Çağatay şairi Gumnam'ın yayımlanmış divanı (Çeviri, inceleme indeks)
Чагатай акыны гумнамдын жарыяланган диваны (транскрипция, тилдик анализ, индекc)
- Tez No: 615639
- Danışmanlar: PROF. DR. Mehmet AYDIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Turkish Language and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Türk dili, Çağatayca, Divân-ı Gumnâm, Muhammed Emin Hırkatî, Dil bilgisi, Dil bilim, Divanlar, Eski Türk edebiyatı, Muhammed Emin Hırkati, Türk edebiyatı, Çağatay edebiyatı, Şairler, Şiir, Grammar, Linguistics, Divans, Old Turkish literature, Muhammed Emin Hırkati, Turkish literature, Chagatay literature, Chagatay language, Poets, Poem
- Yıl: 2019
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalıĢmada Çağataycanın Klasik Sonrası Devri (1600-1921) Ģairlerinden Gumnâm (Muhammed Emin Hırkatî)‟ın 2004 yılında Ürümçi‟de yayımlanan“Muhammed Emin Gumnâm (Hırkatî), Divân-ı Gumnâm”adlı eseri incelenmiĢtir. Divân-ı Gumnâm‟ın yazıldığı ve kopya edildiği tarih bilinmemektedir. Eserin yazarı Gumnâm (Muhammed Emin Hırkatî) 1634 yılında doğmuĢ ve 1724 yılında vefat etmiĢtir. Bu tarihler göz önüne alındığında eserin XVII. yüzyılın sonlarında ya da XVIII. yüzyılın baĢlarında yazıldığı tahmin edilmektedir. Divân-ı Gumnâm‟ın bugüne kadar iki nüshası bulunabilmiĢtir. Bu nüshalardan ilki (A Nüshası) 1957 yılında ġincan Uygur Özerk Bölgesi‟ne bağlı Yarkent Ģehrinde bulunmuĢtur. Divân-ı Gumnâm‟ın ikinci nüshası yine ġincan Uygur Özerk Bölgesi‟ne bağlı ArtuĢ Ģehrinin ÜstünartuĢ köyünde bulunmuĢtur.“Çağatay Şairi Gumnâm‟ın Yayımlanmış Divânı (Çeviriyazı, İnceleme, İndeks)”adlı tez çalıĢması sadece Divân-ı Gumnâm‟ın A nüshasını kapsamaktadır. Divân-ı Gumnâm gibi Çağataycanın Klasik Sonrası Devri‟ne ait el yazması pek çok eser Türkolojinin son yıllardaki yoğun çalıĢma alanlarından birisi olmuĢtur. Divân-ı Gumnâm hem çok köklü kültür birikimine sahip Uygur Türklüğü sahasında yazılmıĢ olması hem de edebî değeri açısından önemli bir Çağatay Türkçesi eseridir. Tez çalıĢmasında Divân-ı Gumnâm yazıldığı dönem ve coğrafya göz önünde tutularak değerlendirilmiĢtir. Bu nedenle çalıĢma boyunca ihtiyaç duyulan yerlerde art zamanlı ve eĢ zamanlı karĢılaĢtırma metoduna baĢvurulmuĢtur. Eserde Çağataycaya ait bazı yeni ve farklı dil özellikleri ve söz varlığı tespit edilmiĢtir. Bununla birlikte eser Tarihî Türk lehçeleri, Çağatay Türkçesi ve Yeni Uygurca ile ilgili çalıĢmalar için bir kaynak kabul edilebilir.“Çağatay Şairi Gumnâm‟ın Yayımlanmış Divânı (Çeviriyazı, İnceleme, İndeks)”adlı çalıĢma tez baĢlığında ifade edildiği gibi“Çeviriyazı”,“İnceleme”,“İndeks”ana bölümlerinden oluĢmaktadır. Tez“Giriş”bölümü ile baĢlamakta, burada; Çağatayca, divânın yazarı Gumnâm‟ın hayatı ve eserleri, divân ile ilgili yapılmıĢ önceki çalıĢmalar ve divânın içeriği hakkında bilgiler verilmiĢtir. ÇalıĢmanın birinci (İnceleme) bölümünde divânda yer alan Ģiirlerin yazım, ses ve biçim özellikleri incelenmiĢtir. ÇalıĢmanın ikinci bölümünde divânın çeviriyazısı bulunmaktadır, çeviriyazı bölümünden sonra da indekse yer verilmiĢtir. ÇalıĢmanın son bölümünde ise çalıĢma boyunca yararlanılan kaynakların listesi yer almaktadır.
