Tahkim yargılamasında yapay zekâ destekli delil değerlendirmesi
AI-assisted evaluation of evidence in arbitration proceedings
- Tez No: 1018377
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ERMAN EROĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Özel Hukuk Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tahkim, taraf iradesine dayanan esnek ve gizli yapısıyla ticari ve yatırım uyuşmazlıklarının çözümünde sıkça tercih edilen bir yöntem olmakla birlikte artan masraflar, uzayan süreler ve giderek artan belge inceleme yükü gibi sorunlarla karşı karşıyadır. Yapay zekânın bu alana girişi büyük ölçüde söz konusu ihtiyaçtan beslenmiş, tartışma da artık bu teknolojinin kullanılıp kullanılmayacağından, hangi sınırlar içinde kullanılacağına kaymıştır. Bu çalışma, yapay zekânın tahkim yargılamasında delillerin değerlendirilmesindeki yerini, üstlenebileceği işlevleri ve kullanımının hukuki sınırlarını incelemekte özellikle yapay zekâ destekli bir değerlendirmenin, hakemin vicdani kanaatini ve takdir yetkisini ikame etmeden yargılamaya nasıl dahil edilebileceğini ele almaktadır. Çalışma, doktrinel ve normatif bir yöntemle milli ve milletlerarası mevzuat, kurumsal tahkim kuralları, yumuşak hukuk metinleri, güncel yargı kararları karşılaştırmalı biçimde değerlendirilerek yürütülmüştür. Çalışmanın hareket noktası, delil değerlendirmesinin baştan sona hakemin vicdani kanaatine bağlı, insana özgü bir muhakeme olduğu tahkimin karma niteliği gereği bu alandaki usuli aykırılıkların ise hakem kararının iptaline ya da tenfizinin reddine yol açabileceğidir. Bu zemin üzerinde varılan sonuca göre yapay zekâ, hakemi ikame eden özerk bir karar verici değil delilin toplanmasını, tasnifini ve değerlendirilmesini kolaylaştıran ancak son sözü her hâlde insana bırakan bir karar destek aracı olarak konumlandırılmalıdır. Zira derin öğrenme modellerinin kara kutu niteliği, gerekçeli karar ve hukuki dinlenilme haklarıyla bağdaşmamakta bu da yargılamanın kişiye bağlı doğasını ve hakemin nihai yetkisinin bir algoritmaya devredilemeyeceğini ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca, doğabilecek riskleri önceden karşılamaya yönelik sözleşmesel ve usuli düzenlemeleri ve mevcut etik metinlerinin çoğu zaman gözden kaçırdığı bir ölçütü, hakemin kendi muhakeme becerilerinin korunmasını önermektedir.
Özet (Çeviri)
Although arbitration, owing to its flexible and confidential structure grounded in party autonomy, is frequently preferred for the resolution of commercial and investment disputes, it nonetheless faces problems such as rising costs, prolonged proceedings, and an increasingly heavy burden of document review. The entry of artificial intelligence into this field has largely been driven by this very need. The debate has now shifted from whether this technology will be used to the limits within which it should be used. This study examines the place of artificial intelligence in the evaluation of evidence in arbitration proceedings, the functions it may perform, and the legal limits of its use. In particular, it addresses how an AI-assisted evaluation may be incorporated into the proceedings without supplanting the arbitrator's inner conviction and discretion. The study was conducted using a doctrinal and normative method, through a comparative assessment of domestic and international legislation, institutional arbitration rules, soft-law instruments, and recent case law. Its point of departure is that the evaluation of evidence is, from start to finish, a distinctly human exercise of judgment bound to the arbitrator's inner conviction, and that given the hybrid nature of arbitration procedural irregularities in this area may lead to the setting aside of the arbitral award or the refusal of its enforcement. On this basis, the study concludes that artificial intelligence should be positioned not as an autonomous decision-maker that replaces the arbitrator, but as a decision-support tool that facilitates the collection, classification, and evaluation of evidence while, in every case, leaving the final say to a human being. This is because the black box nature of deep-learning models is incompatible with the right to a reasoned decision and the right to be heard. This, in turn, reveals the inherently personal nature of the adjudicative process and the fact that the arbitrator's ultimate authority cannot be delegated to an algorithm. The study further proposes contractual and procedural arrangements designed to forestall the risks that may arise, as well as a criterion frequently overlooked by existing ethical instruments, namely the preservation of the arbitrator's own reasoning skills.
Benzer Tezler
- Alternatif uyuşmazlık çözüm yolu olarak sigortacılıkta tahkim
Arbitration in insurance as an alternative dispute resolution method
HABİB YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Hukukİstanbul Gedik ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAZIL KERİM ATAMER
- Medeni Usul Hukukunda davanın ihbarının sonuçları
Legal provisions related to thus being informed of the law-suit
GÖKÇEN TOPUZ
- İnşaat projeleri ile ilgili tahkim yargılamalarında çapraz sorgu
Cross-examination at arbitration cases about construction projects
TUĞBA PAMUKLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEGÜM SERTYEŞİLIŞIK
- Tommaso Campanella ve Thomas More`un ütopyalarının karşılaştırılması
Comparing Thomas More and Tommaso Campanella`s utopias
MAHMUT AVCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
FelsefeAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. OSMAN ELMALI
- Kam yapma aparatı
Cam milling attachment
ORHAN UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Makine MühendisliğiGazi ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FEVZİ ERCAN