Diyarbakır efsanelerinin arketipsel sembolizm bağlamında çözümlenmesi
Analysis of Diyarbakır legends in the context of archetypal symbolism
- Tez No: 1021164
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMAZAN ERGÖZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Efsane, arketip, folklor Jung, mitoloji, Evliyalar, Gerçek benlik, Gölge arketip, Legend, Archetype, Folklore, Jung, Mythology, Saints, Self-Congruity, Shadow archetype
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bitlis Eren Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
T.C. Bitlis Eren Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı DİYARBAKIR EFSANELERİNİN ARKETİPSEL SEMBOLİZM BAĞLAMINDA ÇÖZÜMLENMESİ Yüksek Lisans Tezi Sevgi ERDİNÇ Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Ramazan ERGÖZ Nisan 2026 ÖZET Bilinçli süreçler, bireyin yalnızca çevresel uyaranları pasif bir biçimde algılamasını değil aynı zamanda uyaranları rasyonel değerlendirme süzgecinden geçirerek mantıksal çıkarımlar üretmesini ve davranışlarını bu doğrultuda düzenlemesini sağlar. Bilinç, bireyin davranışlarını yönlendiren yürütücü bir işlev görür. Bireyin toplumsal normlar, etik değerler ve kültürel kodlar çerçevesinde kendisini konumlandırmasına ve çevresel gerçekliğe uyum sağlamasına katkıda bulunur. Diyarbakır efsanelerini arketipsel sembolizm bağlamında inceleyerek bu anlatıların insan benliğinin bilinç ve bilinçdışı katmanları ile olan ilişkisini çözümlemeyi amaçlar. Bu efsaneler; kentin tarihsel sürekliliğini, mekânsal hafızasını ve kültürel kimliğini sembolik düzlemde temsil eden anlatılar olarak bireyin gerçekliği algılama biçimini etkileyen epistemolojik ve kültürel referans alanları oluşturur. Böylelikle efsaneler, bireyin bilinç düzeyinde çevresini anlamlandırmasına yardımcı olan ve bireyin toplumsal aidiyet duygusunu pekiştiren sembolik yapılar olarak değerlendirilir. Jung'un kolektif bilinçdışını da göz önünde bulundurunca Diyarbakır efsaneleri, yalnızca bilinç düzeyinde işlev gören kültürel anlatılar değil kolektif bilinçdışının sembolik yansımaları olarak da değerlendirilmektedir. Bireyin kendisini tarihsel ve kültürel bir süreklilik içerisinde anlamlandırmasına katkıda bulunur. Söz konusu çalışmam efsanelerin arketipsel sembolizm bağlamında çözümlenmesi yoluyla, insan benliğinin bilinç ve bilinçdışı katmanları ile kültürel anlatılar arasındaki etkileşimi ortaya koymayı ve Diyarbakır'ın sözlü kültür mirasının psikolojik ve sembolik anlam düzeylerini akademik bir perspektif içerisinde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bu çalışmada Diyarbakır efsaneleri, arketipsel sembolizm bağlamında incelenmiş ve efsanelerde yer alan kolektif bilinçdışı unsurların anlam dünyası ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın kuramsal çerçevesi, Carl Gustav Jung'un arketip kuramı temel alınarak oluşturulmuştur. Jung'un kolektif bilinçdışı, arketipler ve semboller üzerine geliştirdiği yaklaşım, efsanelerin derin yapısını çözümlemede önemli bir zemin sunmaktadır. İnceleme materyali olarak Muhsine Helimoğlu Yavuz'un derlemiş olduğu Diyarbakır Efsaneleri adlı eser esas alınmış. Metinler Jungçu sembol okuması ile değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Republic of Türkiye Bitlis Eren University Graduate School Department of Turkish Language and Literature ANALYSIS OF DİYARBAKIR LEGENDS IN THE CONTEXT OF ARCHETYPAL SYMBOLISM Master's Thesis Sevgi ERDİNÇ Supervisor: Assistant Professor Ramazan ERGÖZ April 2026 ABSTRACT Conscious processes enable the individual not only to passively perceive environmental stimuli but also to produce logical inferences by passing these stimuli through a rational evaluation filter and to regulate their behavior accordingly. Consciousness functions as an executive process that directs individual behavior. It contributes to the individual's positioning of themselves within the framework of social norms, ethical values, and cultural codes, and to their adaptation to environmental reality. This study aims to analyze the relationship between these narratives and the conscious and unconscious layers of the human psyche by examining Diyarbakir legends within the context of archetypal symbolism. These legends, as narratives representing the historical continuity, spatial memory, and cultural identity of the city on a symbolic level, form epistemological and cultural reference frameworks that influence the individual's perception of reality. Thus, legends are evaluated as symbolic structures that assist the individual in making sense of their environment at the conscious level and reinforce their sense of social belonging. Considering Carl Gustav Jung's concept of the collective unconscious, Diyarbakir legends are regarded not merely as cultural narratives operating at the conscious level but also as symbolic reflections of the collective unconscious. They contribute to the individual's self-understanding within a historical and cultural continuity. Through the analysis of legends within the context of archetypal symbolism, this study aims to reveal the interaction between the conscious and unconscious layers of the human psyche and cultural narratives, and to evaluate the psychological and symbolic meaning levels of Diyarbakir's oral cultural heritage within an academic perspective. In this study, Diyarbakir legends were examined within the context of archetypal symbolism, and the meaning universe of the collective unconscious elements within the legends was attempted to be revealed. The theoretical framework of the research was established based on Carl Gustav Jung's theory of archetypes. Jung's approach to the collective unconscious, archetypes, and symbols provides an essential foundation for analyzing the deep structure of legends. The work titled“Diyarbakir Efsaneleri”(Diyarbakir Legends) compiled by Muhsine Helimoglu Yavuz was taken as the primary material of analysis. The texts were evaluated through a Jungian reading of symbols.
Benzer Tezler
- Anadolu efsanelerinde yasaklar ve cezalar
Prohibitions and penalties in the Anatolian legends
RAMAZAN ERGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Halk Bilimi (Folklor)Ardahan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERDOĞAN ALTINKAYNAK
- “Diyarbakır Efsaneleri”adlı eserde yer alan söz varlığının Türkçe öğretimi açısından incelenmesi
“Diyarbakır Legends”investigation of the vocabulary contained in the work titled in terms of teaching Turkish
HALEF ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimSiirt ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REZAN KARAKAŞ
- 8. sınıf görsel sanatlar dersinde somut olmayan kültürel miras bilincinin geliştirilmesi (Efsaneler örneği)
Developing awareness of intangible cultura heritage in the 8th grade visual arts lessons (Example myths)
ASİYE YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimDicle ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜNİRE MERAL YAĞÇI TURAN
- Hazar Gölü-Ergani (Elazığ vilyeti) çevresinde yaşayan heteroptera türlerin sistematiği ve ekolojisi üzerine araştırmalar
Siystematich-ökologische untersuchurgen uber die ganzen (heteroptera) ausdem gebiet Hazar-see, maden und Ergani (Prov. Elazığ)
SUAT KIYAK