Tarih felsefesinin izinde: Aristoteles, İbn Haldun ve Giambattista Vico'nun düşünceleri
On the trail of the philosophy of history: The thoughts of Aristotle, Ibn Khaldun and Giambattista Vico
- Tez No: 690528
- Danışmanlar: PROF. DR. CEMAL GÜZEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Tarih, Philosophy, History
- Anahtar Kelimeler: Aristoteles, Tarih felsefesi, Vico, Giamattista, İbn Haldun, Aristotle, History philosophy, Vico, Giamattista, İbn Haldun
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Felsefe Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Tarih Felsefesinin İzinde: Aristoteles, İbn Haldun ve Giambattista Vico'nun Düşünceleri”konulu bu tez, geçmişten günümüze insanın olduğu her yerde adı geçen“tarih”in felsefenin konusu haline gelme sürecini ve bu sürecin sonuçları doğrultusunda Aristoteles, İbn Haldun ve Giambattista Vico'nun“tarih”i düşüncelerinde ele alış biçimlerini incelemektedir. Çalışmanın temel problematiği, üç önemli filozofun düşünceleri sınırlarında tarih felsefesinin bütünselliği içerisinde temel olarak 20. yüzyıl tarih felsefecisi Collingwood (1889-1943)'un belirlediği“Tarih nedir?”,“Tarih ne hakkındadır?”,“Tarih süreç içerisinde nasıl işler?”ve“Tarih ne için yapılır?”soruları çerçevesinde açığa çıkartılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın önemi bu soruların çözümlenmesinden ileri gelmektedir. Üç düşünürün görüşlerinden hareketle, tarihçi, tarih bilimcisi ve tarih felsefecisi konumu üzerinden tarih epistemolojisi ve tarih metafiziğini de bir arada ele alan, birini diğerine tercih etmeyen bir tarih felsefesi anlayışının olanağı soruşturulmuştur. Tezin giriş kısmında, tarihin felsefenin problemi haline geliş süreci; insan, tarih ve felsefe bağlantısı içerisinde tarih felsefesine uzanan yol kavramsal bir çözümlemeyle açıklanmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde ilk olarak Aristoteles'ten önce Yunan'da tarihe bakış ve Yunan tarihçiliğinin ilk örnekleri olmaları anlamında Herodotos ve Thuchydides'in düşünceleri açıklanmış, ardından ilkçağ Yunan filozofu Aristoteles'in tarihle ilgili düşünceleri,“tarih nedir?”“tarih ne hakkındadır?”sorularıyla tarihin felsefenin konusu olması bağlamında, tarih biliminin felsefesinin temellerinin belirlenmesi odağında açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde, ortaçağ İslam filozofu İbn Haldun'la birlikte tarih düşüncesinde yaşanan süreç, ilk olarak İslam tarihçiliğinin konumu içerisinde İbn Haldun'un tarihçiliği Mukaddime'nin önsözündeki tarihi ele alışı belirlenerek temellendirilmeye çalışılmış, ardından yaptığı ilimler sınıflaması içerisinde tarihe ilim olarak felsefenin içerisinde yer vermesi ile tarih biliminin açığa çıkarılma süreci ve son olarak da kurduğu“umran ilmi”ile tarih felsefesinin temellerini atma süreci Aristotelesçi kabullerle tarih epistemolojisi içerisinde“tarih süreç içerisinde nasıl işler?”sorusuna verdiği özgün cevapla açıklanmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, 18. yüzyıl İtalyan filozof Giambattista Vico'nun tarih düşüncesi, ilk olarak modern dönemde Descartes'in tarihe bakışı üzerinden şekillenen eleştirel ve epistemolojik tarih anlayışı ile“Çağımızın Araştırma Yöntemleri”eseri içerisinde belirttiği fikirlerle temellendirilmeye çalışılmış, sonrasında“Yeni Bilim”eseriyle tarihi önce bilim olarak, devamında“Yeni Bilim”inde ortaya koyduğu ilkeler doğrultusunda“Tarih ne için yapılır?”sorusuna verdiği cevapla tarih felsefesine yaptığı katkılar, tarih epistemolojisini aşan, tarih metafiziği kapsamında değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sonuç kısmında ise ele aldığımız düşünürlerin“tarih”i düşüncelerinde nasıl ele aldıkları, tarih felsefesinin şekillenmesinde dönemleri itibarıyla ne ölçüde katkı sağladıkları ve çözüm ürettikleri birbirlerine etkileri bağlamında ortaya konulmuş olup; tarih felsefesinin izinde“tarih, tarih bilimi ve tarih felsefesi”nin biraradalığına dikkat çeken görüş birliğine dayalı bir açıklamaya varmaya çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler Tarih, Bilim, Felsefe, Epistemoloji, Metafizik.
