Aile hekimliği hizmetlerinin kullanımında sağlık okuryazarlığı ve sağlık denetim odağının belirleyici etkisi
The determinants of family medicine service utilization: The role of health literacy and health locus of control
- Tez No: 1019607
- Danışmanlar: DR. MERTHAN TUNAY
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği hizmetleri, sağlık okuryazarlığı, sağlık denetim odağı, sağlık hizmeti kullanımı, birinci basamak sağlık hizmetleri, Family medicine services, health literacy, health locus of control, health service utilization, primary health care
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Aile Hekimliği Hizmetlerinin Kullanımında Sağlık Okuryazarlığı ve Sağlık Denetim Odağının Belirleyici Etkisi Amaç: Bu araştırmada aile hekimliği hizmetlerinden yararlanan erişkin bireylerde sağlık okuryazarlığı düzeyi ve sağlık denetim odağının aile hekimliği hizmetlerinin kullanımı üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki bu araştırma, Adana ili Yüreğir ilçesinde bulunan Doğankent Aile Sağlığı Merkezi 01.04.023 nolu aile hekimliği birimine kayıtlı erişkin bireyler üzerinde yürütülmüştür. Çalışmaya 18 yaş ve üzeri, araştırmaya katılmayı kabul eden toplam 320 kişi dahil edilmiştir. Veriler sosyodemografik veri formu, aile hekimliği hizmetleri kullanım formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) ve Çok Boyutlu Sağlık Denetim Odağı Ölçeği (MHLC) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi SPSS 23.0 programında uygun testlerle yapılmış ve istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 43,14±15,10 yıl olup %61,9'u kadın, %68,1'i evli ve %40,0'ı üniversite mezunuydu. Katılımcıların TSOY-32 indeks puanı ortalaması 29,82±5,32 olarak bulundu. Sağlık okuryazarlığı düzeyleri incelendiğinde %16,9'unun yetersiz, %59,4'ünün sorunlu/sınırlı, %22,2'sinin yeterli ve %1,6'sının mükemmel düzeyde olduğu saptandı. Sağlık okuryazarlığı puanı yaş, eğitim düzeyi, medeni durum ve çalışma durumuna göre anlamlı farklılık gösterdi. Katılımcıların son bir yıl içinde aile hekimine başvuru sayısı ortalaması 6,63±3,06, 2.-3. basamak sağlık kuruluşu başvuru sayısı ortalaması ise 5,26±3,85 olarak bulundu. MHLC alt boyutlarında en yüksek puan ortalaması güçlü diğerleri denetim odağı alt boyutunda, en düşük puan ortalaması ise şans denetim odağı alt boyutunda saptandı. TSOY-32 indeks puanı ile aile hekimi ve 2.-3. basamak başvuru sayıları arasında negatif yönlü anlamlı ilişki bulundu. Çoklu lineer regresyon analizinde yaş, çalışma durumu ve güçlü diğerleri denetim odağı puanı aile hekimi başvuru sayısını etkileyen bağımsız belirleyiciler olarak saptandı. Sonuç: Araştırmada katılımcıların önemli bir bölümünün sınırlı sağlık okuryazarlığına sahip olduğu görülmüştür. Sağlık okuryazarlığı ve sağlık denetim odağı, aile hekimliği hizmetlerinin kullanım biçimiyle ilişkili bulunmuştur. Aile hekimliği uygulamalarında sağlık okuryazarlığını artırmaya, koruyucu sağlık hizmetlerini güçlendirmeye ve bireylerin sağlık hizmetlerini daha bilinçli kullanmalarını desteklemeye yönelik müdahalelerin planlanması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The Determinants of Family Medicine Service Utilization: The Role of Health Literacy and Health Locus of Control Aim: This study aimed to evaluate the effect of health literacy level and health locus of control on the utilization of family medicine services among adult individuals using family medicine services. Materials and Methods: This cross-sectional study was conducted among adult individuals registered to the family medicine unit numbered 01.04.023 at Doğankent Family Health Center in Yüreğir district of Adana, Türkiye. A total of 320 individuals aged 18 years and older who agreed to participate in the study were included. Data were collected using a sociodemographic data form, a family medicine service utilization form, the Turkish Health Literacy Scale-32 (TSOY-32), and the Multidimensional Health Locus of Control Scale (MHLC). Data were analyzed using appropriate statistical tests in SPSS 23.0, and a p value of <0.05 was considered statistically significant. Results: The mean age of the participants was 43.14±15.10 years; 61.9% were female, 68.1% were married, and 40.0% were university graduates. The mean TSOY-32 index score was 29.82±5.32. According to health literacy levels, 16.9% of the participants had inadequate, 59.4% had problematic/limited, 22.2% had adequate, and 1.6% had excellent health literacy. Health literacy scores differed significantly according to age, educational level, marital status, and employment status. The mean number of visits to a family physician in the last year was 6.63±3.06, while the mean number of visits to secondary or tertiary health care institutions was 5.26±3.85. Among the MHLC subscales, the highest mean score was found in the powerful others health locus of control subscale, whereas the lowest mean score was found in the chance health locus of control subscale. A significant negative correlation was found between the TSOY-32 index score and both the number of family physician visits and the number of secondary/tertiary care visits. In multiple linear regression analysis, age, employment status, and powerful others health locus of control score were identified as independent determinants of the number of family physician visits. Conclusion: This study showed that a substantial proportion of the participants had limited health literacy. Health literacy and health locus of control were found to be associated with the pattern of family medicine service utilization. Interventions aimed at improving health literacy, strengthening preventive health services, and supporting more conscious use of health services should be planned within family medicine practice.
Benzer Tezler
- Sivas'ta kadınların işgücüne katılım farklılıkları
Başlık çevirisi yok
BİNNUR ERCEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
SosyolojiCumhuriyet ÜniversitesiKurumlar Sosyolojisi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FARUK KOCACIK
- Atherosklerotik kalp hastalıklarında risk faktörleri
Risk factors in the coronary artery disease
MURAT SUHER
- Türkiye'de aile planlaması çalışmalarında erkeklerin önemi, hastane personeli ile fabrika işçilerinin doğum kontrol yöntemlerine karşı tutum ve davranranışlarında farklılığın araştırılması
Başlık çevirisi yok
KAMİL MALKOÇLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Demografiİstanbul ÜniversitesiAile Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DERİN KÖSEBAY
- Adolesan intihar girişimlerinin psiko-sosyal nedenleriyle ilgili araştırma
Başlık çevirisi yok
NAZMİYE YÜKSEL
- Gelişim nörolojisi polikliniğine başvuran nöral tüp defektli olgularda prospektif bir inceleme
Başlık çevirisi yok
İLKBAHAR EMİNE GÜLTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul ÜniversitesiAile Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELÇUK APAK