Gramerleşme ve sözcükselleşme bağlamında eski Türk dilinde zarflar
Adverbs in old Turkic within the context of grammaticalization and lexicalization
- Tez No: 423559
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FERRUH AĞCA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Dil bilgisi-zarf, Dilbilgisi, Dilbilim, Eski Türkçe, Sözcükleştirme, Grammar-adverb, Grammar, Linguistics, Old Turkish, Lexicalization
- Yıl: 2016
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada; öncelikle dilbilim ve Türkoloji araştırmalarında zarflar betimlenmiş ardından sözcükselleşme ve gramerleşme teorileri açıklanmış, bu teoriler bağlamında eski Türk dili alanında asra, ınaru, içgerü, içre, ilgerü, kisre, öŋre, taşgaru, yokaru, kin, barça, anca ~ inçe, başlayu, ikile ~ ikileyü, birdem ~ birtem, birdemleti, birdemlig, yindem ~ yintem, örü, udu, basa, kata, oza, üze, yana ~ yene ~ yine, kodı, takı, arıtı, tüketi, uzatı, akuru ~ akru, bütürü ~ bütrü, keŋürü, ötrü ~ ötürü, turkaru, yagru ~ yaguru ~ yakru, yaşuru ~ yaşru, aşnu, ertiŋü, yanturu ~ yantru ~ yanduru ~ yandru, tutçı ~ tuçı ~ tutşı ~ tutaşı, kop, başlap, amtı, edgüti, idi, neŋ zarfları incelenmiştir. İncelemeler sonucunda kimi zarfların isim türünden sözcüklere çeşitli isim çekim eklerinin gelmesiyle semantik değişim, kategori değişimi, fonetik erozyon gibi gramerleşme süreçlerinden geçerek gramerleştiği kaynaşma, birleşme, semantik ve sentaktik kayıp gibi gramerleşme karakteristiklerini yansıttıkları görülmüştür. Kimi zarfların ise fiil türünden sözcüklere çeşitli fiil çekim eklerinin gelmesiyle semantik değişim, kategori değişimi, fonetik erozyon gibi gramerleşme süreçlerinden geçerek gramerleştiği donuklaşma, birleşme, semantik ve sentaktik kayıp gibi gramerleşme karakteristiklerini yansıttıkları görülmüştür. Az sayıda zarfın ise gramerleşmenin son aşaması olan fonetik erozyona uğradığı tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
In this study, adverbs in linguistics and Turcology studies were described first, then theories of lexicalization and grammaticalization were explained. The following adverbs, which are in old Turkic, asra, ınaru, içgerü, içre, ilgerü, kisre, öŋre, taşgaru, yokaru, kin, barça, anca ~ inçe, başlayu, ikile ~ ikileyü, birdem ~ birtem, birdemleti, birdemlig, yindem ~ yintem, örü, udu, basa, kata, oza, üze, yana ~ yene ~ yine, kodı, takı, arıtı, tüketi, uzatı, akuru ~ akru, bütürü ~ bütrü, keŋürü, ötrü ~ ötürü, turkaru, yagru ~ yaguru ~ yakru, yaşuru ~ yaşru, aşnu, ertiŋü, yanturu ~ yantru ~ yanduru ~ yandru, tutçı ~ tuçı ~ tutşı ~ tutaşı, kop, başlap, amtı, edgüti, idi, neŋ were analysed within the context of those theories. As a result of the analysis, it was found that some adverbs, with the junction of various noun inflectional suffixes to nominal words, grammaticalized by undergoing grammaticalization processes such as semantic change, decategorialization and phonetic erosion and reflected characteristics of grammaticalization such as tarnishing, fusion, semantic and syntactic loss. It was also found out that some other adverbs, with the junction of various verb inflectional suffixes to verbal words, grammaticalized by undergoing grammaticalization processes such as semantic change, decategorialization and phonetic erosion and reflected characteristics of grammaticalization such as coalescence, fusion, semantic and syntactic loss. Few adverbs were also identified to undergo phonetic erosion, which is the final stage of grammaticalization.
Benzer Tezler
- Eski Türkçede er- fiili -fonksiyonel ve semantik bir inceleme-
Er- verb in old Turkic -a functional and semantic study-
SELİN BAYRAK
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERRUH AĞCA
- Eski Türkçede bol- fiili üzerine bir araştırma
A research on the verb bol- in Old Turkic
GİZEM KUNDURACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CAN ÖZGÜR
- Türkçede gramerleşme: Gramerleşmiş zarf-fiiller
Grammaticalization in Turkish: Grammaticalized converbs
NURGÜL GÖKTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimHacettepe ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM AHMET AYDEMİR
- Kuzey-Batı Türk lehçelerinde birleşik ekler (Kazak Kırgız-Tatar-Başkurt-Karakalpak-Karaçay-Balkar Türkçeleri)
Compound suffixes in North-West Turkic dialects (Kazakh-Kyrgyz-Tatar-Bashkir-Karakalpak-Karachay Balkar Turkic)
NECATİ ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimPamukkale ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NERGİS BİRAY
- Türk lehçelerindeki sayma sayılarını karşılayan kelimelerin fonolojik ve nörolinguistik gelişimi
Phonological and neurolinguistic development of words used for the counting numbers in Turkish dialects
ENSAR KILIÇ
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıAnadolu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAHİTTİN TOLKUN