Mimarlıkta yapay zekâ araştırma eğilimlerinin veritabanları üzerinden haritalanması
Mapping research trends in artificial intelligence in architecture across databases
- Tez No: 1021501
- Danışmanlar: PROF. DR. BÜLENT ONUR TURAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilim ve Teknoloji, Mimarlık, Science and Technology, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Enformatik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilgisayar Ortamında Sanat ve Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zekâ teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, mimarlık alanında tasarım, analiz, görselleştirme ve karar verme süreçlerini önemli ölçüde dönüştürmektedir. Bununla birlikte, yapay zekâ ve mimarlık kesişimindeki akademik üretimin bibliyografik veri tabanları tarafından nasıl temsil edildiği ve bu temsil biçimlerinin araştırma alanının görünürlüğünü nasıl etkilediği henüz yeterince incelenmemiştir. Bu durum, yapay zekâ ve mimarlık literatürünün farklı veri tabanları üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesini epistemolojik açıdan önemli hâle getirmektedir. Bu çalışmanın amacı, yapay zekâ ve mimarlık alanındaki akademik üretimi Web of Science, Scopus, Avery Index to Architectural Periodicals ve TR Dizin veri tabanları üzerinden karşılaştırmalı olarak inceleyerek alanın araştırma eğilimlerini, tematik kümelerini ve entelektüel yapısını ortaya koymaktır. Araştırmada bibliyometrik analiz ve bilim haritalama yaklaşımı benimsenmiştir. İlgili veri tabanlarından elde edilen bibliyografik kayıtlar, anahtar kelimeler ve özet metinler üzerinden VOSviewer yazılımı kullanılarak metin madenciliği ve birlikte oluşum analizleri ile değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, yapay zekâ ve mimarlık literatürünün homojen bir araştırma alanı olmadığını, farklı tematik ve disiplinler odaklar etrafında kümelendiğini göstermektedir. Literatürde enerji performansı, sürdürülebilirlik, bilgisayarlı görü, çevresel modelleme, veri odaklı tasarım, BIM, algoritmik üretim ve üretken yapay zekâ temelli tasarım süreçlerinin öne çıktığı belirlenmiştir. Veri tabanlarının alanı farklı biçimlerde temsil ettiği görülmüştür. Web of Science daha bütünleşik ve disiplinlerarası bir araştırma yapısı sunarken, Scopus çevresel modelleme, görüntü işleme ve teknik optimizasyon çalışmalarını öne çıkarmaktadır. Avery Index mimarlık merkezli tasarım, kuramsal tartışmalar ve üretken yapay zekâ odaklı araştırmaları daha görünür kılarken, TR Dizin'in daha sınırlı ve gelişmekte olan bir dijitalleşme söylemi etrafında şekillendiği belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, bibliyografik veri tabanlarının yalnızca bilgi depolayan kaynaklar olmadığını, aynı zamanda araştırma alanlarını farklı disipliner öncelikler ve epistemolojik kümelenmeler üzerinden temsil eden yapılar olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, yapay zekâ ve mimarlık alanında gerçekleştirilecek bibliyometrik araştırmalar için veri tabanı seçimine ilişkin metodolojik bir çerçeve ve karşılaştırmalı bir değerlendirme sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The rapid advancement of artificial intelligence (AI) technologies is significantly transforming design, analysis, visualization, and decision-making processes in architecture. However, the ways in which academic production at the intersection of AI and architecture is represented across different bibliographic databases, and how these representations shape the visibility of the field, remain insufficiently explored. This situation highlights the need for a comparative examination of AI and architecture literature from an epistemological perspective. The aim of this study is to investigate academic research on AI in architecture through a comparative analysis of four bibliographic databases: Web of Science, Scopus, Avery Index to Architectural Periodicals, and TR Dizin. The study seeks to reveal the research trends, thematic clusters, and intellectual structure of the field. A bibliometric analysis and science mapping approach was adopted. Bibliographic records obtained from the selected databases were analyzed using text mining and co-occurrence analysis of keywords and abstract texts through the VOSviewer software. The findings indicate that AI and architecture literature does not constitute a homogeneous research domain but is organized around distinct thematic and disciplinary clusters. Prominent research topics include energy performance, sustainability, computer vision, environmental modeling, data-driven design, Building Information Modeling (BIM), algorithmic generation, and generative AI-based design processes. The results further demonstrate that each database represents the field differently. While Web of Science presents a more integrated and interdisciplinary research structure, Scopus emphasizes environmental modeling, image processing, and technical optimization studies. Avery Index highlights architecture-centered design discourse, theoretical discussions, and generative AI research, whereas TR Dizin reflects a more limited and emerging discourse focused on digitalization and AI awareness. The study concludes that bibliographic databases should not be regarded solely as information repositories but also as structures that represent research fields through different disciplinary priorities and epistemological clusterings. In this regard, the study provides a methodological framework and comparative perspective for future bibliometric investigations in the field of AI and architecture.
Benzer Tezler
- Multi objective early-stage design optimization of multifamily residential projects
Çok daireli konut projelerinin çok amaçlı erken aşama tasarım optimizasyonu
EYMEN ÇAĞATAY BİLGE
Doktora
İngilizce
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN YAMAN
- Morphological chart as a tool for analysis: A study on structural solutions, design types and disciplinary mindsets in design education
Analiz aracı olarak morfolojik çizelge: tasarım eğitiminde yapısal çözümler, tasarım türleri ve disipliner zihniyetler üzerine bir araştırma
RENK HÜLAGÜ İNCE
Doktora
İngilizce
2024
Endüstri Ürünleri Tasarımıİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstriyel Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEBNEM TİMUR
- İnsan bilgisayar etkileşimi bağlamında iç mimarlık eğitiminde yapay zekâ kullanımının irdelenmesi
Examining the use of artificial intelligence in interior architecture education in the context of human computer interaction
ELİF KÜÇÜK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
İç Mimari ve DekorasyonKocaeli Üniversitesiİç Mimarlık Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. DİDEM ERTEN BİLGİÇ
- 1950-1975 dönemi sosyal yapı değişiminin konut tasarımına etkisi Ankara-Kavaklıdere örneği
1950-1975 period effects of changes in social structure on planning of residences -Ankara, Kavaklıdere eraple
ADNAN AKSU