Geri Dön

الأندلس والمشرق:دراسة نقدية في ضوء انتقادات ابن مضاء وأبي المطرف في مجالي النحو والبلاغة

Endülüs ve doğu: İbn Madâ ve Ebu'l-Mutarrif'in eleştirileri ışığında nahiv ve belâgat alanlarında eleştirel bir çalışma

PDF İndir

  1. Tez No: 1020090
  2. Yazar: HACER ARSLAN
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET SIDDIK ÖZALP
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Dilbilim, Linguistics
  6. Anahtar Kelimeler: Nahiv ve Belâgat Eleştirisi, Endülüs ve Maşrık, İbn Madâ ve "er-Redd 'ala'n-nuhât, İbnu'z-Zemlekânî ve "et- Tibyân fî 'ilmi'l-beyân el-mutli' 'alâ i'câzi'l-Kur'ân, Ebu'l-Mutarrif ve "et-Tenbîhât 'alâ mâ fi't-Tibyân mine't-temvîhât, Dil bilim, Critique of Grammar and Rhetoric, Al-Andalus and the Mashriq, Ibn Maḍāʾ and "al-Radd ʿalā al-Nuḥāt, Ibn al-Zamlakānī and "al-Tibyān fī ʿIlm al-Bayān al-Muṭliʿ ʿalā Iʿjāz al-Qurʾān, Abū al-Muṭarrif and "al-Tanbīhāt ʿalā Mā fī al-Tibyān min al-Tamwīhāt, Linguistics
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Arapça
  9. Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Dil, insanın düşünce ve duygularını ifade ettiği temel araç olup, bireyin iç dünyasında cereyan edenleri başkalarına aktarmasını sağlar. Bu çerçevede birbirini tamamlayan iki ilim öne çıkmaktadır: Dilin yapısal düzenini belirleyen kurallar bütünü olarak nahiv ilmi ve dilin estetik boyutları ile ifade gücünü ortaya koyan bir sanat olarak belâgat ilmi. Ancak dilin kullanımı yalnızca ifade ile sınırlı değildir; aynı zamanda hüküm verme işlevini de içerir. Zira insan, tabiatı gereği beğendiğini de beğenmediğini de eleştirme eğilimindedir. Bu yönüyle dil, değerlendirme ve eleştiri faaliyetinin de bir aracı hâline gelmektedir. Dolayısıyla nahiv, belâgat ve eleştiri, insanlık tarihi kadar eski ve birbiriyle iç içe geçmiş olgular olarak karşımıza çıkar. Bu yaklaşımdan hareketle çalışma, nahiv ve belâgat ilimlerini eleştirel bir perspektif içerisinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın inceleme alanı olarak, tarih boyunca önemli medeniyet havzaları arasında yer alan Maşrık (Doğu ilim havzası) ve Endülüs seçilmiştir. Endülüs, özellikle bilgi aktarımından eleştirel üretime, taklitten özgünlüğe geçiş sürecini temsil eden seçkin bir model olarak dikkat çekmekte; kendisine intikal eden bilgileri bilinçli ve eleştirel bir bakışla yeniden değerlendirmektedir. Bu bağlamda çalışma, Maşrık ile Endülüs arasındaki eleştirel ilişkiyi, nahiv alanında İbn Madâ'nın, belâgat alanında ise Ebu'l-Mutarrif'in görüşleri üzerinden analiz etmeyi hedeflemektedir. Çalışma; giriş, üç bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve önemi ortaya konulmuş; ayrıca ilgili literatür ele alınarak önceki çalışmalar değerlendirilmiştir. Birinci bölümde, Maşrık ve Endülüs'ün tarihsel arka planı ele alınmış; iki bölge arasındaki ilmî ve kültürel ilişkiler incelenmiş ve eleştiri kavramının tarihsel gelişimi ile bu iki çevre arasındaki eleştirel etkileşim biçimleri ortaya konulmuştur. İkinci bölümde, nahiv ilminin doğuşu ve gelişimi genel hatlarıyla ele alındıktan sonra, İbn Madâ ve eseri“er-Redd 'ala'n-nuhât”tanıtılmış; söz konusu eserde Maşrıklı nahivcilere yöneltilen eleştiriler, üslup, yöntem ve geçerlilik açısından tahlil edilmiştir. Üçüncü bölümde ise, belâgat ilmine dair genel bir çerçeve sunulmuş; bu ilmin bölümleri, ekolleri ve tarihsel gelişimi kısaca değerlendirildikten sonra İbnu'z-Zemlekânî ve Ebu'l-Mutarrif ile eserleri“et-Tibyân fî 'ilmi'l-beyân el-mutli' 'alâ i'câzi'l-Kur'ân”ve“et-Tenbîhât 'alâ mâ fi't-Tibyân mine't-temvîhât”tanıtılmıştır. Ardından Ebu'l-Mutarrif'in İbnu'z-Zemlekânî'ye yönelttiği belâgat eleştirileri; üslup, yöntem, güvenilirlik ve geçerlilik ölçütleri çerçevesinde incelenmiştir. Çalışma, ulaşılan temel bulguların özetlendiği ve gelecekte yapılabilecek araştırmalara yönelik önerilerin sunulduğu bir sonuç bölümüyle tamamlanmıştır.

