Kelkit Vadisi (Tokat) çevresindeki jeosit envanterinin belirlenmesi ve analizi
Identification and analysis of the geosite inventory in the vicinity of the Kelkit Valley (Tokat)
- Tez No: 1017412
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ KEMAL ERSAYIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Tokat ili idari sınırları içerisinde yer alan Kelkit Vadisi ve yakın çevresindeki jeositlerin tespit edilerek sistematik bir şekilde envanterlenmesini ve belirlenen bu varlıkların jeoturizm potansiyellerinin çok kriterli nicel analizini kapsamaktadır. Araştırma, bölgenin jeolojik mirasını sistematik bir envanterleme ve nicel değerlendirme yoluyla kayıt altına almayı, böylece koruma ve yönetim stratejileri ile sürdürülebilir turizm planlaması için veri tabanı oluşturmayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temel metodolojik çerçevesini Brilha (2026) tarafından önerilen uluslararası kabul görmüş envanterleme ve nicel değerlendirme yöntemi oluşturmaktadır. Bu bağlamda, çalışmayı literatürdeki mevcut araştırmalardan ayıran en önemli özellik; Kelkit Vadisi'nin Tokat kesimindeki jeolojik zenginliğin bugüne kadar bütüncül bir yaklaşımla ele alınmamış olması ve tezin, alandaki jeositleri ilk kez bir bütün halinde somutlaştırarak literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmasıdır. Çalışmanın literatüre sunduğu en önemli metodolojik katkılardan biri de uygulanan nicel değerlendirme modelidir. Bu doğrultuda koruma ve yönetim stratejilerinin objektif bir zemine oturtulabilmesi için jeositlerin Bilimsel Değer (SV), Potansiyel Eğitim Kullanımı (PEU), Potansiyel Turistik Kullanım (PTU) ve Bozulma Riski (DR) parametreleri öncelikle ayrı ayrı hesaplanmıştır. Bu değerlendirme sürecinde, metodolojideki mevcut ağırlıklar katsayılara dönüştürülmüş ve böylece tüm hesaplamaların 0-4 değer aralığında standartlaştırılması sağlanmıştır. Ardından, jeositleri çok boyutlu ve bütünleşik bir yaklaşımla karşılaştırabilmek amacıyla SV, PEU ve PTU puanlarının aritmetik ortalaması alınmış ve çalışmaya özgü türetilen bir eşitlik ile“Nihai Jeosit Değeri”(Final Geosite Value - FGV) hesaplanmıştır. Literatüre kazandırılan bu yenilikçi ve bütünleşik endeks yaklaşımı sayesinde, jeositlerin toplam potansiyelleri tek boyutlu değil, çok yönlü ve nesnel bir çerçevede ortaya konmuş; alanın gelecekteki jeoturizm, jeokoruma ve alan yönetimi planlamaları için sağlam bir veri tabanı oluşturulmuştur. Araştırma süreci; sistematik literatür taramasıyla temellendirilen teorik altyapının ardından, yoğun saha gözlemleriyle desteklenmiştir. Veri toplama aşamasında uygun durumlarda İnsansız Hava Araçları (İHA) ile elde edilen yüksek çözünürlüklü havadan görüntüler ve mobil cihaz kamerası kullanılmıştır. Topografik ön inceleme ve tematik harita üretim süreçlerinde Coğrafi Bilgi Sistemleri teknolojilerinden yararlanılmış; bu süreçler gerçekleştirilen saha gözlemleriyle desteklenmiştir. Bu kapsamda Google Earth Pro ve USGS EarthExplorer platformları üzerinden görsel doğrulamalar yapılmış ve tüm tematik haritalandırma çalışmaları ArcGIS 10.8.2 yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Saha araştırmaları neticesinde Kelkit Vadisi ve çevresinde toplam 15 jeosit tespit edilmiş; temsil gücü ve veri bütünlüğü en yüksek olan 10 tanesi nihai nicel değerlendirme sürecine dahil edilmiştir. Hesaplanan FGV skorlarına göre incelenen tüm jeositler, önem ölçeğinde“Orta – Ulusal”kategorisinde yer almaktadır. Analiz sonuçlarına göre; Reşadiye Jeotermal ve Traverten Alanı (3,00), Zinav Kanyonu (2,88) ve Efkerit Vadisi (2,83) sahip oldukları FGV değerleriyle bölgenin en yüksek potansiyele sahip jeositleri olarak öne çıkmıştır. FGV'den bağımsız bir değişken olarak analiz edilen Bozulma Riski (DR) sonuçları ise sahadaki jeositlerin büyük çoğunluğunun (6 adet)“Düşük Risk”grubunda yer aldığını göstermiştir. Dilimkayalar (1,20) en düşük riskli alan olarak saptanırken; Reşadiye Jeotermal ve Traverten Alanı (3,35)“Yüksek Risk”kategorisine giren tek jeosit olarak kaydedilmiştir. Bu veriler, çalışma alanındaki jeositlerin genel olarak düşük-orta risk kuşağında yer aldığını kanıtlamakla birlikte, lokal düzeydeki yüksek riskli alanlar için acil koruma ve sürdürülebilir yönetim planlarının hazırlanması gerekliliğini nicel olarak ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda çalışma; halihazırda yasal bir koruma statüsü bulunmayan ancak potansiyel değeri artırılabilecek nitelikteki Gündoğdu Şelalesi, Patırdak Şelalesi ve Kızılkayalar ile risk bulguları doğrultusunda acil müdahale gerektiren Reşadiye Jeotermal ve Traverten Alanı ve Sisma Mağarası ve Traverten Sahası'nın, 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu kapsamında tescil edilerek koruma altına alınmasını önermektedir. Ayrıca, tespit edilen sahalarda gerçekleştirilecek fiziksel iyileştirmeler ve sürdürülebilir çevre düzenlemeleri ile jeoturizm faaliyetlerinin daha da geliştirilebileceği; bu sayede jeokoruma uygulamalarının yöre halkı için alternatif bir sosyo-ekonomik kalkınma fırsatına dönüştürülebileceği öngörülmektedir.
