Sosyolojik kuramda yapı-fail sorunu ve vicdani ret
The structure-agency problem in sociological theory and conscientious objection
- Tez No: 388345
- Danışmanlar: YRD. DOÇ. DR. NİLÜFER ÖZCAN DEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: vicdan, vicdani ret, bireysel eylem, sosyal eylem, yapı, fail, Eylem, Siyasi eylem, Sosyolojik analiz, Vicdani red, Özgürlük, conscientious, conscientious objection, personal act, social act, structure, agency, Action, Political action, Sociological analysis, Freedom
- Yıl: 2015
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma vicdani reddi, sosyolojik kuramdaki önemli tartışma alanlarından biri olan yapı-fail sorunu kapsamında ele almaktadır. Bu doğrultuda, öncelikle ret eyleminde dayanak alınan değerler, toplum-birey ilişkisi çerçevesinde değerlendirilmiş, ardından söz konusu bu değerlerin, eylem üzerindeki etkisine faillik vurgusu temelinde bir açıklama getirilmiştir. Türkiye'deki vicdani ret hareketinde belirleyici olduğu düşünülen siyasi ve dini değerler temelinde, çalışmada, bireylerin eylemlerini ortaya koyarken dayanak aldığı alanlar göz önüne alınarak; 12 anarşist, 2 sol ideolojiye sahip ve 4 Müslüman vicdani retçi ile derinlemesine mülakat gerçekleştirilmiş ve yanı sıra hareketin genel görünümünü yansıtabilmek adına 396 bireyin vicdani ret beyanları incelenmiştir. Araştırmada, vicdani ret eyleminin, kişinin değerlerle kuruduğu yaratıcı bir yeniden okuma sürecinin ürünü olduğu görülmüştür. Fakat bir ideal tip olarak, değer yönelimli rasyonel ve bozguncu tip stratejileri içerdiği düşünülen vicdani ret eyleminin, bireysel ve zamansal düzlemde, pragmatistleşme ve kalıplaşma eğilimleriyle, farklı tip eylem biçimlerine doğru evirildiği/evirilebileceği sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte, çalışmada vicdani ret; politiklik/apolitiklik ve bireysellik/kolektiflik bağlamlarında değerlendirilerek, en temelde bireysel ve politik bir eylem olarak kabul edilmiştir. Bu minvalde, bireysellik, özgürlük, belirlenim ve sorumluluk gibi meseleler de tartışmaya açılmıştır. Çalışmanın ele almış olduğu üçüncü bir mesele ise; Türkiye'deki vicdani reddin iktidarla olan etkileşimi olmuş ve hareketin etkililiği noktasında görünürlük ve temasın önemi üzerinde durulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study, approaches the conscientiousobjection as a part of structure-agency problem which is one of the significant reas in sociological theory. In this extent, firstly, the formation of values which from basis to objection action are evaluated within the scope of society-individual relationship. Then, these aforesaid values's effect on action is explained in detail an agency emphasis basis. In this study, politics and relagion are considered as two main values which are considered as two main values which are determinant in conscientious objection act in Turkey. Within this information, in this study 12 anarchist, 2 leftwinger and 4 muslim conscientious objectors were deeply interviewed and also w,th the aim of reflecting the acts general view, 396 individuals' decleration of conscientious objection was analyzed. In this research, it was seen that conscientious objection act is a result of creative reread process develpoed by the individuals. In this study, conscientious objection act's ideal type was determined as value rational social action and defiatist strategy. However, with the pragmatize and streotype tendency seen in individual and temporal basis, it is concluded that conscientious objection is shifting/may shift into different kinds of action. Besides, in this study conscientious objection was reviewed in politic/apolitic and individual/collectiveness basis. Within this direction, subjects like individualism, freedom, responsibility and determination were opened to discussion. A third subject dealed by the study was the interaction of conscientious objection in Turkey with the power and the significance of on action's effectiveness basis.
Benzer Tezler
- Sosyolojik perspektiften demografik yaşlanma: Toplumsal, ekonomik ve politik alanlarda yaşlı failliği
Demographic ageing from sociological perspective: Agency of elderly in social, economical and political aspects
PELİN ÖNDER EROL
- Sosyoloji kuramlarının bir eleştirisi: Metafiziğin olanaklılığı ve evrensel toplum teorisi
A critic of sociological theories: The possibility of metaphysics and universal social theory
FERRUH KAHRAMAN
Doktora
Türkçe
2025
SosyolojiÇanakkale Onsekiz Mart Üniversitesiİnsan ve Toplum Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARİF OLGUN KÖZLEME
- Neoliberalizm döneminde ortaya çıkan dönüşüm ve karşı dönüşüm dinamiklerinin yapı-fail ilişkileri açısından incelenmesi
Analyzing the dynamics of transformation and counter-transformation in the era of neoliberalism in terms of structure-agency relations
DİDEM BAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
SosyolojiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEREF ULUOCAK
- Sosyolojik kuramda yapı - eylem tartışmaları çerçevesinde Türk aile yapısı ve akrabalık ilişkileri: Malatya örneği
Turkish family structure and kinship relations within the framework of structure - action discussions in sociological theory: The case of Malatya
ABDULKADİR İNCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAHİT GELEKÇİ
- Animated critical theory: Nasrettin Hoca anecdotes as an animation of theories of Marx, Foucault and Simmel
Eleştiri kuramı canladırması: Marx, Foucault ve Simmel'e ait kuramların canladırması olarak Nasrettin Hoca fıkraları
AYŞE BALAMAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2010
Batı Dilleri ve EdebiyatıBoğaziçi ÜniversitesiEleştiri ve Kültür Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. IŞIL BAŞ
PROF. DR. STEPHEN VOSS