استدلال أصوليّي الحنفيّة وفقهائهم بحديث الخيريّة
Hanefi mezhebi usûl ve fıkıh âlimlerinin“hayriyet”hadisine dayalı istidlâlleri
- Tez No: 1018448
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MHD.AYMAN ALJAMMAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Hanefî usulcü ve fakihlerin eserlerini istikrâ yöntemiyle inceledik ve“Hayru'n-nâsi karnî”hadisi olarak bilinen“Hayırlılık Hadisi”nin delil olarak kullanımını tespit etmeye ve usul teorileri ile fıkhî uygulamalardaki etkisini ortaya koymaya çalıştık. Hayırlılık hadisi, ulemanın hususi ilgisine mazhar olan meşhur hadislerden biridir. Bununla birlikte, bu hadisin usul ve fıkıh ilimleri açısından, özellikle Hanefî mezhebi içinde nasıl kullanıldığına dair, usûlcülerin ve fakihlerin nasıl istidlalde bulunduklarını ortaya koyan ve teorilerinin inşasındaki etkisini açıklayan müstakil bir çalışma yapılmış değildir. Söz konusu hadis İslâmî ilim geleneğinde yer almaktadır. Öte yandan, Hanefî ulemasının usûl ve furu'da nasıl kullandığını takip etmek,“faziletli üç nesil”bağlamındaki tutumlarıyla ilgili önemli metodolojik işaretler ortaya koymaktadır. Ayrıca bu durum, Hanefîlerin hadise dayandıklarını ve birçok hüküm ve sonuçta kendilerine has bir yaklaşım sergilediklerini de teyit edecektir. Böylelikle çalışmamız, bu mühim meseleyi de bir veçhesiyle ortaya koyan bir araştırma hüviyetini de haizdir. Çalışmayı üç bölüme ayırdık: (i) İlk olarak, başlıkta yer alan temel kavramların analiz edildiği bir giriş bölümüyle başlandı. Böylelikle araştırmadaki temel ıstılahların kavramsal çerçevesi açık hale getirildi. (ii) İkinci bölümde ise,“hayırlılık hadisi”bağlamında hadis ilimleri açısından bir inceleme yaptık. Bu kapsamda hadisin tahricini, tevatür ettiğinin ispatını, lafızlarını ve rivayetlerini ele aldık. Ayrıca hadiste, hüküm konu olan umumi delaletler de ortaya konuldu. Böylece, hadisin istidlallere konu edilmeden önce sübutunu ispata ve delaletini doğru şekilde tespit etmeye gayret gösterdik. (iii) Araştırmanın üçüncü bölümünde ise -ki bu bölüm tezin gayesini ihtiva etmektedir- Hanefî ulemasının bu hadisle istidlalde bulundukları usûlî ve fıkhî meseleler incelenmiş; her bir örnekte meselenin aslı ve hadisin delil olarak kullanıldığı vecih açıklanmış, ayrıca bu istidlal türleri kurucu, destekleyici ve zımnî metodololer atıf şeklinde tasnif edilmiştir.
Özet (Çeviri)
In this paper, I attempt to survey the works of Ḥanafī scholars of `usūl (legal theory) and fiqh (jurisprudence), identify the instances in which they invoke the ḥadīth —“The best of people are those of my generation, then those who follow them, then those who follow them”— known as the“Ḥadīth of Khayriyyah”and demonstrate the impact of this ḥadīth on their legal-theoretical frameworks and practical jurisprudential applications. Although the Ḥadīth of Khariyyah is a well-known tradition that is widely circulated in the Islamic scholarly tradition, the manner in which the scholars of `usūl and fiqh of the Ḥanafī school employed this ḥadīth has not been the subject of an independent study. This study aims to study the uṣūlī and fiqhī utility of this ḥadīth among Ḥanafī scholars to explore potential methodological implications related to their stance and approach toward the first three righteous generations. There is likewise a need to affirm the Ḥanafī school's reliance upon ḥadīth and its distinction in many of its rulings and narrations, a significant dimension of which this research clarifies and brings to light. This thesis is structured into three chapters. It opens with an introductory chapter in which I analyze the key terms of the title so as to clarify what is intended by each of them in this thesis. The second chapter offers a study of the Ḥadīth of Khayriyyah, examining its isnād (chain) documentation and establishing its status of tawātur, analyzing its variant wordings, and elaborating upon its general significations, all in order to verify the ḥadīth's authenticity and clarify its meaning before proceeding to the arguments built upon it. The thesis concludes with its third and main chapter, which surveys uṣūlī and fiqhī issues in which Ḥanafī scholars have employed this ḥadīth as evidence. For each issue, I have attempted to explain the actual discussion, after which I explain how the ḥadīth has been employed as a proof within it. I have classified the manner in which the scholars have used this ḥadīth as proof as foundational (ta`sīsī), corroborative (ta`yīdī) or implicit methodological invocation (istiḥḍār mahajī ḍimnī).
Benzer Tezler
- المنهج الاستدلالي للخطيب الشربيني في كتابه مغني المحتاج: دراسة أصولية تطبيقية
Hatib eş-Şirbînî'nin Muğni'l-Muhtâc adlı eserinde istidlâl yöntemi: Usûl ve uygulama bağlamında bir incelemeThe constructi ve method of Alkhateeb Alshırbını in his book Mughni almuhtaj an applied fundamental study
ZUHER QADER SALIH ARAFAT
- Al Şâtıbi'ye göre istihsan (الاستحسان عند الإمام الشاطبي)
The theory of al-istihsân in al-Imam Şatibî
AMIN M.ELMAHDI ALWIRSHAFANE
Yüksek Lisans
Arapça
2018
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN KOŞUM
- الاستدلال بالحديث الضعيف عند فقهاء المذهب الحنفي
Hanefi fakihlerinde zayıf hadisle istidlal
ADNAN MANAF İSMAİL
Doktora
Arapça
2025
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA GENÇ
- منهج الاستدلال بالأدلة النَّقلية على مسائل الاعتقاد عند الإباضية/THE
İbadiliğin itikadi konularda nakli delille istidlal metodu
OTHMAN KHALEEL IBRAHIM AHMEDALHUSSEIN
Yüksek Lisans
Arapça
2021
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN YILDIRIM
- قواعد الاستدلال الصرفية عند شراح الشافية جمعا ودراسة وتمثيلا
Şafiye Şarihlerine Göre Sarf Delillendirme KurallarıToplama, Inceleme ve Örneklendirme
ALY RAGAB ALY TAHA
Doktora
Arapça
2024
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMansoura UnıversıtyArap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. Wael el-Sayed el-Buril el-Said