Kırsal ve kentsel kesimde yaşayan yetişkinlerin sağlık ve çevre sağlığı okuryazarlıklarının karşılaştırılması
Comparison of health literacy and environmental health literacy among adults living in rural and urban areas
- Tez No: 1016262
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA AVŞAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, Health literacy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sağlık okuryazarlığı, bireylerin sağlıkla ilgili bilgilere erişme, anlama, yorumlama ve kullanma becerisini ifade ederken; çevre sağlığı okuryazarlığı bu becerinin çevre sağlığını koruma ve geliştirmeye odaklanan alanıdır. Bu çalışma, kırsal ve kentsel kesimde yaşayan yetişkinlerin sağlık ve çevre sağlığı okuryazarlıklarının karşılaştırılması amacıyla gerçekleştirilmiş kesitsel türde bir çalışmadır. Araştırmanın evrenini kırsal ve kentsel kesimler olmak üzere sınıflandırılan Tokat ili, ilçeleri, beldeleri, mahalleleri ve köylerinde yaşayan bireyler oluşturmaktadır. Çalışmaya kırsal kesimde yaşayan 271, kentsel kesimde yaşayan 318 kişi katılmıştır. Araştırmanın verileri“Kişisel Bilgi Formu”,“Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-Kısa Form (SOY-KF12)”ve“Genel Çevre Sağlık Ölçeği (GÇSÖ) ”,“Hava Ölçeği (HÖ) ”,“Besin Ölçeği (BÖ) ”ve“Su Ölçeği (SÖ) ”nden oluşan“Çevre Sağlık Okuryazarlığı Ölçüm Aracı (T-ÇSOYA)”ile toplanmıştır. Düşük bulunan SOY-KF12 puanları daha kötü sağlık okuryazarlığını, yüksek bulunan GÇSÖ, BÖ, SÖ puanları ise daha iyi çevre sağlığı okuryazarlığını göstermektedir. Verilerin analizinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, bağımsız örneklem T-Testi, tek yönlü varyans analizi, çok değişkenli varyans analizi, Ki-kare bağımsızlık testi, korelasyon analizi, regresyon analizi, PostHoc testleri kullanılmıştır. Araştırma sonucuna göre SOY-KF12 puan ortalamaları kentsel kesimde yaşayanlarda kırsal kesimde yaşayanlara göre daha yüksek bulunmuştur ancak fark istatistiksel olarak anlamlı değildir (p> 0,05). GÇSÖ, BÖ, SÖ puan ortalamaları kentsel kesimde yaşayanlarda kırsal kesimde yaşayanlara göre anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p< 0,05). Yaş, medeni durum, yaşıtlarına göre genel sağlık durumu, kronik hastalık bulunma durumu, sigara kullanımı, sağlıkla ilgili bilgi kaynaklarına erişimde sorun yaşama algısı değişkenleri kırsal ve kentsel kesimde SOY KF12 puanlarına göre anlamlı farklılık göstermiştir (p<0,05). Sigara kullanımı, yaşanılan çevrede çevre kirliliği sorunları bulunma algısı ve çevre sorunlarının sağlığa zarar verme algısı değişkenleri kırsal ve kentsel kesimde GÇSÖ, BÖ, SÖ puanlarına göre anlamlı farklılık göstermiştir (p<0,05). Katılımcıların sağlık okuryazarlığı ve çevre sağlığı okuryazarlığına ilişkin ölçek puanları kentsel kesimde kırsal kesime kıyasla daha yüksek bulunmuştur. Bu bulgular doğrultusunda, özellikle kırsal kesimde yaşayan yetişkinlere yönelik sağlık ve çevre sağlığı eğitimlerinin artırılması, sağlıkla ilgili güvenilir bilgi kaynaklarına erişimin desteklenmesi ve sağlık okuryazarlığı düzeyi düşük gruplara yönelik farkındalık çalışmalarının yaygınlaştırılması önerilmektedir. Ayrıca sağlık profesyonellerinin sağlık ve çevre sağlığı okuryazarlığının geliştirilmesine yönelik eğitim ve danışmanlık rollerinin güçlendirilmesi ve kırsal-kentsel eşitsizlikleri azaltmaya yönelik çalışmaların artırılması önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Health literacy refers to individuals' ability to access, understand, interpret, and use health-related information, whereas environmental health literacy focuses on the application of these skills to protect and improve environmental health. This cross sectional study was conducted to compare the health literacy and environmental health literacy levels of adults living in rural and urban areas. The study universe consisted of individuals residing in the province of Tokat, including its districts, towns, neighborhoods, and villages, which were classified as rural and urban areas. A total of 271 participants from rural areas and 318 participants from urban areas were included in the study. Data were collected using