Geri Dön

Modernleşme bağlamında Sırat-ı Müstakim mecmuasında kadın (1908-1912)

Women in Sırat-ı Mustakim magazine in the context of modernisation (1908-1912)

PDF İndir

  1. Tez No: 1021163
  2. Yazar: EBRU DALKILIÇ
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. AHMET İŞLER
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Tarih, History
  6. Anahtar Kelimeler: Sırat-ı Müstakim dergisi, Toplumsal cinsiyet, Sırat-ı Müstakim magazine, Gender
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Bitlis Eren Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu tez, Osmanlı-Türk modernleşme sürecinde kadın kimliğinin nasıl inşa edildiğini, dönemin önemli İslamcı düşünce platformlarından biri olan Sırât-ı Müstakîm mecmuası üzerinden incelemektedir. Modernleşme, yalnızca teknik ve idari alanlarda değil, toplumsal cinsiyet rolleri, aile yapısı, kültürel değerler ve kamusal–özel alan ayrımları gibi pek çok sosyal faktörü yeniden şekillendiren çok boyutlu bir dönüşüm süreci olarak ele alınmıştır. Kadın kimliği üzerinden yürütülen tartışmaların daha görünür hale gelmesine yol açmıştır. Tezde, Sırât-ı Müstakîm dergisinde kadının nasıl temsil edildiği; annelik, aile içindeki roller, eğitim, tesettür, kadın–erkek eşitliği, ekonomik üretim ve kamusal hayata katılım gibi başlıklar çerçevesinde incelenmiştir.Bulgular, derginin modernleşmeye tamamen karşı bir tavır almadığını; aksine teknik ve kurumsal reformları desteklerken kültürel ve dinî değerlerin korunmasını önceleyen seçici bir modernlik anlayışı geliştirdiğini göstermektedir. Mecmuada kadın, toplumun manevi ve kültürel sürekliliğini sağlayan temel aktör olarak görülmüş; kamusal alan görünürlüğü sınırlı tutulurken, eğitim ve ahlâk temelli bir annelik modeli ön plana çıkarılmıştır. Batı feminizminin bireyci özgürlük anlayışına karşılık, kadın ve erkeğin birbirini tamamlayan fakat farklı sorumluluklara sahip olduğu“fıtrat temelli”bir rol dağılımı savunulmuştur. Çalışmada ayrıca kadın emeği, modernleşme sürecinde görünmez ancak belirleyici bir güç olarak ele alınmış; kadınların ekonomik üretime katılımı desteklenmekle birlikte, bu katılımın çoğunlukla ev içi ve kayıt dışı alanlarla sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Bunun yanında mecmua, kadın eğitiminin toplumun geleceği açısından stratejik bir önem taşıdığı görüşünü istikrarlı biçimde vurgulamış; modernleşmenin doğurduğu toplumsal değişimlere dinî referanslarla uyumlu bir çerçeve sunmaya çalışmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, Sırât-ı Müstakîm'in kadın söyleminin Osmanlı modernleşmesinin gerilim, dönüşüm ve uyum süreçlerini anlamak açısından önemli bir entelektüel zemin sunduğunu ortaya koymaktadır. Tez, modernleşme döneminde kadın kimliğinin yalnızca sosyal bir tartışma konusu değil, aynı zamanda kültürel kimliğin, ahlâkî düzenin ve toplumsal sürekliliğin merkezinde yer alan bir ideolojik mücadele alanı olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, modern Türkiye'de toplumsal cinsiyet, modernleşme ve İslamcı entelektüel söylem arasındaki ilişkilerin tarihsel temellerine ışık tutarak literatüre önemli bir katkı sağlamaktadır.

Özet (Çeviri)

This thesis examines how female identity was constructed during the Ottoman-Turkish modernization process through the lens of Sırât-ı Müstakim magazine, one of the important Islamic thought platforms of the period. Modernization is approached as a multidimensional transformation process that reshaped not only technical and administrative areas but also many social factors such as gender roles, family structure, cultural values, and the distinction between public and private spheres. In this process, women were positioned as both a measure of modernization and a critical element for the continuation of the social order; this dual position led to discussions about female identity becoming more visible. Within the scope of the thesis, Sırât-ı Müstakîm's discourse on the representation of women has been evaluated under thematic headings such as motherhood, roles within the family, education, modesty, gender equality, economic production, and participation in public life. The findings show that the magazine did not take a completely anti-modern stance; on the contrary, it developed a selective understanding of modernity that prioritized the preservation of cultural and religious values while supporting technical and institutional reforms. Women are seen in the journal as the fundamental actors ensuring the spiritual and cultural continuity of society; while their visibility in the public sphere is limited, an education and morality-based model of motherhood is emphasized. In contrast to Western feminism's individualistic understanding of freedom, a“nature-based”division of roles is defended, in which women and men complement each other but have different responsibilities. The study also addresses women's labor as an invisible yet decisive force in the modernization process; while supporting women's participation in economic production, it notes that this participation is largely confined to domestic and informal spheres. In addition, the journal consistently emphasized the view that women's education is of strategic importance for the future of society and sought to provide a framework compatible with religious references for the social changes brought about by modernization. In conclusion, this study demonstrates that Sırât-ı Müstakîm's discourse on women provides an important intellectual foundation for understanding the tensions, transformations, and adaptation processes of Ottoman modernization. The thesis shows that during the modernization period, women's identity was not only a subject of social debate but also an ideological battleground at the center of cultural identity, moral order, and social continuity. In this respect, the study sheds light on the historical foundations of the relationships between gender, modernization, and Islamist intellectual discourse in modern Turkey, making an important contribution to the literature.

Geri Dön