Özet (Çeviri)
This thesis titled“On the Trail of Philosophy of History: The Thoughts of Aristotle, Ibn Khaldun and Giambattista Vico”, this thesis analyses the process of“history”, which is mentioned wherever there is a human being from past to present, becoming the subject of philosophy and the ways in which Aristotle, Ibn Khaldun and Giambattista Vico deal with“history”in their thoughts in line with the results of this process. The main problematic of the study is tried to be revealed within the framework of the questions“What is history?”,“What is history about?”,“How does history work in the process?”and“What is history for?”, which were determined by the 20th century philosopher of history Collingwood (1889-1943) within the holism of the philosophy of history within the limits of the thoughts of three important philosophers. The importance of the study stems from the analysis of these questions. Based on the views of the three thinkers, the possibility of a philosophy of history that deals with the epistemology of history and the metaphysics of history together and does not prefer one over the other is investigated through the position of historian, historical scientist and philosopher of history. In the introduction part of the thesis, the process of history becoming a problem of philosophy and the path leading to the philosophy of history within the connection of human, history and philosophy are tried to be explained with a conceptual analysis. In the first chapter, firstly, the view of history in Greece before Aristotle and the thoughts of Herodotus and Thuchydides as the first examples of Greek historiography are explained, and then the thoughts of the ancient Greek philosopher Aristotle on history are tried to be explained in the context of history being the subject of philosophy with the questions“what is history?”,“what is history about?”and in the context of determining the foundations of the philosophy of history. In the second part, the process in the thought of history with the medieval Islamic philosopher Ibn Khaldun, firstly, Ibn Khaldun's historiography within the position of Islamic historiography was tried to be justified by determining his handling of history in the preface of the Muqaddime, then the process of revealing the science of history by giving history a place in philosophy as a science within the classification of sciences he made, and finally the process of laying the foundations of the philosophy of history with the“science of umran”he established, within the epistemology of history with Aristotelian assumptions,“how does history work in the process?”in the epistemology of history with Aristotelian assumptions. In the third chapter, the historical thought of the 18th century Italian philosopher Giambattista Vico was first tried to be grounded with his critical and epistemological understanding of history, which was shaped by Descartes' view of history in the modern period, and the ideas he stated in his work“Research Methods of Our Age”, and then, with his work“New Science”, history as a science first, and then, in line with the principles he put forward in his“New Science”, his contributions to the philosophy of history with his answer to the question“What is history for?”, his contributions to the philosophy of history have been tried to be evaluated within the scope of the metaphysics of history, which transcends the epistemology of history. In the concluding part, how the thinkers we have discussed have handled“history”in their thoughts, to what extent they have contributed to the shaping of the philosophy of history in terms of their periods, and to what extent they have contributed to the shaping of the philosophy of history and the solutions they have produced in the context of their effects on each other have been put forward, and an explanation based on a consensus that draws attention to the unity of“history, science of history and philosophy of history”has been tried to be reached in the footsteps of the philosophy of history. Keywords History, Science, Philosophy, Epistemology, Metaphysics.
Benzer Tezler
- Hendeseyi Islâh Etmek: Esîruddîn el-Ebherî'nin Islâhu Uklîdis adlı eseri (Tahkik-İnceleme)
Rectifying Geometry: Athīr al-Dīn al-Abharī's Islāh Uqlīdis
MEHMET ARIKAN
Doktora
Türkçe
2024
Tarihİstanbul Medeniyet ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İHSAN FAZLIOĞLU
- İslam felsefe-bilim tarihinde Kitâb el-Nebât geleneği bakımından bitkiler
Plants with regard to the Kitab al-Nabat tradition in the Islamic philosophy-science
MUSTAFA YAVUZ
Doktora
Türkçe
2022
Botanikİstanbul Medeniyet ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İHSAN FAZLIOĞLU
- Fârâbî'de tanım teorisi ve tanım teorisinin burhân teorisiyle ilişkisi
Definition theory in al-Fârâbî and its relationship with demonstration theory
MUSTAFA ÜLKÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
FelsefeEskişehir Osmangazi ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEREFETTİN ADSOY
- Abay Kunanbayev'in eserlerinde doğu felsefesi ve kavramları
The Eastern Philosophy and Concepts in Abay Kunanbay's Works
DAMİRA GANİYEVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. EKREM AYAN
- Le rapport des droits de l'homme au politique: Lefort et Rancière
İnsan haklarının politik-olan bağlantısı: Lefort ve Rancière
EYLEM YOLSAL MURTEZA
Doktora
Fransızca
2022
FelsefeGalatasaray ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİYE KARABÜK KOVANLIKAYA