Narsisizm ve kompulsif satın alma davranışında lüks tüketim ilgileniminin aracılık etkisi
The mediatory effect of involvement in luxury consumption on narcissism and compulsive buying behavior
- Tez No: 1020510
- Danışmanlar: PROF. DR. VESİLE ÇAKIR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Reklamcılık, Advertising
- Anahtar Kelimeler: Kompulsif satın alma, Lüks tüketim, Tüketici ilgilenimi, Compulsive buying disorder, Luxury consumption, Consumer involvement
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Reklamcılık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Reklamcılık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tüketiciyi anlamak, markaların onlarla nasıl bağ kuracağını kolaylaştırmaktadır. Bireylerin psikolojik eğilimleri ve kişilik özellikleri, tüketim davranışlarının tespit edilmesinde önemli hale gelmektedir. Narsisizm ve kompulsif satın alma davranışında lüks tüketim ilgileniminin aracılık rolünün araştırıldığı bu çalışmanın ana amacı, narsisizmin kompulsif satın alma davranışı üzerindeki etkisini belirlemektir. Fakat iki değişken arasındaki ilişkide tüketici ilgileniminin önemli bir belirleyici olduğu düşünülmektedir. Çalışmanın derinleştirici analizlerinde ise narsisizm alt boyutları ile lüks tüketim ilgilenimi alt boyutları dikkate alınarak kompulsif satın alma davranışına yönelik etkileri incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini Türkiye'de yaşayan 809 katılımcı oluşturmaktadır. Çevrimiçi anket tekniğiyle gerçekleştirilen araştırmada Narsist Kişilik Envanteri, Tüketici İlgilenimi ve Kompulsif Satın Alma ölçeklerinden yararlanılmıştır. Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılarak yapısal ilişkiler tespit edilmiş ve araştırma modeline ait bulgular elde edilmiştir. Derinlemesine ilişkilerin tespitine yönelik PROCESS Macro kullanılmıştır. Bu bağlamda, ilgilenim alt boyutlarına yönelik aracı etkilerde Model 4, düzenleyici ve koşullu dolaylı etkilerin tespit edilmesinde ise Model 14 kullanılmıştır. Bulgular, narsist kişilik özelliklerinin kompulsif satın alma davranışı üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca ilgilenimin bu ilişkide kısmi aracı role sahip olduğu tespit edilmiştir. Derinleştirici analizlerde, narsisizm ve kompulsif satın alma davranışı arasındaki ilişkide lüks tüketim ilgilenimi alt boyutlarının farklı düzeylerde rol üstlendiği görülmüştür. Özellikle ilgi ve haz alt boyutlarının daha belirğin aracılık etkisi sunması, modelin açıklayıcı gücüne katkı sağlamaktadır. Öte yandan gösterge ve hata yapma olasılığı alt boyutlarının modele göre farklılaşması, lüks tüketim ilgileniminin tüm alt boyutlarının aynı psikolojik işlevi yerine getirmediğini göstermektedir. Narsisizmin üstünlük, ilgi odağı/teşhircilik ve otorite alt boyutlarının kompulsif satın alma davranışı ile ilişkisinin bütüncül değil, alt boyutlar düzeyinde de değerlendirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Koşullu dolaylı etkilere yönelik bulgular, narsisizmin lüks tüketim ilgilenimi aracılığıyla kompulsif satın alma davranışı üzerindeki dolaylı etkisinin hem kadınlarda hem de erkeklerde anlamlı olduğunu ortaya koymakla birlikte bu etkinin kadınlarda daha yüksek düzeyde olduğunu göstermektedir. Bulgular, narsist kişilik özelliklerinin bireylerin lüks tüketime yönelik ilgilenim düzeylerini artırdığını, artan ilgilenimin ise kompulsif satın alma davranışını güçlendirdiğini göstermektedir. Sonuçlar, tüketicilerin kişilik özellikleri ile psikolojik eğilimlerinin lüks tüketim davranışları üzerinde önemli bir belirleyici unsur olduğu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulguların reklamcılık ve tüketici davranışları literatürüne katkı sağlaması beklenirken bireysel tüketim eğilimlerinin anlaşılmasına yönelik uygulayıcılara ve araştırmacılara önemli çıkarımlar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Understanding consumers makes it easier for brands to connect with them. Individuals' psychological tendencies and personality traits have become important in identifying consumption behaviors. The main objective of this study, which investigates the mediating role of involvement in luxury consumption in narcissism and compulsive buying behavior, is to determine the effect of narcissism on compulsive buying behavior. However, consumer involvement is considered a significant determinant in the relationship between these two variables. In the study's in-depth analyses, the effects on compulsive buying behavior were examined by taking into account the subdimensions of narcissism and luxury consumption involvement. The study sample consisted of 809 participants living in Turkey. Conducted using an online survey technique, the study utilized the Narcissistic Personality Inventory, the Consumer Involvement Scale, and the Compulsive Buying Scale. Structural Equation Modeling was used to identify structural relationships and derive findings related to the research model. The PROCESS Macro was used to identify in-depth relationships. In this context, Model 4 was used to examine mediating effects on the subdimensions of involvement, while Model 14 was used to identify moderating and conditional indirect effects. The findings indicate that narcissistic personality traits have a positive and significant effect on compulsive buying behavior. Furthermore, it was determined that involvement plays a partial mediating role in this relationship. In in-depth analyses, it was observed that the subdimensions of luxury consumption involvement play varying roles in the relationship between narcissism and compulsive buying behavior. In particular, the fact that the interest and pleasure subdimensions exhibit a more pronounced mediating effect contributes to the model's explanatory power. On the other hand, the fact that the“status”and“risk-taking”subdimensions differ according to the model indicates that not all subdimensions of luxury consumption involvement fulfill the same psychological function. It was determined that the relationship between the“superiority,”“attention-seeking/exhibitionism,”and“authority”subdimensions of narcissism and compulsive buying behavior should be evaluated not only holistically but also at the subdimension level. Findings regarding conditional indirect effects reveal that the indirect effect of narcissism on compulsive buying behavior through an involvement in luxury consumption is significant in both women and men, though this effect is stronger among women. The findings indicate that narcissistic personality traits increase individuals' level of involvement in luxury consumption, and that this increased involvement, in turn, reinforces compulsive buying behavior. The results reveal that consumers' personality traits and psychological tendencies are significant determinants of luxury consumption behavior. While the findings are expected to contribute to the literature on advertising and consumer behavior, they also offer important insights for practitioners and researchers seeking to understand individual consumption tendencies.
Benzer Tezler
- Z kuşağı tüketicilerinin dürtüsel davranışları ve narsistik kişilik özelliklerinin kompulsif satın alma davranışı üzerindeki etkisi
The effect of generation Z consumers' impulsive behavior and narcissistic personality traits on compulsive buying behavior
YILDIZ ÇELEBİ
- Kadınların kompulsif satın alma davranışlarında marka sloganlarının etkisi
The effect of brand slogans on women's compulsive buying behaviors
ASENA GİZEM YİĞİT
Doktora
Türkçe
2022
EkonomiSüleyman Demirel Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEKİR GÖVDERE
DOÇ. DR. BEHÇET YALIN ÖZKARA
- Borderline kişilik bozukluğu ile DSM III-R II. eksen küme B kişilik bozuklukları karşılaştırılması ve takip çalışması
Başlık çevirisi yok
SELAHATTİN ŞENOL
- Avrupa toplumunda kitle kültürü koşullarını hazırlayan sosyal oluşumlar ve kitle kültüründe insan tiplemeleri
Başlık çevirisi yok
HASAN SERDAROĞLU