Ortaöğretime geçiş döneminde“genç okur”olmak
Being a“young reader”during the transition to secondary education
- Tez No: 1017040
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN HÜSEYİN MUTLU, DOÇ. DR. PINAR KANIK UYSAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ordu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, ortaokuldan liseye geçiş dönemindeki bireylerin“genç okur”olma deneyimlerinin nasıl şekillendiği, dönüştüğü ve bu sürecin bireyler tarafından nasıl anlamlandırıldığı incelenmiştir. Nitel araştırma desenlerinden sistematik temellendirilmiş kuram yaklaşımının benimsendiği çalışmada, teorik örnekleme yoluyla belirlenen katılımcılardan yarı yapılandırılmış görüşmeler, ön formlar ve araştırmacı notları aracılığıyla veriler toplanmıştır. Nitel verilerin nicel bulgularla desteklendiği analizler sonucunda, 8. sınıf düzeyinde Liselere Geçiş Sistemi (LGS) dönemindeki çeşitli etmenler nedeniyle okuma davranışında bir düşüş yaşandığı tespit edilmiştir. Bu dönemde okuma eyleminin estetik hazdan ziyade sınav başarısı için“araçsallaştırıldığı”ve edebî okumaların yerini“paragraf çözme”pratiğinin aldığı belirlenmiştir. 9. sınıfta ise sınav koşullarının kalkmasıyla birlikte okuma alışkanlıklarında hem niceliksel bir artış hem de niteliksel bir toparlanma gözlemlenmiştir. Araştırma bulguları, cinsiyet ve okul türü değişkenlerinin okuma pratiklerinde belirleyici olabileceğini; kız öğrencilerin erkeklere, Anadolu, sosyal bilimler ve kız Anadolu imam hatip lisesi öğrencilerinin ise fen lisesi öğrencilerine kıyasla daha yüksek okuma eğilimi sergilediğini göstermiştir. Ayrıca ortaöğretime geçiş sürecinde ortaokulda popüler olan“genç kurgu”odaklı okumalardan“klasik”ve nitelikli eserlere doğru bir tür geçişi yaşandığı, bu geçişin bireyler tarafından bir“büyüme”,“olgunlaşma”ve“yetişkin kimliği inşası”stratejisi olarak kodlandığı görülmüştür. Araştırma sonucunda geliştirilen“Geçiş Dönemi Genç Okurluğu Kuramı”, okuma eyleminin statik bir alışkanlık olmadığını; sınav koşulları, biyolojik gelişim, dijital kültür ve sosyal ekosistem dinamikleri arasında sürekli müzakere edilen diyalektik bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Model, genç okurların bu süreçte karşılaştıkları stres ve krizleri yönetmek adına“duraklama”,“araçsallaştırma”ve“tür değiştirme”gibi stratejiler geliştirerek okur kimliklerini yeniden inşâ ettiklerini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines how the experience of becoming a“young reader”is shaped, transformed, and interpreted by individuals during the transition from middle school to high school. Adopting a systematic grounded theory approach within a qualitative research design, data were collected from the participants selected via theoretical sampling, utilizing semi-structured interviews, preliminary forms, and researcher field notes. The analyses, in which qualitative data were supported by quantitative findings, revealed a decline in reading behavior at the 8th-grade level which is a era of the High School Entrance Exam (LGS), due to various reasons. It was observed that during this period, the act of reading was“instrumentalized”for exam success rather than aesthetic pleasure, and literary reading was replaced by the practice of“solving paragraph questions.”Conversely, in the 9th grade, with the alleviation of exam conditions, both a quantitative increase and a qualitative recovery were observed in reading habits. The findings indicated that for the research group, gender and school type could be determinant variables in reading practices. Female students exhibited a higher tendency to read compared to males, as did students from social sciences, Anatolian and girl Anatolian imam hatip high schools compared to those from science high schools. Furthermore, a genre shift was observed during the transition process, moving from“young adult fiction”oriented reading popular in middle school toward“classic”and high-quality literary works. This shift was interpreted by individuals as a strategy of“growth,”“maturation,”and“construction of adult identity.”The“Theory of Young Readership in Transition,”developed as a result of this research, reveals that reading is not a static habit, but a dialectical process constantly negotiated amidst stress, biological development, digital culture, and social ecosystem dynamics. The model demonstrates that young readers reconstruct their reader identities by developing strategies such as“pausing,”“instrumentalization,”and“genre shifting”to manage the pressures and crises encountered during this process.
Benzer Tezler
- Öğretim dalı dersliği yönteminin ortaöğretim kuruluşlarında uygulanması ve sınıf dersliği yöntemi ile karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
MEHMET SOYLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UMUR ERKMAN
- Bağımsız resmi ortaokullarda ilköğretim okullarında ve ilköğretim yatılı bölge okullarında rehberlik faaliyetleri
Başlık çevirisi yok
CİHAN ASAN
- Sincan'daki orta 1. sınıflarda okuduğunu anlama bakımından Türkçe öğretimi
Başlık çevirisi yok
KEVSER GÜNDÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL ATAMAN