Özet (Çeviri)
This study encompasses the identification and systematic inventorying of geosites located in the Kelkit Valley and its immediate surroundings within the administrative borders of Tokat province, and a multi-criteria quantitative analysis of the geotourism potentials of these identified assets. The research aims to record the region's geological heritage through a systematic inventorying and quantitative assessment, thereby creating a database for conservation and management strategies and sustainable tourism planning. The internationally recognized inventory and quantitative assessment method proposed by Brilha (2026) constitutes the main methodological framework of the research. In this context, the most important feature distinguishing this study from existing research in the literature is that the geological richness in the Tokat section of the Kelkit Valley has not been addressed with a holistic approach to date, and the thesis fills a significant gap in the literature by concretizing the geosites in the area as a whole for the first time. One of the most important methodological contributions the study offers to the literature is the applied quantitative assessment model. Accordingly, in order for conservation and management strategies to be placed on an objective basis, the Scientific Value (SV), Potential Educational Use (PEU), Potential Touristic Use (PTU), and Degradation Risk (DR) parameters of the geosites were first calculated separately. During this evaluation process, the existing weights in the methodology were converted into coefficients, thus ensuring that all calculations were standardized within a value range of 0-4. Subsequently, in order to compare the geosites with a multidimensional and integrated approach, the arithmetic mean of the SV, PEU, and PTU scores was taken, and the“Final Geosite Value”(FGV) was calculated with an equation derived specifically for the study. Thanks to this innovative and integrated index approach introduced to the literature, the total potentials of the geosites have been revealed not in a one-dimensional manner, but within a multifaceted and objective framework; a solid database has been created for future geotourism, geoconservation, and site management planning of the area. The research process, following the theoretical foundation grounded on a systematic literature review, was supported by intensive field observations. During the data collection phase, high-resolution aerial images obtained with Unmanned Aerial Vehicles (UAVs) and a mobile device camera were used in appropriate situations. Geographic Information Systems technologies were utilized in the topographic preliminary examination and thematic map production processes; these processes were supported by the field observations conducted. Within this scope, visual verifications were made via Google Earth Pro and USGS EarthExplorer platforms, and all thematic mapping works were carried out using ArcGIS 10.8.2 software. As a result of the field studies, a total of 15 geosites were identified in the Kelkit Valley and its surroundings; 10 of them with the highest representativeness and data integrity were included in the final quantitative assessment process. According to the calculated FGV scores, all examined geosites fall into the“Moderate – National”category on the significance scale. According to the analysis results; Reşadiye Geothermal and Travertine Area (3.00), Zinav Canyon (2.88), and Efkerit Valley (2.83) stood out as the geosites with the highest potential in the region with their FGV values. The Degradation Risk (DR) results, analyzed as a variable independent of the FGV, showed that the vast majority of the geosites in the field (6 items) are in the“Low Risk”group. While Dilimkayalar (1.20) was determined as the lowest risk area; Reşadiye Geothermal and Travertine Area (3.35) was recorded as the only geosite falling into the“High Risk”category. These data, while proving that the geosites in the study area are generally in the low-moderate risk band, quantitatively reveal the necessity of preparing urgent conservation and sustainable management plans for high-risk areas at the local level. Accordingly, the study recommends that Gündoğdu Waterfall, Patırdak Waterfall, and Kızılkayalar, which do not currently have a legal conservation status but have a potential value that can be increased, along with Reşadiye Geothermal and Travertine Area and Sisma Cave and Travertine Site, which require urgent intervention in line with the risk findings, should be registered and taken under protection within the scope of National Parks Law No. 2873. Furthermore, it is foreseen that geotourism activities can be further developed with physical improvements and sustainable environmental arrangements to be carried out in the identified sites; in this way, it is anticipated that geoconservation practices can be transformed into an alternative socio-economic development opportunity for the local people.
Benzer Tezler
- Türkiye'de kamu iktisadi teşebbüsleri gelişimi-hukuki yapısı özelleştirme çalışmaları
Başlık çevirisi yok
MİNE ÖZAYDINLIK
- Niksar (Tokat) güneydoğusunda Kuzey Anadolu fay zonunun jeolojik ve tektonik özellikleri
Başlık çevirisi yok
HALUK TEMİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Jeoloji MühendisliğiCumhuriyet ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. S. ZEKİ TUTKUN
- Tectonic and stratigraphic characteristics of the Koyulhisar segment of the north Anatolian fault zone (Sivas-Turkey)
Başlık çevirisi yok
VEDAT TOPRAK
- Niksar (Tokat) ovasının hidrojeoloji incelemesi
Başlık çevirisi yok
SYED MOBASHER AFTAB
Doktora
Türkçe
1989
Jeoloji MühendisliğiAnkara ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAKİ CANİK
