Fetih Suresinin belâgat açısından incelenmesi
An analysis of the rhetoric of Surah al-Fath
- Tez No: 1017710
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET TEKİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Dilbilim, Religion, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kur'ân-ı Kerîm'in 48. sûresi olan Fetih sûresini belâgat ilmi açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, sûrenin nüzûl ortamı, temel temaları ve tarihî arka planı ele alınmış; ardından belâgat ilminin temel disiplinleri olan me'ânî, beyân ve bedî' çerçevesinde Fetih sûresinin bütün âyetleri ayrıntılı olarak tahlil edilmiştir. Çalışmada yöntem olarak klasik tefsir ve belâgat literatürüne dayalı analitik ve betimleyici yaklaşım benimsenmiş; başta Taberî, Zemahşerî, Râzî, Beydâvî, Âlûsî ve İbn Âşûr gibi müfessirlerin eserleri olmak üzere klasik kaynaklardan yararlanılmıştır. Ayrıca Abdülkâhir el-Cürcânî, Sekkâkî, Kazvînî ve Teftâzânî gibi belâgat âlimlerinin görüşleri değerlendirilerek âyetlerdeki üslûp özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan incelemeler neticesinde sûrede haber ve inşâ üslupları, te'kîd, kasr, hazif, takdîm-te'hîr, fasıl ve vasıl gibi me'ânî unsurlarının; teşbih, mecaz, istiâre ve kinâye gibi beyân unsurlarının; ayrıca çeşitli lafzî ve mânevî sanatların yoğun biçimde kullanıldığı görülmüştür. Bu unsurların sûrenin ana temaları olan fetih, ilâhî yardım, sekînet, biat, sadakat, müjde ve uyarı gibi konuların aktarımında önemli bir işlev üstlendiği değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda Fetih Sûresi'nin, tarihî bir olayı aktarmanın ötesinde güçlü bir anlatım yapısına sahip olduğu, anlam ile üslûbun birbirini tamamlayan bir bütünlük içerisinde sunulduğu görülmüştür. Bu çalışmanın, Fetih sûresinin belâgat yönünün daha yakından tanınmasına ve sûre merkezli Kur'ân belâgati çalışmalarına mütevâzi bir katkı sunmasını temenni ediyoruz.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine Surah Al-Fath, the 48th surah of the Holy Quran, from the perspective of rhetoric. The study addresses the context of its revelation, its main themes, and its historical background; subsequently, all the verses of Surah Al-Fath are analyzed in detail within the framework of the fundamental disciplines of rhetoric: ma'ani (meaning), bayan (expression), and badi' (emphasis). The study adopts an analytical and descriptive approach based on classical tafsir (Quranic exegesis) and rhetoric literature; utilizing classical sources, primarily the works of commentators such as Tabari, Zamakhshari, Razi, Baydawi, Alusi, and Ibn Ashur. Furthermore, the views of rhetoric scholars such as Abdülkâhir al-Jurjani, Sakkaki, Qazvini, and Taftazani were evaluated to determine the stylistic features of the verses. As a result of these examinations, it was observed that the surah makes extensive use of narrative and introductory styles, elements of meaning such as emphasis, shortening, ellipsis, precedence, separation, and connection; elements of expression such as simile, metaphor, allegory, and metonymy; and various verbal and semantic arts. It was assessed that these elements play an important role in conveying the main themes of the surah, such as conquest, divine assistance, tranquility, allegiance, loyalty, good news, and warning. The study revealed that Surah Al-Fath possesses a powerful narrative structure that goes beyond simply recounting a historical event, presenting a holistic understanding where meaning and style complement each other. We hope that this study will contribute modestly to a closer understanding of the rhetorical aspects of Surah Al-Fath and to studies of Quranic rhetoric centered on this surah.
Benzer Tezler
- Hac Sûresi'nin (1-48. âyetler) meânî ilmi açısından tahlili
Analysis Of Surah al-Hajj (Verses 1-48) in terms of meânî science
İBRAHİM ATMACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinKocaeli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH ULUGÖL
- تحقيق ودراسة نثر الجمان من فتح الرحمن لمحمد بن قرقماس من بداية سورة الأنفال إلى نهاية سورة الرعد
Muhammed b. Korkmaz'ın Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân adlı eserinin tahkiki ve incelenmesi (Enfâl Sûresinin başından Ra'd Sûresinin sonuna kadar)
ASO SHARIFIPOUR
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZIYAD RAVAŞDEH
- Hac Sûresinin (1-48. âyetler) beyân ilmi açısından tahlili
Analysis of Surah al-Hajj (Verses 1-48) in terms of beyân science
FAZLULLAH FEKRAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Doğu Dilleri ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH ULUGÖL
- (دراسة وتحقيق تفسير“نَثْر الجُمان من فتح الرحمن”لمحمد بن قُرقُماس (من سورة الصافات إلى آخر سورة الأحقاف
Muhammed b. Korkmaz'ın Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân adlı eserinin tahkiki ve incelenmesi (Saffât Sûresinden Ahkâf Sûresinin sonuna kadar)
EBUBEKRI AHMEDI
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZİYAD RAVAŞDEH
- تحقيق ودراسة جزء من نثر الجمان من فتح الرحمن لمحمد بن قرقماس من سورة إبراهيم إلى سورة مريم
Muhammed b. Korkmaz'ın“Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân”adlı eserinin tahkiki incelenmesi (İbrahim Sûresinin başından Meryem Sûresinin sonuna kadar)
AHMAD AWAD
Yüksek Lisans
Arapça
2025
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZİYAD RAVAŞDEH