Özet (Çeviri)

Language is the primary instrument through which human beings express their thoughts and emotions, and by means of which they convey what stirs within their inner selves to others. Within this framework, two complementary disciplines emerge: grammar (naḥw), as a system of rules that regulate the structure of language, and rhetoric (balāgha), as the art that reveals its aesthetic dimensions and expressive potentials. However, the use of language is not confined merely to expression; rather, it extends to the formulation of judgments, as human beings are naturally inclined to critique what they find pleasing and what they find objectionable. Thus, language becomes a medium for evaluation and criticism. From this perspective, it can be argued that grammar, rhetoric, and criticism are phenomena intrinsically intertwined since the earliest periods of human existence. Building upon this conceptualization, the present study aims to examine the disciplines of grammar and rhetoric within a comprehensive critical framework. Two intellectual environments -the Mashriq and al-Andalus- have been selected as the scope of the research, given their prominence as major centers of civilization in history. Al-Andalus, in particular, represents a distinctive model in the transition from reception to transcendence, and from imitation to creativity, as it re-evaluated the knowledge transmitted to it through a conscious and critical spirit. In this context, the study seeks to analyze the critical relationship between the Mashriq and al-Andalus by examining the views of Ibn Maḍāʾ in grammar and Abū al-Muṭarrif in rhetoric. The study is structured into an introduction, three chapters, and a conclusion. The introduction presents the subject of the study, its objectives, methodology, and significance, along with a review and evaluation of the most important previous studies. The first chapter is devoted to outlining the historical background of the Mashriq and al-Andalus, highlighting the nature of the scholarly and cultural interactions between them, clarifying the concept of criticism and its historical development, and demonstrating the manifestations of critical engagement between the two environments. The second chapter provides an overview of the emergence of grammar and the development of its schools, followed by an introduction to Ibn Maḍāʾ and his work“al-Radd ʿalā al-Nuḥāt”, along with a critical analysis of the objections he raised against Eastern grammarians, in terms of style, methodology, and validity. The third chapter is preceded by a general prelude presenting a concise overview of rhetoric in terms of its branches, schools, and historical development. It then introduces Ibn al-Zamlakānī and Abū al-Muṭarrif and their respective works,“al-Tibyān fī ʿIlm al-Bayān al-Muṭliʿ ʿalā Iʿjāz al-Qurʾān”and“al-Tanbīhāt ʿalā mā fī al-Tibyān min al-Tamwīhāt”. Subsequently, the rhetorical criticisms directed by Abū al-Muṭarrif toward Ibn al-Zamlakānī are examined, and analyzed according to the criteria of style, methodology, reliability, and validity. The study concludes with a section summarizing its main findings and offering suggestions for future research.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    849201

    مَعْرَكَةُ الزَّلَّاقَةِ وَأَثَرُهَا فِي ازْدِيَادِ نُفُوذِ الْمُرَابِطِينَ فِي الْأَنْدَلُسِ (٤٧٩هـ/ ١٠٨٦م)T

    Zellâka Savaşı ve Endülüs'te Murabıtların nüfuz artışına etkisi (H.479 - M.1086) / Battle of Zallaqa its impact on the increase inthe influence of the Almoravids in Andalusia (479 AH / 1086 AD)

    ĞADİR ELSALEM

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2024

    TarihMardin Artuklu Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ RACHID CHIKHOU

  2. Tez No

    985848

    دور صالونات المرأة الأدبية في الأندلس في تشكيل الهوية الثقافية للنساء

    Endülüs'te Kadınların Kültürel Kimliğinin Oluşumunda Kadınlara Ait Edebiyat Kulüplerinin Rolü

    OTHMAN LUOY AHMED

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2026

    DinTokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ Esat LAYEK

  3. Tez No

    811230

    المحسّنات اللفظيّة فِي دِيوانِ ابن عبد ربّه الأندلسيّ

    Ibn Abdirabbih el-Endelusî'nin Divanındaki söz sanatları / Verbal improvements in the Diwan of Ibn Abd Rabbo al-Andalusi

    AHMET KAYS HARPUTLU

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2023

    Dinİnönü Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SABRİ TÜRKMEN

  4. Tez No

    781976

    الغزال في العصر الأندلسي (الغزليات بين حفصة الركونية وأبي جعفر الأندلسي)

    Endülüs döneminde gazel (Hafsa er-Rekûniyye ve Ebû Ca'fer el-Endulüsî arasındaki gazeller)

    HANSE ELAŞŞAVİ

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2022

    DilbilimHarran Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET ASLAN

  5. Tez No

    793688

    المرابطون والموحدون في العصر الاندلسي دراسة بلاغية البديع انموذجاً

    Endülüs şiirinde Bed'i'nin (Model olarak el-murabıtlar ve el-muvahhitler) biçim ve içerik olarak incelenmesi / Study the Budaiya in Andalusian poetry from the fifth century AH to the seventh century AH (In form and substance)

    ABDULRHMAN KHAMES FAYDH ALBUHUSANALAI

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2023

    DinÇankırı Karatekin Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ BEKİR YILDIRIM

Geri Dön