Tobacco consumption in Türkiye and Pakistan: A comparative economic analysis of policy, taxation, and industry influence
Türkiye ve Pakistan'da tütün tüketimi: Politika, vergilendirme ve sektör etkisinin karşılaştırmalı ekonomik analizi
- Tez No: 1020211
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUHAMMET KAZIM BAYCAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (WHO FCTC) ve ilgili stratejiler kapsamında Pakistan ve Türkiye'deki tütün kullanımı, kontrol politikaları ve vergilendirmesinin karşılaştırmalı bir analizini sunmaktadır. Politika sonuçlarını değerlendirmek için WHO uyum raporlarından, vergilendirme puan tablosundan, mevzuattan ve tütün anketlerinden (Küresel Yetişkin/Genç Tütün Anketleri) elde edilen verileri sentezlemektedir. Analitik yaklaşımlar arasında uygulama bilimi, politik ekonomi ve yayılım teorisi yer almaktadır. Sonuçlar çarpıcı bir farklılık göstermektedir. Türkiye'nin tütün kontrol rejimi, bölgesel ve dünya çapında en güçlü rejimler arasında yer almaktadır - MPOWER'a tam uyum sağlayan sadece iki ülkeden biri - neredeyse evrensel dumansız ortam yasaları, paketlerin %92,5'inde grafik sağlık uyarıları ve kapsamlı reklam yasakları içermektedir. Vergileri büyük bir gelir payı (%80 fiyat, puan 4,5/5) elde etmektedir, ancak satın alınabilirlik durgunlaşmıştır (puan 0). Buna karşılık, Pakistan'ın MPOWER uygulaması kısmi düzeydedir; Sigara içilmeyen alan kurallarının ve reklam yasağının uygulanması zayıf, paket uyarıları paketlerin yalnızca %60'ını kapsıyor ve kaçak sigaralar hala yaklaşık %37'lik bir paya sahip. Vergilendirme reformları büyük farklılıklar göstermektedir. Pakistan uzun süredir düşük etkili vergi oranına sahip kademeli bir özel tüketim vergisi sistemine sahipti (vergi payı puanı 2,5/5); son bütçeler (özellikle 2023 başlarında %156'lık bir özel tüketim vergisi artışı) satın alınabilirliği önemli ölçüde azalttı. Bu artışlar, sigara tüketiminde %19'luk bir düşüşe ve daha ucuz markalara geçişe yol açtı. Türkiye'de ise vergiler zaten yüksekti ve 2020'den sonra birkaç artış yapıldı, bu nedenle enflasyon ve yüksek gelir sigara fiyatlarını aşındırdı. Sektör müdahalesi de farklılık göstermektedir: Türkiye hükümeti FCTC Madde 5.3'te (tütün endüstrisi müdahale endeksi 85/100) çok düşük bir puan alırken, Pakistan'da bu oran 33/100'dür. Mevcut sigara içme yaygınlığı bu eğilimleri yansıtmaktadır; Türk yetişkinlerinin yaklaşık %30'u sigara içerken, Pakistan'da bu oran %10'dur. Türkiye'nin kapsamlı yasaları tütün kullanımını kısıtlamıştır, ancak yerleşik endüstri lobiciliği ve yeni ve yenilikçi nikotin ürünleri zorluklar olmaya devam etmektedir. Pakistan'ın son dönemdeki vergi ve politika kazanımları umut verici olsa da, zayıf uygulama ve yasadışı ticaret bunların etkisini baltalıyor. Karşılaştırmalı analiz, siyasi ekonomi ve yönetişimin FCTC sonuçlarını nasıl şekillendirdiğini vurgulayarak, her iki ülkede de tütün kontrolünü güçlendirmek için dersler çıkarılmasını öneriyor.
Özet (Çeviri)
This thesis provides a comparative analysis of tobacco use, control policies, and taxation in Pakistan and Türkiye under the WHO Framework Convention on Tobacco Control (FCTC) and allied strategies. It synthesizes data from WHO compliance reports, taxation scorecard, legislation, and tobacco surveys (Global Adult/Youth Tobacco Surveys) to assess policy outcomes. Analytical lenses include implementation science, political economy, and diffusion theory. The results show striking divergence. Türkiye's tobacco control regime is among the regional and world's strongest- one of the only two countries with full MPOWER compliance- featuring near universal smoke-free laws, graphic health warning on 92.5% of packs, and comprehensive advertising bans. Its taxes capture a large revenue share (80% of price, score 4.5/5), although affordability has stagnated (score 0). In contrast, Pakistan's MPOWER implementation is partial; enforcement of smoke-free rules and advertising ban is weak, pack warnings cover only 60% of packs, and illicit cigarettes still account for almost 37%. Taxation reforms differ sharply. Pakistan long had a tiered excise duty system with a low effective rate (tax share score 2.5/5); recent budgets (notably a 156% excise increase in early 2023) sharply reduced affordability. These hikes corresponded with a 19% drop in cigarette consumption and a shift to cheaper brands. In Türkiye, taxes were already high, and after 2020, a few increases were made, so inflation and high-income eroded cigarette prices. Industry interference also differs, Türkiye's government scores very poorly on FCTC Article 5.3 (tobacco industry interference index 85/100), versus 33/100 for Pakistan. Current smoking prevalence reflects these trends; about 30% of Turkish adults smoke, compared to 10% of Pakistanis. Türkiye's comprehensive laws have constrained tobacco use, but entrenched industry lobbying and new and novel nicotine products remain challenges. Pakistan's recent tax and policy gains are promising, but weak enforcement and illicit trade undermine their impact. The comparative analysis highlights how political economy and governance shape FCTC outcomes, suggesting lessons for strengthening tobacco control in both countries.
Benzer Tezler
- Acenaphthene uygulaması ile tütün dihapladlerinin elde edilmesi üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
SERVET KEFİ
- Laboratuvarda üretilen lasioderma serricorne (F) (Col.Anobii dae)'nin biyolojisi üzerinde bir araştırma
A Research on the biology of lasioderma serricorne (F.)
MÜJGAN GÖKTAY
- Canavarotuna (Orobanche spp.) dayanıklılık ve canavarotunun ırkları üzerine araştırmalar
Başlık çevirisi yok
M.ARZU ÖZKANER
- Bornova (İzmir) koşullarında çeşitli kültür bitkilerinde zarar yapan Dolycoris baccarum (L.) (Heteroptera: Pentatomidae)'un biyolojisi ve ekolojisi üzerinde araştırmalar
Investigations on the biology and ecology of Dolycoris baccarum (L.) (Heteroptera: Pentatomidae) which attacks to various plants of economic importance at Bornova (İzmir)
YUSUF KARSAVURAN
