Rüştiye mekteplerinde dil bilgisi öğretimive el-Hâc Hâfız Ali'nin Osmanlıca Sarf ü Nahvdersleri adlı eserinin değerlendirilmesi
Grammar teaching in rüşti̇ye schools and el-Hâc Hâfiz Ali̇'s work titled“Ottoman Turkish grammar and syntax lessons”
- Tez No: 1020673
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİYE İLKAY YEMENİCİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: A Grammar of the Turkish Language, A Grammar of the Turkish Language
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Afyon Kocatepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı eğitim sistemi içerisinde rüştiye mekteplerinde uygulanan Türkçe dil bilgisi (sarf ve nahiv) öğretimini, El‑Hâc Hâfız Ali'nin Osmanlıca Sarf ü Nahv Dersleri adlı eserini temel inceleme nesnesi alarak ele almaktadır. Tanzimat Dönemi ile birlikte dil bilgisinin medrese merkezli öğretim anlayışından ayrılarak modern mektep sistemine dâhil edilmesi, rüştiye mekteplerini Türkçenin yapısal özelliklerinin sistemli biçimde öğretildiği kurumlar hâline getirmiştir. El‑Hâc Hâfız Ali'nin eseri, rüştiye düzeyinde Türkçe dil bilgisi öğretimine yönelik olarak şekil bilgisi ve söz dizimi konularını belirli bir düzen ve öğretim amacı doğrultusunda sunmaktadır. Çalışmada eser; ele aldığı dil bilgisi konuları, kullandığı sarf ve nahiv terimleri ve konuları sunuş biçimi bakımından incelenmiş, rüştiye müfredatı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu yönüyle eser, Osmanlı Türkçesinin okul ortamında öğretilmesine yönelik dil bilgisi anlayışını yansıtan bir ders kitabı niteliği taşımaktadır. Araştırmada nitel yöntemlerden doküman incelemesi kullanılmıştır. El‑Hâc Hâfız Ali'nin eseri, özgün metne bağlı kalınarak analiz edilmiş; elde edilen bulgular rüştiye mekteplerinde dil bilgisi öğretiminin yapı ve kapsamını ortaya koyacak şekilde ele alınmıştır. Çalışma, El‑Hâc Hâfız Ali'nin eserini merkeze alarak Osmanlı Türkçesi dil bilgisi öğretiminin rüştiye düzeyindeki görünümünü açıklamayı ve Türkçe dil bilgisi öğretimi tarihine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the teaching of Turkish grammar (sarf and nahiv) in Ottoman rüştiye schools by focusing on El‑Hâc Hâfız Ali and his work Osmanlıca Sarf ve Nahiv Dersleri as the primary object of analysis. With the educational reforms of the Tanzimat period, grammar instruction began to move away from a medrese‑centered approach and became an integral part of the modern school system. In this process, rüştiye schools emerged as the principal institutions where the structural features of Ottoman Turkish were taught in a systematic and planned manner. El‑Hâc Hâfız Ali's work represents a significant example of school‑based grammar instruction at the rüştiye level. Designed as a textbook, Osmanlıca Sarf ve Nahiv Dersleri presents topics in morphology and syntax according to a pedagogical order suitable for secondary‑level students. In this study, the work is analyzed with regard to the grammar topics it covers, the terminology it employs, and the manner in which grammatical knowledge is presented. The analysis aims to demonstrate how the structural features of Ottoman Turkish were organized and taught within the framework of rüştiye education. The research is based on qualitative document analysis. El‑Hâc Hâfız Ali's work is examined through close reading of the original text, and the findings are evaluated within the context of Ottoman grammar instruction in rüştiye schools. By centering on El‑Hâc Hâfız Ali and his textbook, this study seeks to clarify the characteristics of grammar teaching in rüştiye education and to contribute to the history of Turkish grammar instruction.
Benzer Tezler
- Osmanlı mekteplerinde dil bilgisi öğretimi ve Mehmet Emin'in Şarf-ı Türkî'si üzerine bir inceleme
Grammar teaching in Ottoman schools and study on Mehmet Emin's Şarf-ı Turkı
ZEYNEP ŞENOL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAfyon Kocatepe ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CELAL DEMİR
- Osmanlı Devleti'nin Yenileşme Dönemi'nde dil eğitimi
Language education in the Reformation Period of the Ottoman State
BEKİR KARACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
TarihNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAFER YILDIRIM
- Sınıf 2 divizyon 1 anomalisinde bionator apareyi kullanılmasıyla dil ve hyoid kemiğinde meydana gelen değişiklikler
Başlık çevirisi yok
MEHMET GÖKHAN ÖNÇAĞ