Psikobiyolojik kişilik modeli ve beş faktör kişilik kuramı: Mizaç ve karakter envanteri (TCI) ile Beş Faktör Kişilik Envanterinin (5FKE) karşılaştırılması
Psychobiological personality model and five factor personality theory: Comparison of temperament and character inventory (TCI) and Five Factor Personality Inventory (5FPI)
- Tez No: 241406
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HALUK ARKAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Beş faktör kişilik modeli, Demografik özellikler, Kişilik, Kişilik envanteri, Kişilik profilleri, Kişilik özellikleri, Ölçekler, Ölçme-değerlendirme, Five factor personality model, Demographic characteristics, Personality, Personality inventory, Personality profiles, Personality traits, Scales, Measurement and evaluation
- Yıl: 2009
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Bölümü
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kişiliğin açıklanmasında, boyutsal modellerin en önemli iki temsilcisi, Cloninger'in Psikobiyolojik Kişilik Modeli ile Costa ve McCrae'nin Beş Faktör Kişilik Kuramı'dır. Psikobiyolojik Kişilik Modeli, bellekteki kavram öncesi yanlılıkları içinde barındırdığı varsayılan dört mizaç boyutu ile bireyin büyürken çevresel etki ve değişimlere adaptasyonunun bir sonucu olarak şekillendiği varsayılan üç karakter boyutundan oluşmaktadır. Beş Faktör Kişilik Kuramı ise, insanların gösterdikleri bireysel farklılıkların dünyadaki bütün dillerde kodlanacağı, konuşma diline sözcükler halinde yansıyacağı ve bu sözcüklerden yola çıkarak insanın kişilik yapısını kapsayacak bir sınıflamanın olabileceği temel varsayımına dayanmaktadır.Bu araştırmanın amacı, iki kişilik kuramını, boyutsal anlamda karşılaştırarak, olası ilişki, binişme ve birbirlerini yordama durumlarını saptamaktır. Çalışmanın örneklemi, yaşamlarının herhangi bir döneminde psikolojik/psikiyatrik tedavi almamış 200 gönüllüden oluşmuştur. Mizaç ve Karakter Envanteri ile Beş Faktör Kişilik Kuramı veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, iki kuramın boyutlarının birbirleriyle anlamlı düzeyde ilişkili olduğu saptanmıştır. Kendini Aşma boyutu dışında, her iki kuramın tüm boyutlarının diğerinin en az bir boyutu ile 0.40'ın üzerinde yüksek seviyede ilişkili olduğu bulunmuştur. Kendini Aşma boyutu ise, Psikobiyolojik Kişilik Kuramı'nın biricik boyutu olarak kendini göstermiştir. Bu korelasyonlar alt boyutlar bazında yapılan analizlerle de desteklenmiştir. Çoklu regresyon analizleri sonuçlarında, Kendini Aşma dışında, iki kuramın boyutlarının birbirlerini belirli bir düzeyde yordayabildiği (%28 ile %60 arası) görülmüştür. Sonuç olarak, iki kişilik kuramının boyutlarının birebir bir binişme göstermediği saptanmıştır. Tüm bu bulgular beklenen doğrultuda, çalışmanın doğurguları ile uyumlu ve yurtdışı çalışmaları destekler nitelikte bulunmuştur.
Özet (Çeviri)
The best two attorney of dimensional models for explain the personality are Cloninger?s Psychobiological Personality Model and Costa and McCrae?s Five Factor Personality Theory. Psychobiological Personality Model fall out four temperament dimensions which are assumed to be include preconneptual structures in perceptual memory, furthermore three character dimensions which are the result of adaptation of environmental effects and exchange in the process of the human grow up. Five Factor Personality Theory arises from the basic assumption that the individual differences, which are shown by human, shall be coded to all languages in the world, shall be reflected to the speak language by means of the words and a classification that comprises the structure of human personality which is the result of these words.The aim of this research is to compare in the dimensional sense these two personality theory and to determine their relation, overlapping and correlative predictions. The sample of this study comprises of 200 volunteers who were never under psychiatric or psychological treatment during their lifetime. Temperament and Character Inventory and Five Factor Personality Inventory were used for instrument of data collection. As a result of the implemented analyses, it has been determined that the dimensions of two theories are significantly related. Excluding the Self-Transcendence dimension, all dimensions of both theories are highly related over the level of 0.40, with at least one dimension of the other theory. Self-Transcendence did justice to oneself that unique dimension of psychobiological personality model. These correlations were supported by the analyses which were made in the basis of sub-dimensions. It was observed at the results of multiple regression analysis that, excluding the Self-Transcendence, the dimensions of two theories can be correlative predicted and overlapping each other in definite degree (between %28 and %60). All these inventions are found, as anticipated, in the same direction with the hypothesis of this study and supporting the findings of the foreign studies.
Benzer Tezler
- Cloninger'in psikobiyolojik kişilik kuramının Türk örnekleminde sınanması
An investigation of Cloninger's psychobiological personality theory in a Turkish sample
HALUK ARKAR
- Otomatik düşünceler, fonksiyonel olmayan tutumlar ve mizaç ve karakter arasındaki ilişkiler
The relationships between automatic thoughts, dysfunctional attitudes, and temperament and character
CEREN GÖKDAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
PsikolojiEge ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALUK ARKAR
- Öğretmenlerin kişilik özellikleri ile sınıf yönetimi yaklaşımları arasındaki ilişki
The relationship between teachers' personality traits and classroom management approaches
BİRGÜL KARAKAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LATİFE KABAKLI ÇİMEN
- Üniversite öğrencilerinde sanal gerçeklik ve gerçek dart atışı sırasında kalp atım hızı değişkenliğinin kişilik ile ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship of heart rate variability with personality during virtual reality and real darts in university students
SAİD ENES YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
SporManisa Celal Bayar ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYLİN ZEKİOĞLU
- Z kuşağının duygusal ve bilişsel tepkileri: Influencer ve televizyon reklamlarının psikofizyolojik etkileri
Emotional and cognitive responses of generation Z: Psychophysiological effects of influencer and television advertisements
NURTEN BALCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İletişim BilimleriÜsküdar ÜniversitesiNöropazarlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAMİ VAROL ÜLKER