Okul öncesi dönem çocuklarının ve öğretmenlerinin çocuk hakları tutumları ile demokratik davranışlarının incelenmesi
Examining children's and teachers' attitudes toward children's rights and their democratic behaviors in the preschool period
- Tez No: 1021215
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE ÖZTÜRK SAMUR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Demokratik değerler, Okul öncesi eğitim, Okul öncesi çocuklar, Okul öncesi öğretmenler, Çocuk Hakları Sözleşmesi, Democratic values, Preschool education, Preschool children, Preschool teachers, Children Rights Convention
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Millî Eğitim Bakanlığına (MEB) bağlı okul öncesi kurumlarda öğrenim gören 60-72 aylık çocukların ve okul öncesi öğretmenlerinin çocuk haklarına yönelik tutumları ile demokratik davranışlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nicel ve nitel verilerin birbirini tamamladığı sıralı açıklayıcı karma desen ile yürütülmüş; örneklem tabakalı ve seçkisiz örnekleme yoluyla iki aşamada belirlenmiştir. Nicel aşamada 215 çocuk ve 44 öğretmenle çalışılmış; çocukların çocuk haklarına ilişkin tutumlarını ve demokratik davranışlarını belirlemek amacıyla Çocuk Hakları Ölçeği (ÇHÖ) ve Demokratik Davranış Ölçeği (DDÖ); öğretmenlerin çocuk haklarına ilişkin tutumlarını belirlemek amacıyla ise Çocuk Hakları Tutum Ölçeği (ÇHTÖ) kullanılmıştır. Nitel aşamada ise üç farklı sosyoekonomik düzeyi temsil eden okullardan seçilen 19 çocuk ve 18 öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler yürütülmüştür. Araştırma bulgularına göre çocukların hak farkındalığı ve demokratik davranış düzeyleri yüksek bulunmuş; hak tutumları ile demokratik davranışlar arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Demografik değişkenler incelendiğinde, çocukların çocuk haklarına ilişkin tutumları ve demokratik davranışları cinsiyet, yaş grubu, devam edilen okul, aile gelir düzeyi, ebeveyn eğitim düzeyi, kardeş sayısı ve annenin çalışma durumu değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermemiştir. Kardeş sayısı değişkeninde demokratik davranış toplam puanı anlamlılık sınırına yakın bulunmakla birlikte, .05 düzeyi aşılmadığından anlamlı farklılık olarak değerlendirilmemiştir. Nitel bulgular, çocukların hak algısının sosyoekonomik bağlama göre belirgin biçimde farklılaştığını ortaya koymuştur: Üst sosyoekonomik düzeydeki çocuklar hakları oyun, sevgi ve katılım gibi gelişimsel kavramlarla tanımlarken alt sosyoekonomik düzeydekiler beslenme, barınma ve güvenlik üzerinden çerçevelemiştir. vi Öğretmenlerin çocuk haklarına yönelik tutumları; eğitim hakkı, korunma hakkı, temel ihtiyaçların karşılanması ve farkındalık boyutlarında genel olarak olumlu düzeyde bulunmuştur. Öğretmenlerin ÇHTÖ puanları çocuk sayısına göre anlamlı biçimde farklılaşmış; iki ve üzeri çocuğu olan öğretmenlerin tutumlarının bir çocuğu olanlara göre daha olumlu olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte nitel bulgular, öğretmenlerin çocuk haklarını ağırlıklı olarak eğitim hakkı ve temel ihtiyaçlar ekseninde tanımladıklarını; katılım hakkını sınıf ortamına taşımada güçlük yaşadıklarını ve 18 öğretmenden yalnızca 4'ünün katılım hakkına değinebildiğini ortaya konulmuştur . Araştırma bütünüyle değerlendirildiğinde, nicel düzeyde çocukların hak farkındalığı ve demokratik davranışlarının genel olarak yüksek olduğu; nitel bulguların ise bu genel görünümün sosyoekonomik koşullar ve aile deneyimleriyle farklı biçimlerde anlamlandırıldığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the attitudes toward children's rights and democratic behaviors of 60-72-month-old children enrolled in preschool institutions affiliated with the Ministry of National Education, as well as those of their preschool teachers. The study was conducted using a sequential explanatory mixed-methods design in which quantitative and qualitative data complemented each other. The sample was determined in two stages through stratified and random sampling. In the quantitative phase, 215 children and 44 teachers participated; children were administered the“Children's Rights Scale”and the“Democratic Behavior Scale,”while teachers completed the“Children's Rights Attitude Scale.”In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 19 children and 18 teachers selected from schools representing three different socioeconomic levels. Findings revealed that children's rights awareness and democratic behavior levels were high, and a significant positive relationship was found between rights attitudes and democratic behaviors. When demographic variables were examined, no significant differences were found in children's rights-related attitudes and democratic behaviors according to gender, age group, school attended, family income level, parental education level, number of siblings, or mother's employment status. Although the democratic behavior total score approached the significance threshold for the sibling variable, it was not considered a significant difference as the .05 level was not exceeded. Qualitative findings revealed that children's rights perceptions differed markedly according to socioeconomic context: children from upper socioeconomic backgrounds defined rights through developmental concepts such as play, love, and participation, while those from lower socioeconomic backgrounds framed rights in terms of nutrition, shelter, and safety. viii Teacher's attitudes toward children's rights were found to be generally positive in the dimensions of the right to education, the right to protection, meeting basic needs, and awareness. Teacher's ÇHTÖ scores differed significantly according to the number of children they had; teachers with two or more children demonstrated more positive attitudes than those with one child. Qualitative findings, however, revealed that teachers defined children's rights predominantly through the lens of the right to education and basic needs; that they experienced difficulty in translating the right to participation into classroom practice; and that only 4 out of 18 teachers were able to address the right to participation. When the study is considered as a whole, the quantitative findings indicate that the children generally demonstrated high levels of rights awareness and democratic behavior. The qualitative findings, however, reveal that this general pattern was interpreted and experienced differently depending on socioeconomic conditions and family experiences.
Benzer Tezler
- Okul öncesi öğretmenlerinin 60-72 aylık çocukların katılım hakkına dair görüşleri (İstanbul ili örneği)
Opinions of preschool teachers on the participation rights of 60-72 months-old children (Istanbul example)
ŞEYMA SEZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıÜsküdar ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURPER ÜLKÜER
- Okul öncesi öğretmenlerinin çocukluk anlayışı
Understanding of childhood of preschool teachers
MÜGE KUNT BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiÇocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESLİHAN AVCI
- Okul öncesi dönemde pandemi sürecinde çocukların oyun hakkına ilişkin öğretmen görüşleri
Teacher's opinions about children's right to play during the pandemic in the pre-school period
SELEN NUR EVCEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimMaltepe ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RENGİN ZEMBAT
- Yurt dışından kesin dönüş yapan işçi çocukları ile Türkiye'de doğup büyümüş çocukların frustrasyona karşı geliştirdikleri agresyonun yönü ve türünün rosenzwerg pıcturefrustratron testi ile değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
NERMİN ÇELEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıUludağ ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SUNA TANELİ