the“Personal Information Form,”the“Health Literacy Scale–Short Form (HLS-SF12),”and the“Environmental Health Literacy Measurement Tool (T-EHLMT),”which consists of the“General Environmental Health Scale (GEHS),”the“Air Scale (AS),”the“Food Scale (FS),”and the“Water Scale (WS).”Lower HLS-SF12 scores indicate poorer health literacy, whereas higher GEHS, FS, and WS scores indicate better environmental health literacy. Data analysis included descriptive statistics (frequency, percentage, mean, and standard deviation), Independent Samples t-test, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Multivariate Analysis of Variance (MANOVA), Chi-square test of independence, correlation analysis, regression analysis, and Post Hoc tests. The findings revealed that the mean HLS-SF12 scores were higher among participants living in urban areas compared to those living in rural areas; however, the difference was not statistically significant (p > 0.05). In contrast, the mean GEHS, FS, and WS scores were significantly higher among urban residents than rural residents (p < 0.05). Age, marital status, perceived general health status compared with peers, presence of chronic disease, smoking status, and perceived difficulty in accessing health-related information sources showed significant differences in HLS-SF12 scores between rural and urban areas (p < 0.05). Smoking status, perceived environmental pollution in the living environment, and perceived harmful effects of environmental problems on health showed significant differences in GEHS, FS, and WS scores between rural and urban areas (p < 0.05). Overall, participants' health literacy and environmental health literacy scores were higher in urban areas than in rural areas. Based on these findings, it is recommended to increase health and environmental health education programs, particularly for adults living in rural areas, support access to reliable health information sources, and expand awareness-raising activities targeting groups with low health literacy levels. Furthermore, strengthening the educational and counseling roles of health professionals in improving health and environmental health literacy and increasing efforts to reduce rural–urban inequalities are of great importance.
Benzer Tezler
- Kırsal ve kentsel kesimde yaşayan adolesanların beslenme durumu ve diyete bağlı kardiyovasküler risk faktörlerinin değerlendirilmesi
Assessment of nutritional status and cardiovascular risk factors related to the dietary habits in adolescents living rural and urban area
HÜSEYİN ÇETİNKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Ev EkonomisiGazi ÜniversitesiAile Ekonomisi ve Beslenme Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN YABANCI
- Kırsal ve kentsel bölgelerde yaşayan ilkokul öğrencilerinin günlük bilim kavramlarına ilişkin farkındalık düzeylerinin karşılaştırılması
The comparasion of primary school students' awareness levels for daily science concepts living in rural and urban areas
YASEMİN BÜYÜKŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimAhi Evran Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUTLU PINAR DEMİRCİ GÜLER
- Kırsal ve kentsel alanda yaşayan bireylerin deri kanseri ve güneşten korunmaya yönelik bilgilerinin karşılaştırılması
Comparison of the skin cancer and sun protection knowledge level of individuals living in rural and urban areas
ELİF ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Halk SağlığıEge ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR UYSAL TORAMAN
- Ankara ve çevresinde farklı yaş gruplarında periodontal tedavi gereksiniminin saptanması (CPITN)
Başlık çevirisi yok
İ. OĞUZ MENGİ
Doktora
Türkçe
1992
Diş HekimliğiAnkara ÜniversitesiPeriodontoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. NEJAT ARPAK
- Sivas bölgesinde hastanemize başvuran kadın hastalarda geleneksel biomass kullanımı ile KOAH arasındaki ilişki
Başlık çevirisi yok
NAZMİ DEMİRTAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1997
Göğüs HastalıklarıCumhuriyet ÜniversitesiGöğüs Hastalıkları ve Tüberküloz Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEHRA SEYFİKLİ