Arap dilinde isim fiiller
Başlık çevirisi mevcut değil.
- Tez No: 3823
- Danışmanlar: YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN TURAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Arapça, İsim fiiller, Arabic, Verbal noun
- Yıl: 1988
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Medeniyeti ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
îsîm fiiller fiillerin yeriae kullanılan husûsî isim - lerdir.Bu kelimeler yerine kullanıldıkları fiiller gibi a - mel ederek müteaddilik ve lâzımlık bakımından onlara uyarlar. Ancak bu kelimelerin zamanlara ve şahıslara göre çekimleri yapılmaz. Her isim fiil husûsi bir zaman için vaz» edilmiştir ve çekim eklerini almadan vaz' edildiği zamanın bütün şahıs larına delalet eder. İsim fiillerin bir özelliği de âmillerden etkilenmeme - leridir. Meselâ fiil-i muzârinin başına nasb ve cezm edatları gelip onu mansup veya roeczûm okuttukları halde, is im fiille - rin başına herhangi bir âmilin gelip de onları etkilemesi söz konusu değildir. Bu kelimeler, bulundukları cümlenin temel unsurları olup hâl, temyiz, sıfat vb. gibi talî unsur olmazlar. Yine bu keli - melerin, raübtedâ, haber, fâil,mef 'ül,mecrûr olarak vs. kullanıl maları da caiz değildir. Fiillerin ma'mülleri kendilerinden önce geldiği zaman amel edebilmelerine karşılık isim fiillerin ma'mülleri ken - dilerinden önce gelemez. Nahiv âlimleri, isim fiillerin Arap dilinde kelimenin hangi bölümüne girdiği konusunda farklı görüşler ileri sür müşlerdir. Hahlvcilerin çoğunluğu Basraliların görüşünü be - nimsemişl erdir. Bu görüşe göre isim fiiller hakiki isimlerdir. Ancak burada“isim”sözü ile bu kelimelerin morfolojik yapısı anlaşılmalıdır. Zira bu kelimeler fiil manasını ifade etmek - tedirler. îsim fiiller zaman bakımından üç kısma ayrılır: a. Emir manasına kullanılan isim fiiller. Bunlar sayıca en fazla olanlardır. ( !__^ ), ( Î_Z ),( O.J ) ve( ^ I )gibi»emir ( -82- b. Mâzî manasına kullanılan isim fiiller. Bunlar sayıca ir manasına kullanılanlardan daha azdır.( tlC^ ),( CxS ) » <^),( <H^)ve( <ÜT) gibi.“ C' c. Muzâri* manasına kullanılan isim fiiller. Bunlar sayı bakımından en az olan isim fiillerdir. Muzâri* manasına gelen isim fiilleri bâzı nahivciler kabul etmemiş ve bunların mâzî manasına olduklarını söylemişseler de nahivcilerin çoğunluğu muzârî isim fiillerin mevcudiyetini kabul etmişlerdir. ( j I), ( ç_4 ) ve ( jiS ) gibi. îsim fiiller genel olarak semaî ve kıyâsî olmak üzere iki kısımdır. Semaî isim fiiller, Araplardan işitilen kelimelerdir. Bunlara kıyasla yeni isim fiiller elde edilemez. Ancak aL-JSsâî, bu isim fiillerden, zarflardan ve harf -i çerler ile mecrûrla- rından mankul isim fiillere, bir harften fazla olmak ve hi - tâb için olmak şartı ile, kıyas yapılmasını caiz görmüştür. Kıyâsî isim fiiller, çoğunluğun görüşüne göre bütün sü- lâsî,tâm ve çekimli fiillerden ( tj Q )vezninde türetilir. Rubâî fiillerden bu vezinde gelen isim fiiller