Özet (Çeviri)
Бул диссертациялык иште чагатай тилинин постклассикалык доорунун (1600-1921) акыны Гумнам (Мухаммед Эмин Хыркати) 2004 жылы Үрүмчүдө жарык көргөн“Мухаммед Эмин Гумнам (Хыркати), Гумнамдын Диваны”аттуу чыгырмасы изилденди. Гумнамдын Диванынын жазылган жана көчүрүлгөн тарыхы белгисиз. Чыгарманын жазуучусу Гумнам (Мухаммед Эмин Хыркати) 1634 жылы дүйнөгө келген жана 1724 жылы кайтыш болгон. Бул жылдарды эсепке алганда чыгарманын 17-кылымдын аягында же 18-кылымдын башында жазылганы болжолдонуп келген. Гумнамдын Диванынын бул убакытка чейин 2-көчүрмөсү табылган. Бул көчүрмөнүн биринчиси (А көчүрмөсү) 1957 жылы Шинжаң Уйгур автоном районуна тиешелүү Яркант шаарында табылган. Гумнан Диванынын экинчи көчүрмөсү дагы Шинжаң Уйгур автоном районуна тиешелүү Артыш шаарындын Үстүнартыш айылында табылган.“Чагатай акыны Гумнамдын жарык көргөн дивандары (транскрипция, изилдөө, индекс)”аттуу диссертациялык иш Гумнам Диванынын А көчүрмөсүнү гана камтыйт. Гумнамдын Диванына окшогон Чагатай тилинде постклассикалык доорго таандык көптөгөн кол жазма чыгармалар акыркы жылдарда түркологиянын терең изилдеген багыттарынан бири болуп эсептелет. Гумнамдын Диваны ар түрдүү маданий мурастарга ээ болгон уйгур түрктөрү тарабынан жазылып адабий баалулуктарды камтыган чагатай түркчөсүндө жазылган маанилүү чыгарма VIII Диссертациялык иште Гумнамдын Диваны жызылган доор жана географиясы маани берилип изилденген. Ошондуктан, изилдөө жүргүзүлгөн учурда зарыл болгон аймактарда синхрондук жана диахрондук салыштырма ыкмалары колдонулду. Чыгармада чагатай тилине таандык жаңы жана ар түрдүү тил өзгөчөлүктөрү жана сөз байлыгы аныкталды. Ошол эле учурда бул чыгарма тарыхый түрк диалекттери, чагатай тили жана жаңы уйгур тилине байланыштуу эмгектер үчүн булак болуп эсептелет. Чагатай акыны Гумнамдын жарык көргөн дивандары (транскрипция, изилдөө, индекс) аттуу иштин аталышында белгиленгендей иш «Транскрипция», «Изилдөө» жана «Индекс» деген баш бөлүмдөрүнөн турат. Иш «Кириш бөлүмү» менен башталат, бул жакта чагатай тили, дивандын жазуучусу Гумнамдын өмүрү жана чыгармачылыгы, диванга байланыштуу буга чейинки эмгектер жана дивандын мазмуну жөнүндө маалыматтар берилген. Иштин биринчи (Изилдөө) бөлүмүндө диванда жазылган ырлардын орфографиялык, фонетикалык жана морфологиялык өзгөчөлүктөрү изилденген. Иштин экинчи бөлүмүндө дивандын транскрипциясы, андан кийин да индекси орун алган. Диссертациялык иштин акыркы бөлүмүндө болсо изилдөө боюнча пайдаланылган булактардын тизмеси берилген. Ачкыч сөздөр: түрк тили, чагатай тили, Гумнамдын диваны, Мухаммед ЭминХыркати VIII
Benzer Tezler
- Serebrovasküler olay sonucu hemipleji gelişen hastalarda somatosensoriyel uyartılmış potansiyellerin hastanın rehabilitasyon yönünden prognozunu belirlemedeki önemi
Başlık çevirisi yok
NERGİS ÇAĞATAY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1989
Fiziksel Tıp ve RehabilitasyonGazi ÜniversitesiFiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET BEYAZOVA
- Ali Şir Nevai Mahbubü'l-Kulüb
Başlık çevirisi yok
GÜZİN ÇÖKTÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET B. ERCİLASUN
- Acarus siro L. (Acarina, acoridae)'nun değişik sıcaklık ve nem ortalamalarındaki gelişmesi üzerinde incelemeler
An Investigation on the development of acarus siro L. (Acarina, acaridae) under dhe different temperatures, and relative humidities
MEVLÜT EMEKÇİ
- Şecere-i Terakime (metin-gramer-dizin)
Başlık çevirisi yok
ZUHAL KARGI
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TALAT TEKİN