'u sabahçıl kronotipe sahiptir. Akşamcıl bireylerde öğün atlama sıklığı ve gece yeme bozukluğu riski daha yüksektir (p<0.05). Sabahçıl ve akşamcıl bireylerde HDL-K seviyeleri benzer olup ara tipe göre daha yüksektir (p<0.05). Ara tipte LDL-K ve toplam kolesterolü risk düzeyinin altında olanların sıklığı daha fazladır (p<0.05). Yeme davranış bozukluğu riski taşıyan bireylerde insülin seviyeleri daha düşüktür (p<0.05). Yaş ve ekran süresi ile kronotip ve gece yeme puanları arasında pozitif, fiziksel aktivite düzeyi ile gece yeme ve yeme davranış bozukluğu sıklığı arasında negatif ilişki saptanmıştır. Yeme davranış bozukluğu puanları; yaş, Beden Kütle İndeksi (BKİ), vücut ağırlığı, bel çevresi ve sistolik kan basıncı ile pozitif ilişki göstermiştir (p<0.05). Ailelerin kardiyometabolik sağlık farkındalığına ilişkin doğru yanıt ortalaması 18.6±2.56 olup farkındalık düzeyleri yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak kronotip ve yeme davranış bozukluklarının kardiyometabolik risk belirteçleri üzerinde etkileri olabileceği ve aile farkındalığının bu riskleri azaltmada önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Daha geniş kapsamlı çalışmalarla, adölesan sağlığına yönelik çok boyutlu yaklaşımlar geliştirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to evaluate the impact of chronotype and eating behavior disorders on cardiometabolic risk markers in adolescents referred to the diet outpatient clinic of Kocaeli Derince Training and Research Hospital between February 2023 and June 2023, as well as to assess family awareness of cardiometabolic health. The study included a total of 327 adolescents, consisting of 119 males and 208 females, aged between 10 and 19 years. The participants' demographic characteristics, anthropometric measurements, dietary habits, physical activity levels, sleep patterns, biochemical parameters, blood pressure measurements, chronotypes, nighttime eating habits, and eating behavior disorder risks, as well as their families' cardiometabolic health awareness levels, were evaluated. Cardiometabolic risk markers were analyzed based on the International Diabetes Federation (IDF) diagnostic criteria for metabolic syndrome. Chronotype was assessed using the Children's Chronotype Questionnaire; nighttime eating habits were evaluated using the Night Eating Questionnaire, and eating behaviors were assessed with the Eating Disorder Examination Questionnaire. Families' cardiometabolic health awareness was evaluated using a form consisting of 21 items, prepared by the researcher. According to the findings, 15.3% of adolescents were overweight, and 76.5% were obese. The prevalence of metabolic syndrome was 18%, while the frequency of adolescents at risk for nighttime eating and eating behavior disorders was 2.8% and 0.9%, respectively. Of the participants, 50.8% were intermediate type, 37.3% were evening type, and 11.9% were morning type. Evening-type individuals showed higher meal skipping frequency and a greater risk of nighttime eating disorder (p<0.05). HDL-C levels were similar in morning- and evening-type individuals but were higher compared to the intermediate type (p<0.05). The frequency of individuals with LDL-C and total cholesterol levels below the risk threshold was higher in intermediate types compared to morning types (p<0.05). Insulin levels were lower in individuals with eating behavior disorders. Positive correlations were found between chronotype, nighttime eating scores, age, and screen time, while negative correlations were observed between physical activity level and the frequency of nighttime eating and eating behavior disorders. Eating behavior disorder scores were positively correlated with age, Body Mass Index (BMI), body weight, waist circumference, and systolic blood pressure (p<0.05). The average correct response to the 21 items assessing families' cardiometabolic health awareness was 18.6±2.56, indicating a high level of awareness. In conclusion, chronotype and eating behavior disorders appear to be closely related and may influence cardiometabolic risk markers. Family awareness of cardiometabolic health may play a crucial role in reducing these risks. Comprehensive studies are recommended to develop multidimensional approaches to adolescent health.
Benzer Tezler
- Adölesanlarda kronotip, yeme tutumu ve akdeniz diyetine uyum arasındaki ilişki
The relationship between chronotype, eating attitudes, and adherence to the mediterranean diet in adolescents
HARUN BURAK BAĞDİGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikNuh Naci Yazgan ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GİZEM AYTEKİN ŞAHİN
- Türkiye'de adölesanlarda beslenme ve yaşam tarzı alışkanlıklarının kronotip faktörüne göre ilişkisi ve değerlendirilmesi
The relationship and evaluation of nutrition and lifestyle habits in adolescents in Turkey according to chronotype factor
AYŞE NAZLI EDİS
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikBahçeşehir ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLGE MERAL KOÇ
- Adolesan intihar girişimlerinin psiko-sosyal nedenleriyle ilgili araştırma
Başlık çevirisi yok
NAZMİYE YÜKSEL
- Ergenlerde anababa yoksunluğunun früstrasyon toleransına etkisi
Başlık çevirisi yok
TALİP ÇABUK
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
PsikiyatriDokuz Eylül ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEVDET ARSAN