ise nahivci - ler tarafından ”şâzz“ veya ”nâdir“ olarak kabul edilmiştir. Semaî isim fiiller asılları bakımından başlıca iki kıs ma ayrılırlar: a. Mürtecel isim fiiller. Bunlar Arapların ilk defa isim fiil olarak vaz' ettiği kelimelerdir. ( ° ^> ),( İJT ) ve ( £ L-ll. ) gibi. b. Menkul isim fiiller. Bunlar, ilk defa isim fiil ola rak vaz» edilmiş kelimeler olmayıp, sonradan isim fiilliğe nakledilmişlerdir. Bu isim fiiller nakledildikleri asıllara göre şu kısımlara ayrılırlar: 1. Zarflar ve harf -i çerler ile mecrûrlarından menkûl isim fiiller. ( 2Uy ),( SiT&T ),( &jL£ ) ve ( âŞÎI. ) gibi. 2. Mastarlardan menkûl olanlar. Bu bölümdeki isim fiil - ler( İJ^J J^Xf )raisâlinde olduğu gibi kendi lafzından fiili bu--83-' lunan ve ( IÎ5J U_J ) misâlinde olduğu gibi fiili mühmel o- lan mastarlardan menkul olmak üzere iki kısma ayrılır. 3. ar-Razî'ye göre fiilden menkul olan isim fiil. («Ş jS”) ve ( cfeT/ Ç 1? ) gibi. Hahiv âlimleri isim fiilleri müf red ve mürekkeb olarak iki kısma ayırmışlardır. Müfred isim fiiller: ( °»_^ ).( t ^ ) vb. gibi. Mürekkeb isim fiiller :( J-^- *» ) ve ( >J a ) gibi. îsim fiiller cumhura göre ma* r if elik ve nekrelik bakı - mından üç gruba ayrılır: a. Sadece ma'rife olarak kullanılanlar: ( «ULT )ve( £-**!) gibi. b. Sadece nekre olarak kullanılan isim fiiller:( LaIj ), ( f-4Ş) )ve( tUj. ) gibi. c. Tenvîn aldıkları zaman nekre, tenvîn almadıkları za - man ma'rife olarak kullanılanlar: ( a - >J.- » - «j. ),( £ - Co - «u_^) ( İ_* --^ )ve < j'| - J^l“)gibi/ îster tenvinli isterse tenvinsiz kullanılsın, bütün isim fiillerin ma'rife olduğu da söylenmiştir.Ancak cumhurun gö - rüşü tercih edilmektedir. îsim fiiller çoğunlukla yerine kullanıldıkları fiiller gibi amel ederler. Fiil müteaddî ise yerine kullanılan isim fiil de müteaddî, fiil lâzım ise yerine kullanılan isim fiil de lâzım olur. Mef 'ûlünü harf -i cer vasıtası ile alan fiilin yerine kullanılan isim fiil de aynı şekilde harf -i cer vasıtası ile mef'ûl alır. Emir manasına kullanılan isim fiiller müteaddi ve lâ - zım olmak üzere iki kısımdır. Bu husus isim fiilin yerine kul lanıldığı fiile bağlıdır. îhbârî isim fiiller ise sadece lâ zım olarak kullanılırlar. Ancak ( ^-.T )ve (» - A) kelimeleri, müteaddî fiillerin-84- yerine kullanıldıkları halde mef'ûl almazlar. Bâzı isim fiiller hem müteaddîhem de İzim fiillerin ye rine kullan ılırlar. Bu taktirde yerine kullanıldıkları fiile göre müteaddî veya lâzım olurlar. Meselâ ( -_La )kelimesi, hem ( °j-£> ) hem de ( J-^-J I ) manasına kullanılır. İsim fiillerin ma'mülleri, Basra 'lılar in ve çoğunluğun gö rüşüne göre, kendilerine tekaddum edemez. Kûf e' lilere göre hu caizdir. Basra* lıların görüşü tercih edilmiştir. îsim fiiller mahzûf oldukları halde amel edemezler. Bu kelimelere bariz ref* zamirlerinin f t ekid nunlarmın ve müen- neslik ( c :tâ)smm bitişmesi caiz olmadığı gibi,muzârî manasına gelen isim fiillerin başına fiil-i muzârinin ala - metlerinden olan ( °J ) vb. edatlar da gelemez. Bu kelimeler zamana ve şahıslara göre çekim yapılmayıp vaz' edildikleri zamanın bütün şahıslarına delalet ederler. Talep ifade eden isim fiillerin cevabında bulunan fiil-i muzâri meczûm olur.Ancak cevabın başında ( <J ) bulunduğu za man sadece (J'-^«i )veznindeki isim fiillerden sonra fiil-i muzârinin mansub olması caiz olup diğer isim fiillerin ceva bında ( <-* )dan sonra gelen fiil-i muzârinin nasbedilrnesi ca iz değildir. îsim fiiller, failin vucuben gizli,açık isim veya ce - vâzen gizli gelmesi gereken yerlerde tamamen yerine geçtik - leri fiillerle aynıdırlar. Bariz ref* zamirleri ise fiillere bitiştikleri halde isim fiillere bitişemezler. îsim fiillerin Arap dilinde Kelimenin hangi türüne gir diği konusunda nahivciler ihtilâf etmişlerdir: 1. Basra' lı nahivcilerin çoğunluğunun, görüşüne göre bu. kelimeler hakiki isimlerdir. 2. Küfe' lilere göre bu kelimeler hakiki fiillerdir. 3. Bâzı Basra' lı nahivc ilere göre bu kelimeler fiil o - lup isimler gibi kullanılmışlardır. 4. Abu Cacfer îbn Sabır 'a göre isim fiiller kelimenin;-85- dördüncü bir nevidir. Buna n al-Hâlifa”veya“Hâlifatu'l-Fi'l”adını vermiştir. Bu görüşlerden Basra' lılarm çoğunluğunun görüşü olan birinci görüş tercih edilmiştir. Nahivcilerden birçoğunun da ifade ettiği gibi isim fiil ler mübalağa, tekid;îcâz ve ihtisar gayesi ile vaz' edilmiş olup, mana bakımından yerine kullanıldıkları fiillerden, daha kuvvetli, laf iz bakımından ise daha kısadırlar. Çünkü şahısla - ra göre çekimleri yapılmaz- ve bütün şahıslar için aynı lafız da kullanılırlar. Nahivc ilerin çoğunluğunun tercihine göre isim fiillerin i'râbdan mahalli yoktur. Yani fâil,mef 'ûl,mübt eda, haber, mecrûr vs. olmazlar. îsim fiillerin mebnî olduğu hususunda nahiv âlimleri gö rüş birliğine varmışlar, ancak mebnilik sebebine dair farklı sebepler göstermişlerdir. Netice olarak, bu çalışmamızda ulaşabildiğimiz çeşitli kaynaklardaki dağınık ve kopuk bilgileri bir araya getirerek, kısa ve öz olarak derli toplu bir şekilde, kendimizden fazla birşey katmadan, her görüşün kailini zikretmek suretiyle sun mağa çalıştık.
Özet (Çeviri)
Özet çevirisi mevcut değil.
Benzer Tezler
- Kur`an-ı Kerim'de edatlarla kullanılan fiiller
Başlık çevirisi yok
ŞAHMETTİN ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
DilbilimMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HALİT ZEVALSİZ
- Divanu Lugati't-Türk'te söz yapımı
Başlık çevirisi yok
İPEK BİLGEN
Doktora
Türkçe
1989
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TALAT TEKİN
- Arap dilinde gayr-ı munsarıflar
Başlık çevirisi yok
ALADDİN GÜLTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. MUSTAFA KILIÇLI
- Arap dilinde istifham edatları
Interrogative preposition in Arabic language
MEHMET CEVAT ERGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Doğu Dilleri ve EdebiyatıDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURETTİN TURGAY