Tirmizî'nin Sünen'indeki rivayetler bağlamında Kûfe ehlinin ameli
The amal of ahl al Kufa in the context of the narrations in al-Tirmidhī's al-Sunan
- Tez No: 1018369
- Danışmanlar: PROF. DR. SERDAR DEMİREL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Amel, Hadis, Sünnet, Tirmizi, Practice, Hadith, Sunna, Tirmizi
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez; giriş, üç ana bölümden ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölüm olan girişte, Tirmizî'nin Sünen'inde geçen“Kûfe ehlinin ameli buna göredir”ifadesinin ilmi bağlamı ele alınarak, konunun önemi, sınırları, literatürdeki yeri ve katkısı ile bölümler arası ilişkiler açıklanmıştır. İkinci bölümde Kûfe'nin ilim ortamı tarihsel yönleriyle incelenmiştir. Kûfe'nin kuruluş amacı, demografik yapısı ve merkez camisinin işlevi gösterilerek şehrin hadis, fıkıh, tefsir, kıraat ve dil ilimleri gibi ilmî halkalarının önemi, şehrin kozmopolit yapısına rağmen ilmi üretimin özgünlüğü açısından değerlendirilmiştir. Bu ilimler ve temsilcileri üzerinden, Kûfe amelinin nasıl bir zeminde şekillendiği gösterilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde“amel”olgusu; kavramlar ve literatür açısından incelenmiştir. Hanefî mezhebinde yer alan mütevâres 'amel, meşhûr sünnet, ma'rûf sünnet, el-'amelu'l-mücme'u 'aleyhi, madatis-sünnetu, ne'huzu bihi ve el-amelu 'alâ hâzâ gibi amele delâlet eden ifadeler müstakil olarak açıklanmış ve bunların mezhep içindeki bilgi değeri analiz edilmiştir. Bölümün devamında ise Tirmizî'nin Kûfe ameline dair yaklaşımı gösterilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda Tirmizî'nin rivayetleriyle erken dönem Hanefî imamlarının görüşleri arasında kurulan ilişki üzerinden, Tirmizî'nin Kûfe ameline dair özgün yaklaşımı vurgulanmıştır. Ayrıca, çağdaş ilahiyat araştırmaları içinde amel olgusunun literatüre nasıl yansıdığı tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra bazı oryantalistlerin amele dair iddiaları eleştirilmiş; amel kavramını dinden bağımsız antropolojik bir unsur olarak görmelerinin yanlışlığı gösterilmiştir. Dördüncü bölümde ise, önceki bölümlerde gösterilen tarihsel ve kuramsal zemin kullanılarak, Tirmizî'nin“Kûfe ameli bu şekildedir”dediği yirmi sekiz rivayet taranmıştır. Özellikle Kûfe ehlinin görüşünün baptaki hadise aykırı olduğu on bir rivayet detaylı biçimde incelenmiş; ilgili rivayetlerde sahâbe, tâbiîn ve Kûfe fukahâsı başta olmak üzere farklı çevrelerin yorumları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Kalan on yedi rivayet Ebû Hanife ve ashabının görüşlerine uygunluğu açısından hızlı bir incelemeye tabi tutulmuştur. Bu bölümde, amel kavramı hem teorik hem de pratik düzeyde açıklığa kavuşturularak, Hanefî mezhebinde hadis ve sahâbe kavli ilişkisi uygulamalı olarak rivayetler üzerinden gösterilmiştir. Bununla birlikte Tirmizî'nin Kûfe ehli olarak işaret ettiği zümrenin kim olduğu netleştirilmeye çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis consists of an introduction, three main chapters, and a conclusion. The introduction examines the scholarly context of al-Tirmidhī's statement in his Sunan,“the practice of the people of Kūfa is in accordance with this.”It explains the significance, limits, literature, contribution of the study, and the relationship between the chapters. The second chapter investigates Kūfa's scholarly milieu historically. By discussing the city's foundation, demographic structure, and central mosque, it evaluates the importance of Kūfan scholarly circles in ḥadīth, fiqh, tafsīr, qirāʾāt, and language. It also considers the originality of Kūfa's scholarly production despite its cosmopolitan character. Through these disciplines and their representatives, the chapter clarifies the intellectual ground on which Kūfan practice was formed. The third chapter analyzes ʿamal in terms of terminology and literature. Expressions used in the Ḥanafī school to denote practice—such as al-ʿamal al-mutawārith, al-sunnah al-mashhūrah, al-sunnah al-maʿrūfah, al-ʿamal al-mujmaʿ ʿalayh, māḍat al-sunnah, naʾkhudh bihi, and al-ʿamal ʿalā hādhā—are explained, and their epistemic value is analyzed. The chapter then examines al-Tirmidhī's approach to Kūfan practice by comparing his narrations with early Ḥanafī authorities. It also traces the place of ʿamal in contemporary theological studies and criticizes orientalist claims that treat it as an anthropological element independent of religion. The fourth chapter examines the twenty-eight narrations in which al-Tirmidhī refers to Kūfan practice. Eleven narrations, where the Kūfan view appears to conflict with the ḥadīth cited in the chapter, are analyzed comparatively with reference to the Companions, Successors, and Kūfan jurists. The remaining seventeen narrations are briefly assessed in relation to Abū Ḥanīfa and his companions. Thus, the study clarifies ʿamal theoretically and practically, demonstrates the Ḥanafī relationship between ḥadīth and Companion statements, and identifies the group al-Tirmidhī calls the people of Kūfa.
Benzer Tezler
- Tefhîmu'l-Kur'ân Tefsiri'ndeki hadislerin tahric ve değerlendirilmesi–VII. cilt-
Identifying and assessment of the hadith in Koran commentary, tafhim ul-Koran –Volume VII.-
FATMA SARITAÇ ERGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADİL YAVUZ
- Sunenu't-Tirmizi'nin metot yönünden incelenmesi
Başlık çevirisi yok
ERDOĞAN KÖYCÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜCTEBA UĞUR
- Tirmizi'nin Sünen'inde fukahanın delil almada ihtilaf ettiği hadisler
Başlık çevirisi yok
M. SELİM ARIK
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
DinUludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. ALİ SÖNMEZ